I CR 338/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Sychowicz (spr.).Sędziowie: SN H. Dąbrowski, T. Żyznowski.Protokolant: Z. Dębek.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Sztejn.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 13 października 1982 r. sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Warszawie przeciwko: Janinie S. i kuratorowi nieżyjącego Henryka S. o unieważnienie małżeństwa na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 5 maja 1982 r.oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 5 maja 1982 r., uwzględniając powództwo Prokuratora Wojewódzkiego w Warszawie wytoczone przeciwko kuratorowi nieżyjącego Henryka S. i Janinie S., unieważnił małżeństwo zawarte w dniu 16 października 1947 r. przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego Warszawa-Wola przez Henryka S. zawarł małżeństwo w złej wierze. Przyczyną unieważnienia małżeństwa było ustalenie, iż Henryk S. pozostawał już w związku małżeńskim zawartym w dniu 12 listopada 1945 r. w Braunschweig z Zofią C. Fakt zawarcia tego małżeństwa stwierdza akt małżeństwa sporządzony w Urzędzie Stanu Cywilnego we Wrocławiu w dniu 23 września 1954 r. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w Lubinie z dnia 10 sierpnia 1954 r. Podstawą zaś wydania wymienionego postanowienia były przepisy dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustalaniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego (metryk) obywateli polskich (Dz. U. Nr 65, poz. 392).Rewizja od powyższego wyroku wniesiona przez pozwaną Janinę S. powołująca się na podstawy zaskarżenia przewidziane w art. 36 pkt 3 i 5 k.p.c., sprowadza się do zarzutu wadliwości ustalenia, iż Henryk S. pozostawał w związku małżeńskim z Zofią C., gdyż małżeństwo to - według skarżącej nie zostało zawarte.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Rację ma skarżąca twierdząc, że postępowanie w spranie Sądu Powiatowego w Lubinie zakończonej postanowieniem z dnia 10 sierpnia 1954 r. - co wynika z akt tej sprawy - dotknięta jest licznymi uchybieniami. Nie zmienia to jednak faktu, iż wymienione postanowienie jest prawomocne i jako takie wiążące nie tylko sąd, który je wydał, ale i inne sądy i inne organy państwowe (art. XV § 2 przep. wpr. k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n. i art. 366 k.p.c. z 1932 r.).Powyższa okoliczność nie ma jednakże w sprawie istotnego znaczenia. Postanowienie Sądu Powiatowego w Lubinie z dnia 10 sierpnia 1954 r. stało się bowiem podstawą sporządzenia przez Urząd Stanu Cywilnego we Wrocławiu w dniu 28 września 1954 r. aktu małżeństwa Henryka S. z Zofią C. Według utrwalonej judykatury (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: uchwałę Składu Siedmiu Sędziów z dnia 20 września 1965 r. III CO 5/64 - OSNCP 1966, poz. 106, postanowienie z dnia 18 stycznia 1967 r. III CR 370/66 - OSNCP 1967, poz. 157, postanowienie z dnia 15 września 1967 r. III CRN 179/67 - OSNCP 1968 r., poz. 103 i ostatnio uchwałę z dnia 5 listopada 1930 r., III CZP 56/80 - OSNCP 1981, poz. 72) we wszystkich przypadkach aktów stanu cywilnego typu "akt - rejestracja orzeczenia", u podłoża których leżą orzeczenia organów państwowym mające na celu rekonstrukcję pierwszego aktu stanu cywilnego, sporządzonego w kraju lub za granicą, że akt odtworzony żyje życiem samodzielnym, oderwanym od postanowienia, na którym został oparty". Konsekwencją tego poglądu jest, iż taki akt stanu cywilnego, tak jak każdy akt sporządzony w trybie zwykłym, może być uznany za nieważny lub sprostowany w drodze postępowania nieprocesowego na podstawie art. 25 i 26 prawa o a.s.c., bez potrzeby zmiany lub uchylenia orzeczenia, na podstawie którego został on zrekonstruowany (która to zmiana lub uchylenie mogłyby w obecnym stanie prawnym nastąpić tylko na skutek skargi o wznowienie postępowania lub rewizji nadzwyczajnej). Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 września 1967 r. III CRN 179/67 sformułowane wyżej zasady odnoszą się także do aktów stanu cywilnego, których treść - tak jak treść aktu małżeństwa Henryka S. z Zofią C. sporządzonego przez Urząd Stanu Cywilnego we Wrocławiu w dniu 28 września 1954 r. - została ustalona na podstawie przepisów dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustaleniach treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego (metryk) obywateli polskich.W myśl art. 25 prawa o a.s.c. akta stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Akt małżeństwa - stosownie do art. 49 ust. 1 prawa o a.s.c. - stanowi dowód zawarcia związku małżeńskiego.Niezgodność z prawdą aktu stanu cywilnego, może być udowodnione jedynie w postępowaniu nieprocesowym o unieważnienie lub sprostowanie aktu, co expressis verbis stanowi art. 25 prawa o a.s.c. Niezgodność z prawdą aktu stanu cywilnego - a więc jeżeli chodzi o akt małżeństwa - niezawarcie małżeństwa - nie może zatem być udowodniona w żadnym innym postępowaniu czy to wszczętym na skutek pozwu lub wniosku tylko w tym celu, czy też w drodze zarzutu podniesionego w innym postępowaniu. W sprawie o unieważnienie małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednio zawartym związku małżeńskim (art. 13 § 2 k.r. i op.) niedopuszczalne jest dowodzenie niezawarcia tego związku, jeżeli zawarcie jego jest stwierdzone aktem małżeństwa (art. 25 i 49 ust. 1 prawa o a.s.c.), przy czym bez znaczenia jest - jak wskazano to wyżej - czy akt ten został sporządzony przez urząd stanu cywilnego w trybie zwykłym, czy na podstawie orzeczenia innego organu państwowego w trybie określonym przepisami szczególnymi.Z przytoczonych względów rewizja kwestionująca prawidłowość ustalenia, iż zawierając małżeństwo z pozwaną Henryk S. pozostawał w poprzednio zawartym związku małżeńskim z Zofią C., nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec braku innych podstaw rewizyjnych, które należało wzięć pod rozwagę z urzędu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. orzekł przeto jak w sentencji.