2 CZ 80/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: T. Byliński, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Centralnej Składnicy Harcerskiej Oddział Hurtu W. przeciwko Jerzemu K. o 59.770,57 zł, po rozpoznaniu zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 5 lutego 1960 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał akta sprawy Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu, jako właściwemu do rozpoznania sprawy.Uzasadnienie faktyczneCentralna Składnica Harcerska, Oddział Hurtu w W., wniosła do Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu pozew przeciwko Jerzemu K. o zapłatę kwoty 59.770 zł 57 gr, ograniczonej później do kwoty 49.296 zł 05 gr. Postanowieniem z dnia 5 lutego 1960 r. (wydanym po drugiej z rzędu rozprawie) Sąd Wojewódzki uznał swą niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. Wrocławia do rozpoznania. Sąd Wojewódzki stwierdził, że strona powodowa nie jest podmiotem podlegającym państwowemu arbitrażowi gospodarczemu, wobec czego zachodzi brak przesłanek z art. 11 pkt 3 k.p.c. do uznania właściwości rzeczowej sądu wojewódzkiego.Powyższe postanowienie zaskarżył zażaleniem pozwany zarzucając, że kwestia, czy strona powodowa jest podmiotem podlegającym państwowemu arbitrażowi gospodarczemu, nie została należycie wyjaśniona. Oznaczenie strony powodowej zawarte w pozwie zdaje się wskazywać na to, że strona powodowa nie jest przedsiębiorstwem państwowym lub w ogóle nie posiada osobowości prawnej.W toku postępowania zażaleniowego strona powodowa wyjaśniła, że Centralna Składnica Harcerska jest pozostającą na pełnym rozrachunku gospodarczym organizacją gospodarczą Związku Harcerstwa Polskiego, uznanego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1959 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 272) za stowarzyszenie wyższej użyteczności. Związek Harcerstwa Polskiego ma - zgodnie z nadanym mu statutem ogłoszonym zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 września 1959 r. (Monitor Polski Nr 85, poz. 451) - osobowość prawną. W związku z tym strona powodowa uzupełniła brzmienie nazwy strony powodowej w ten sposób, że stroną powodową jest "Związek Harcerstwa Polskiego - Centralna Składnica Harcerska, Oddział w W."Prócz tego strona powodowa wyjaśniła, że z dniem 27 lutego 1960 r. Związek Harcerstwa Polskiego - Centralna Składnica Harcerska z mocy postanowień rozp. Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1960 r. w sprawie przekazywania do postępowania arbitrażowego niektórych spraw o prawa majątkowe (Dz. U. Nr 9, poz. 60) został poddany orzecznictwu arbitrażowemu. Mimo to strona powodowa wniosła o oddalenie zażalenia, wyrażając pogląd, że postanowienie Sądu Wojewódzkiego nie może być zmienione, skoro w chwili jego wydania do rozpoznania sprawy sądem właściwym rzeczowo był Sąd Powiatowy, w tym czasie bowiem strona powodowa nie należała do podmiotów podlegających arbitrażowi gospodarczemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z przedstawionych przez stronę powodową dokumentów i powołanych w wyjaśnieniach pozwanej aktów normatywnych istotnie wynika, że strona powodowa ma osobowość prawną i jest począwszy od dnia 27 lutego 1960 r., podmiotem podlegającym arbitrażowi gospodarczemu. Nie można jednak podzielić poglądu strony powodowej, w myśl którego dla sprawy niniejszej sądem właściwym rzeczowo jest Sąd Powiatowy.Artykuł 46 k.p.c. stanowi, że sąd właściwy w chwili wytoczenia powództwa pozostaje sądem właściwym aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy. Przepis ten dotyczy tych wypadków, gdy powództwo wytoczono we właściwym sądzie lub gdy sprawa, wytoczona wprawdzie w niewłaściwym sądzie, została prawomocnie przekazana sądowi właściwemu. Celem zaś przepisu jest utrzymanie właściwości sądu właściwego w powyższych momentach, choćby później podstawy właściwości zmieniły się. Utrzymania właściwości mimo późniejszych zmian wymaga ekonomia procesowa i konieczność zapobiegania ewentualnemu wykorzystywaniu przepisów o właściwości do przewlekania postępowania.Natomiast przepis art. 46 k.p.c. nie normuje sytuacji odwrotnej, a mianowicie wypadków, gdy powództwo wytoczono w niewłaściwym sądzie, który jednak później stał się właściwy wskutek zmiany okoliczności. Sąd niewłaściwy w chwili wytoczenia powództwa powinien - stosownie do przepisów art. 207 k.p.c. - przekazać sprawę sądowi właściwemu. Jeżeli nie uczynił tego wskutek przeoczenia lub innych przyczyn i dopiero w dalszym stadium sprawy rozważa kwestię właściwości, a nie stoi temu na przeszkodzie art. 227 k.p.c., powinien - zgodnie z zasadą z art. 326 k.p.c. - wziąć pod uwagę przesłanki właściwości istniejące w tej chwili, a więc uwzględnić ewentualne zmiany, jakie nastąpiły po wytoczeniu powództwa. Przepis art. 326 k.p.c. dotyczy wprawdzie przede wszystkim meritum sprawy, niemniej jednak ma znaczenie również dla kwestii procesowych, chyba że istota konkretnego zagadnienia proceduralnego lub szczególny przepis wymagają odstąpienia od powyższej zasady. Co się tyczy właściwości, to wyjątek nie wchodzi w grę, gdyż podobnie jak sprzeczne byłoby z ekonomią procesową oddalenie powództwa tylko dlatego, że roszczenie w chwili wytoczenia powództwa nie było wymagalne, tak samo nie dałoby się pogodzić z ekonomią uznanie niewłaściwości sądu tylko dlatego, że sąd był niewłaściwy w chwili wytoczenia powództwa.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki był niewłaściwy zarówno w chwili wytoczenia powództwa, jak i w chwili wydania zaskarżonego postanowienia. Skoro jednak postanowienie to nie urosło w moc prawa i zostało zaskarżone, to sąd rewizyjny nie może pominąć przy rozstrzygnięciu zażalenia zmiany zaszłej w toku postępowania zażaleniowego. Artykuł 394 k.p.c. uprawnia bowiem sąd rewizyjny do uwzględnienia nowych faktów i dowodów, a niezależnie od tego sąd rewizyjny musi wziąć pod uwagę nowy stan prawny.Ponieważ w świetle przytoczonej wyżej zmiany przesłanki właściwości rzeczowej Sądu Wojewódzkiego istnieją obecnie, zaskarżone postanowienie nie da się utrzymać w mocy. Z tych zasad orzeczono jak w sentencji (art. 394 k.p.c.).