3 CO 16/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ireny C. przeciwko Bogusławowi R. o ustalenie niezgodności dziedziczenia, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy sąd w postępowaniu cywilnym rozpatrując powództwo o ustalenie niegodności dziedziczenia z przyczyny przewidzianej w art. 7 pkt 1 pr. spadk. władny jest do poczynienia samodzielnych ustaleń odnośnie dopuszczenia się przez pozwanego zbrodni przeciwko spadkodawcy, jakkolwiek wszczęte przeciwko niemu postępowanie karne o przestępstwo z art. 247 k.k. postanowieniem z dnia 9 maja 1956 r. do VI. KR 1142/56 Sądu Wojewódzkiego w Krakowie uległo na podstawie art. 5 ustawy o amnestii z dnia 27 czerwca 1956 r. umorzeniu, a z treści uzasadnienia wyroku Sądu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 13 marca 1956 r. wynikałoby, że pozwany działaniem względnie zaniechaniem przyczynił się jednak do śmierci spadkodawczyni?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:"Sąd w postępowaniu cywilnym rozpatrując powództwo o ustalenie niegodności dziedziczenia władny jest czynić własne ustalenia co do faktu dopuszczenia się przez osobę roszczącą sobie prawo do spadku zbrodni przeciwko spadkodawcy lub jednej z najbliższych mu osób, o ile nie zachodzą przesłanki z art. 7 k.p.c."Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się ustalenia niegodności dziedziczenia pozwanego po żonie Jadwidze R. zmarłej w lipcu 1951 r. z uwagi na to, że okoliczności, wśród jakich zmarła R., były przedmiotem postępowania karnego przed Sądem Powiatowym dla m. Krakowa i w wyroku skazującym pozwanego wyraził Sąd karny zdanie, że pozwany winien jest śmierci swej żony i że żona przez pozwanego zmarła.Sąd Powiatowy oddalił powództwo ustalając, że Jadwiga R. była siostrą powódki i żoną pozwanego oraz, że zmarła w Krakowie w dniu 3 lipca 1952 r.Na podstawie dowodu z akt Sądu Powiatowego dla m. Krakowa Sąd ustalił dalej, że przeciwko pozwanemu został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo z art. 247 k.k. polegające na tym, że pozwany w dniu 2 lipca 1952 r. w Krakowie przez zaniechanie w ciągu ośmiu godzin wezwania lekarza nie udzielił pomocy swej żonie Jadwidze R. znajdującej się na skutek zatrucia gazem świetlnym w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem dla jej życia, chociaż mógł to uczynić bez narażenia siebie lub osób bliskich na niebezpieczeństwo osobiste.Wyrokiem z dnia 13 marca 1956 r. Sąd Powiatowy dla m. Krakowa uznał pozwanego za winnego popełnienia czynu zarzuconego aktem oskarżenia i na mocy art. 247 k.k. skazał go na karę aresztu przez 6 miesięcy.Od wyroku tego wniósł rewizję pozwany. Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 9 maja 1956 r. umorzył postępowanie na mocy art. 5 stawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r.Sąd Powiatowy mając na względzie wyżej przytoczony stan faktyczny doszedł do wniosku, że przestępstwo zarzucane pozwanemu nie może w świetle przepisu art. 7 § 1 prawa spadkowego skutkować uznanie pozwanego niegodnym dziedziczenia, skoro pozwany nie dopuścił się względem swej żony zbrodni.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyła powódka rewizją.Sąd Wojewódzki w Krakowie rozpoznając rewizję powódki odroczył rozpoznanie sprawy i na art. 388 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przedstawione na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wyłoniło się w związku z umorzeniem przez sąd karny postępowania o przest. z art. 247 k.k. przeciwko pozwanemu, któremu przysługuje prawo dziedziczenia po zmarłej żonie. Rozpatrując wymienione zagadnienie stwierdzać należy, że sąd cywilny z reguły rozstrzyga samodzielnie wszelkie zagadnienia prawne, jakie wyłaniają się w toku postępowania cywilnego. Ograniczenie w tym względzie zawiera jedynie przepis art. 7 k.p.c. W myśl § 1 art. 7 k.p.c. tylko ustalenia zapadłego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do spełnienia przestępstwa obowiązują sąd cywilny. Ale nawet w przypadku skazującego wyroku Sądu karnego ustalenia tego Sądu mogą być obalone przed sądem cywilnym, gdy sprawa dotyczy odpowiedzialności cywilnej osoby, przeciwko której oskarżenie nie było skierowane, bądź osoby, która nie broniła się w postępowaniu karnym (art. 7 § 2 k.p.c.). Skoro więc w postępowaniu karnym nie dojdzie z jakichkolwiek bądź przyczyn do wyroku skazującego, nie ma żadnych przeszkód, aby sąd cywilny mógł ustalić samodzielnie okoliczności, od których zaistnienia uzależniona jest zasadność powództwa. Zasada ta ma również pełne zastosowanie w sporze o ustalenie niegodności dziedziczenia pozwanego w związku z zarzucanym przez powódkę pozwanemu przestępstwem, jakiego miał się on dopuścić względem swej żony, a co do którego nie doszło do wyroku karnego z powodu umorzenia postępowania przez sąd karny na mocy art. 5 ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r. Sąd cywilny rozstrzygając kwestię, czy pozwany jest niegodnym dziedziczenia z powodu zarzucanego mu przestępstwa, winien mieć na uwadze, że niegodnym dziedziczenia może być jedynie uznany ten, kto dopuścił się względem spadkodawcy lub jednej z najbliższych mu osób zbrodni. O tym, czy przestępstwo jest zbrodnią, decydują przepisy kodeksu karnego.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił na mocy art. 388 k.p.c. powyższej odpowiedzi.