V KRN 361/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Neumann. Sędziowie: Z. Kubec (sprawozdawca), A. Pyszkowski. Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Grzegorza J., oskarżonego z art. 212 § 1 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 25 kwietnia 1972 r. jako rewizyjnegouchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu rewizyjnym.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Chorzowie z dnia 13 stycznia 1972 r. Grzegorz J. uznany został za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 k.k., polegającego na tym, że: w dniu 23 sierpnia 1971 r. w C. jako ślusarz, zatrudniony przy obsłudze pomp zgorzelinowych w wydziale walcowni rur Huty B., nie dopełnił swoich obowiązków służbowych przez to, iż samowolnie oddalił się ze swego stanowiska pracy, w wyniku czego doprowadził świadomie do zalania wodą pomp zespołu walcowniczego, co spowodowało przerwę w produkcji tego zespołu na okres 5 godzin i zmniejszenie produkcji gotowej o 83,3 ton rur, a w następstwie powstanie strat z tytułu zwiększenia kosztów stałych tegoż wydziału w kwocie 77.885 zł i na podstawie wymienionego wyżej przepisu w związku z art. 36 § 2 i 4 k.k. skazany na 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na 100 dni zastępczej kary pozbawienia wolności.W myśl art. 83 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczono oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 31 sierpnia 1971 r.Na skutek rewizji obrońcy oskarżonego, który zarzucił jedynie rażącą niewspółmierność kary, Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 25 kwietnia 1972 r. zmienił zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji i oskarżonego uniewinnił.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego jako rewizyjnego wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając obrazę art. 158, 357 i 372 § 1 k.p.k. przez bezpodstawne uznanie, że oświadczenie Grzegorza J. z dnia 23 sierpnia 1971 r. jest pismem, którego treść miała zastąpić wyjaśnienia oskarżonego i pominięcie tego dowodu w rozważaniach o winie, podczas gdy oświadczenie to podlegało ocenie jako dokument sporządzony na żądanie zwierzchnika niezwłocznie po nastąpieniu awarii i ujawniony w tym charakterze w toku rozprawy głównej, i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w postępowaniu rewizyjnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżony wyrok został wydany z obrazą powołanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów postępowania. W szczególności Sąd Wojewódzki bezpodstawnie przyjął, że ujawnione w toku rozprawy głównej oświadczenie Grzegorza J. z dnia 23 sierpnia 1971 r. należy traktować jako pismo, którego treścią w myśl art. 158 k.p.k. nie wolno zstępować dowodu z wyjaśnień oskarżonego i niesłusznie pominął to oświadczenie w swych rozważaniach o winie. W tym stanie rzeczy, z braku dowodów przeciwnych, sąd pochopnie uznał za wiarygodne wyjaśnienia oskarżonego Grzegorza J. złożone na rozprawie, z których wynikało, że zażalenie pomp wodą nastąpiło na skutek jego zaśnięcia w sąsiednim pomieszczeniu.W związku z tego rodzaju poglądem, wyrażonym przez sąd rewizyjny, należy podkreślić, że oskarżony napisał wspomniane oświadczenie bezpośrednio po awarii na polecenie zastępcy kierownika wydziału - świadka Mariana G., wobec którego składał wyjaśnienia.W oświadczeniu tym oskarżony Grzegorz J. między innymi podał, że zdając sobie sprawę z tego, iż w razie opuszczenia przez niego miejsca pracy na okres dłuższy niż 25 minut woda zaleje pompy, oddalił się jednak od obsługi pomp na 40 minut i nie zostawił ich pod niczyim nadzorem. W tym czasie poszedł napić się wody i załatwić do ubikacji, następnie zaś chodził bez celu po wydziale. Oskarżony nie potrafił wówczas wskazać przyczyn, które skłoniły go do takiego postępowania.W tak przedstawionym stanie faktycznym mieściły się cechy działania umyślnego z zamiarem ewentualnym. Skoro bowiem oskarżony był przeszkolony z zakresu obsługi pomp zgorzelinowych, a jednocześnie wiedział, że w czasie pracy nie wolno oddalać się od powierzonych mu urządzeń, tym bardziej iż nie działały zabezpieczenia automatyczne i jedna z pomp ręcznych, to w takiej sytuacji skutki opuszczenia swego stanowiska przewidywał i na te skutki się godził.Mając na względzie przytoczone okoliczności oraz treść omawianego oświadczenia, nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że oświadczenie to - utrwalające w formie pisemnej ówczesny sposób tłumaczenia przez oskarżonego "na gorąco" wobec zwierzchnika swego uprzedniego zachowania się w miejscu pracy - nie ma znaczenia dowodowego. Zostało bowiem sporządzone nie w toku postępowania karnego i nie w tym celu, by jego treścią zastapić wyjaśnienia oskarżonego Grzegorza J.Przepis art. 158 k.p.k. - stojąc na straży przestrzegania zasady bezpośredniości - zabrania zastępowania dowodu z wyjaśnień oskarżonego treścią pism lub zapisków sporządzonych w sposób nie przewidziany w kodeksie postępowania karnego przez organy MO, pełnomocników i obrońców lub przez samego oskarżonego. Skoro jednak oskarżony składał wyjaśnienia na rozprawie, to w ogóle nie wchodzi tu w rachubę zastępowanie wspomnianego dowodu, lecz jedynie o jego weryfikację przez ujawnienie sporządzonych na piśmie przed wszczęciem postępowania karnego oświadczeń oskarżonego, do których oskarżony na rozprawie ustosunkował się. W ten sposób nie została naruszona zasada bezpośredniości. Nie zostały też naruszone żadne przepisy kodeksu postępowania karnego, bo kodeks ten nie zabrania ujawnienia na rozprawie - w celu weryfikacji złożonych na niej wyjaśnień oskarżonego - wszelkich wcześniejszych jego oświadczeń sporządzonych w formie listów, zapisków, notatek itp. Dokumenty takie podlegają odczytaniu i ocenie według zasad określonych w art. 339 § 2 i art. 357 k.p.k.Nie bez znaczenia jest również fakt, że przesłuchany na rozprawie w charakterze świadka Marian G. w zasadzie potwierdził dane zawarte w pisemnym oświadczeniu z dnia 23 sierpnia 1971 r.Nie można też pomijać okoliczności, że świadkowie Jan K. i Piotr N. nie potwierdzili późniejszej obrony oskarżonego, jakoby pierwszy z nich obudził go w czasie awarii, a drugi - doradził, co powiedzieć zwierzchnikowi.Wreszcie należy dodać, że oskarżony nie zaprzeczył, iż z własnej woli napisał odczytane mu na rozprawie oświadczenie.Wyeliminowanie oświadczenia oskarżonego miało takie znaczenie, że sąd odwoławczy oparł swój wyrok nie na całokształcie okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej w sądzie pierwszej instancji.Jeżeli chodzi o dalszą część uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego, w której przedstawiony został pogląd prawny, że w niniejszej sprawie czyn oskarżonego nie zawierał znamion przestępstwa określonego w art. 212 § 1 k.k., nie było bowiem ani zniszczenia, ani uszkodzenia mienia społecznego w rozumieniu tego przepisu, to w tym zakresie motywy orzeczenia sądu drugiej instancji również nie są trafne.Jak wynika bowiem z akt sprawy, wlacownia rur na skutek zalania wodą pomp zgorzelinowych była niezdolna do użytku przez okres 5 godzin. Jest niesporne, że zatrzymanie walcowni spowodowało straty określone na przeszło 77.000 zł.Przepis art. 212 § 1 k.k. mówi nie tylko o umyślnym niszczeniu i uszkodzeniu mienia społecznego albo cudzego, lecz również o czynieniu go niezdatnym do użytku. Skoro więc z winy oskarżonego walcownia była przez 5 godzin, na skutek zalania jej wodą, niezdatna do użytku, to należało dojść do wniosku, że czyn oskarżonego wypełnił dyspozycję art. 212 § 1 k.k. Rozmiar zaś spowodowanej tym przestępstwem szkody, zgodnie z art. 50 § 1 k.k., stanowi okoliczność mającą wpływ na wymiar kary.Z tych wszystkich względów zaskarżony wyrok należało uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach.