2 CR 789/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: K. Lipiński, Z. Warman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anastazji R. przeciwko Jerzemu R. o ustalenie stosunku rodziców i dziecka, na skutek rewizja powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 1961 r.uchy1ił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń Sądu Wojewódzkiego powódka i jej zmarły mąż wzięli pozwanego na wychowanie jako niemowlę i sporządzili akt urodzenia pozwanego podając, że urodził się on 24.X.1925 r. i jest synem powódki oraz jej męża. Pozwany w rzeczywistości jest pozamałżeńskim synem innej kobiety (Józefy S.).Powódka wniosła o uznanie, że nie łączy jej i jej zmarłego męża z pozwanym stosunek rodziców i dziecka, oraz o uznanie aktu urodzenia pozwanego za nieważny, jednakże żądanie to nie może być - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uwzględnione, gdyż nie pozwalają na to zasady współżycia społecznego. Pozwany jest pełnoletni, założył już własną rodzinę, ustalenie więc, że nie pochodzi on od danych rodziców, sprzeczne jest z jego dobrem. Nie był on rażąco niewdzięcznym synem, powódce zaś chodzi tylko o względy majątkowe.Ponadto w sprawie chodzi o ustalenie stanu cywilnego osoby pełnoletniej. Ustalenie, że powódka i jej mąż nie są rodzicami pozwanego, uzależnione jest od ustalenia macierzyństwa i ojcostwa, z czym z kolei łączy się zmiana nazwiska, która ze względu na treść art. 38 k.r. nie jest w danym wypadku dopuszczalna.Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.W rewizji od powyższego wyroku powódka wnosi o jego uchylenie lub zmianę i uwzględnienie powództwa zgodnie z konkluzją, zarzucając obrazę art. 25 i 26 prawa o aktach stanu cywilnego, art. 38 k.r. oraz art. 3 p.o.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut obrazy art. 3 p.o.p.c. należy uznać za trafny. Zgodnie z poglądem, wyrażonym niejednokrotnie w literaturze prawniczej i orzecznictwie sądowym, art. 3 p.o.p.c. nie ma zastosowania w sprawach o prawa stanu. Nie może więc w tych sprawach nastąpić oddalenie powództwa z powołaniem się na naruszenie zasad współżycia społecznego. O wyniku takiej sprawy może decydować tylko obiektywne ustalenie, czy dziecko pochodzi, czy też nie pochodzi od danych rodziców.Uwzględnieniu powództwa nie stoi również na przeszkodzie pełnoletność pozwanego. Ma ona tylko ten skutek, że mimo ewentualnego ustalenia, iż pozwany nie jest dzieckiem powódki, pozwany zachowa dotychczasowe nazwisko, co wynika z treści art. 38 k.r.Już choćby z tych przyczyn zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy, należało go więc, zgodnie z art. 384 k.p.c., uchylić.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki będzie miał na uwadze następujące wskazówki:Proces niniejszy jest w swojej istocie procesem o zaprzeczenie macierzyństwa. Powódka jest legitymowana do wystąpienia z takim procesem opartym na art. 440 i nast. k.p.c., przy czym roszczenie jej nie jest ograniczone żadnym terminem i nie ulega przedawnieniu. Ustalenie, że mąż powódki nie jest ojcem pozwanego, jest tylko pochodną zaprzeczenia macierzyństwa, albowiem z chwilą zaprzeczenia macierzyństwa automatycznie upada domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki. Tym samym okoliczność, że mąż powódki nie żyje, nie ma wpływu na bieg procesu, w szczególności nie powoduje ona konieczności ustanowienia kuratora.Zaprzeczenie pochodzenia dziecka od określonej kobiety musi być oparte na dowodach pewnych. W danej sprawie, co Sąd Najwyższy z mocy art. 380 k.p.c. podnosi z urzędu, dowody takie nie zostały dotychczas zebrane. W szczególności pisemne oświadczenie Józefy S. nie jest dowodem w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a ogólnikowe zeznania świadków również nie dają podstawy do stanowczego ustalenia, że pozwany nie jest dzieckiem powódki. Sąd Wojewódzki powinien zatem wezwać stronę powodową do wskazania dalszych dowodów uzasadniających powództwo.W razie ustalenia, że pozwany nie pochodzi od powódki, może być uwzględniona tylko pierwsza część żądania pozwu. Nie jest natomiast dopuszczalne orzekanie o unieważnieniu bądź sprostowaniu aktu urodzenia pozwanego, co zgodnie z art. 25 i 26 prawa o aktach stanu cywilnego może nastąpić tylko w postępowaniu niespornym. Jeżeli więc, jak twierdzi powódka, akt urodzenia jest wadliwy także z tego względu, że podano w nim niezgodnie z prawdą datę i miejsce urodzenia pozwanego, to orzeczenie w tym przedmiocie może nastąpić tylko w trybie przewidzianym w prawie o aktach stanu cywilnego.Natomiast w razie prawomocnego uwzględnienia zasadniczego żądania pozwu, tj. zaprzeczenia macierzyństwa, Sąd Wojewódzki powinien odpis orzeczenia przesłać do wiadomości właściwego urzędu stanu cywilnego celem poczynienia odpowiedniej wzmianki w akcie urodzenia pozwanego.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.