3 CO 10/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: P. Stępień, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Elżbiety F. przeciwko Genowefie S. o 250 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 7 maja 1958 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy oskarżony (pozwany) może uchylić się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli złożonego pod wpływem groźby osoby trzeciej - co do zobowiązania się do zapłaty na rzecz oskarżyciela prywatnego (powoda) w związku z pojednaniem kosztów postępowania karnego, wskutek czego nastąpiło umorzenie tego postępowania, zamykające obu stronom drogę do rozpoznania sprawy w rzeczy samej?postanowił udzielić następującej odpowiedzi:"Osoba, która w pojednaniu zawartym z oskarżycielem prywatnym zobowiązała się do zapłacenia na jego rzecz kosztów postępowania karnego, może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli, jeżeli złożyła je pod wpływem bezprawnej groźby osoby trzeciej."Uzasadnienie faktycznePowódka twierdziła, że w wyniku ugody zawartej z pozwaną w dniu 23 kwietnia 1957 r. pozwana zobowiązała się zapłacić na jej rzecz 450 zł tytułem zwrotu kosztów adwokackich i z zobowiązania wywiązała się tylko częściowo, wpłacając jej 200 zł, dalszej zaś kwoty 250 zł dobrowolnie wpłacić nie chce.Na tej podstawie domagała się powódka zasądzenia od pozwanej na jej rzecz 250 zł.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zarzuciła, że umowę, na którą powołuje się powódka, zawarła pod wpływem nacisku i groźby swojego męża, wobec czego uchyliła się od skutków prawnych tej umowy.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 6 września 1957 r. oddalił powództwo. Ustalił, że pomiędzy pozwaną a jej mężem istniały nieporozumienia i awantury na tle podejrzewania przez pozwaną swego męża o utrzymywanie z powódką intymnych stosunków. W związku z pomawianiem jej o to powódka wniosła przeciwko pozwanej akt oskarżenia do Sądu Powiatowego dla m. Krakowa. Mąż pozwanej nakłonił ją do odwołania stawianych powódce i jemu zarzutów i pogodzenia się z powódką. Pobił nawet pozwaną i groził, że jeżeli pozwana nie pojedna się z powódką i nie odwoła zarzutów, opuści pozwaną i dzieci. Pod wpływem tej groźby męża pozwana udała się do adwokata P., za którego pośrednictwem zawarła wspomnianą wyżej ugodę, i dla tego ma prawo uchylić się od skutków swego oświadczenia (art. 75 przep. og. pr. cyw.).Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła powódka rewizją z powodu obrazy przepisów art. 223, 236 § 1 i 242 § 1 k.p.c. i wnosiła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 7 maja 1958 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu na mocy art. 388 k.p.c. zagadnienie prawne wymienione wyżej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przy każdej ugodzie zawartej w sądzie czy też poza sądem każda ze stron może kwestionować swoje oświadczenie woli z tych samych przyczyn, co przy innych umowach. Jedynie jeśli chodzi o uchylenie się od skutków prawnych zawartej ugody z powodu błędu, jaki istniał u jednej lub obu stron w chwili zawierania umowy, ograniczenie w tej mierze zawiera przepis art. 622 k.z.W postawionym przez Sąd Wojewódzki pytaniu prawnym nie chodzi o uchylenie się strony od skutków prawnych oświadczenia woli z powodu błędu, lecz z powodu powstałej u pozwanej groźby ze strony osoby trzeciej (jej męża). Otóż w tej mierze możność uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli należy oceniać na gruncie przepisów art. 75 i 76 przep. og. pr. cyw. W myśl art. 75 przep. og. pr. cyw., kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, może się uchylić od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika, że mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe. Jeżeli więc jedna ze stron zawarła ugodę w okolicznościach, o jakich mowa w cyt. wyżej przepisie, nie ma żadnych przeszkód prawnych, by strona ta z powołaniem się na groźbę osoby trzeciej mogła się uchylić od skutków prawnych swego oświadczenia. Czy w danej sprawie takie okoliczności zachodzą, będzie to należeć do oceny Sądu Wojewódzkiego przy rozpoznawaniu rewizji powódki od zaskarżonego wyroku. Okoliczność, że wskutek zawartego między stronami pozasądowego pojednania się nastąpiło umorzenie postępowania karnego, które zamknęło obu stronom drogę do rozpoznania sprawy prywatnokarnej w rzeczy samej, nie może tamować jednej stronie drogi w procesie cywilnym do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli w przedmiocie zapłacenia drugiej stronie kosztów postępowania karnego, jeżeli oświadczenie to było złożone w okolicznościach, o jakich mowa w art. 75 przep. og. pr. cyw.Z powyższych względów należało ma mocy art. 388 k.p.c. udzielić na postawione pytanie odpowiedzi jak wyżej.