3 CR 1143/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, A. Krzętowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładów Mechanicznych w T. przeciwko Marii W. o 19.347 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 marca 1958 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej ponad 7.500 zł z odsetkami oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; oddalił rewizję w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowodowe przedsiębiorstwo żądało zasądzenia od pozwanej kwoty 19.347 zł, którą miała przywłaszczyć sobie z kasy zapomogowo-pożyczkowej związku zawodowego od czerwca do października 1955 r. podczas pełnienia funkcji kasjerki.Pozwana przyznała fakt przywłaszczenia sobie pewnych kwot i podrobienia podpisów fikcyjnych odbiorców na listach wypłat, zaprzeczyła jednak, by łącznie przywłaszczona przez nią suma sięgała podanej w pozwie wysokości.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo do kwoty 17.990 zł, oddalając je w pozostałej części. Sąd, oparłszy się na materiale znajdującym się w aktach sprawy karnej przeciwko pozwanej (II Kp 1917/55 Sądu Powiatowego w Tarnowie), w szczególności na podstawie jej wyjaśnień złożonych w dniu 2.XI.1955 r. przed przedstawicielami strony powodowej oraz na podstawie jej zeznań w dniu 25.XI.1955 r. przed prokuratorem, ustalił, że pozwana przyznała się wobec przesłuchujących ją osób do podrobienia podpisów na listach wypłat i że łączna suma kwot figurujących przy tych podpisach sięga sumy 17.990 zł.W rewizji pozwana zarzuciła naruszenie przez Sąd Wojewódzki zasady bezpośredniości wskutek dokonania ustaleń na podstawie wyłącznie fragmentarycznego materiału ze sprawy karnej umorzonej na podstawie amnestii oraz wskutek niewyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie w związku z pominięciem wszystkich powołanych przez pozwaną dowodów.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Założenie, że postępowanie karne przeciwko pozwanej przez sam fakt jego umorzenia nie uważa się z punktu widzenia dowodowego za w ogóle nie istniejące (założenie przyjęte przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku), jest niewątpliwie słuszne, skoro dowodem w sprawie może być wszystko to, co może przyczynić się do wykrycia prawdy obiektywnej w procesie. Materiał przeto zebrany w śledztwie może być wykorzystany przez sąd cywilny, jednakże z pewnymi ograniczeniami wynikającymi z naczelnych zasad procesu cywilnego, głównie zaś z zasady bezpośredniości. Ostatnio wymieniona zasada stanowi jedną z gwarancji procesowych strony i zmierza do zapewnienia zetknięcia się sądu bezpośrednio z całym materiałem dowodowym, co może zapewnić najtrafniejszą ocenę tego materiału, jak i w ostatecznym wyniku dokonanie zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy ustaleń faktycznych będących podstawą do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.Podejrzany nie ma wpływu na tok śledztwa, którym kierują organy dochodzenia, nie ma również możności sprawdzenia w śledztwie zebranych dowodów. Oparcie się więc przez sąd cywilny na tych dowodach jako na podstawie do dokonania ustaleń faktycznych jest możliwe np. wtedy, gdy stanowią one dokumenty publiczne w rozumieniu art. 253 k.p.c. lub dokumenty prywatne, przy czym te ostatnie w zakresie ograniczonej mocy dowodowej stosownie do przepisu art. 255 k.p.c. Również akta śledztwa czy poszczególne jego fragmenty mogą stanowić dowód w sprawie, jeżeli materiał w nich zawarty nie jest przez stronę kwestionowany i nie budzi - co też jest istotnym warunkiem - uzasadnionych wątpliwości co do jego mocy, jeżeli zachodzi niezgodność jego z pozostałym materiałem w sprawie. Sąd w takim wypadku opiera się na przyznaniu pewnych faktów przez podejrzanego w śledztwie, ale dopiero po dokonaniu oceny znaczenia tego przyznania - tak jak każdego przyznania pozasądowego - w związku z całością stanu faktycznego sprawy (art. 240 k.p.c.).Już z tego przykładowego wyliczenia wynika, że sąd cywilny może tylko w ograniczonym zakresie i w niektórych sytuacjach oprzeć swoje ustalenia na materiale dowodowym zebranym w śledztwie następnie umorzonym.Nie jest dopuszczalne dokonywanie przez sąd cywilny ustaleń na podstawie materiału dowodowego zebranego w śledztwie, jeżeli strona w procesie cywilnym materiał ten kwestionuje i zachodzi możliwość jego sprawdzenia w procesie, takie bowiem oparcie się na materiale narusza zasadę bezpośredniości i pozbawia stronę prawa udziału w postępowaniu dowodowym; prawo to jest zagwarantowane przez przepisy k.p.c., zobowiązujące sąd do zawiadamiania strony o każdym posiedzeniu mającym za przedmiot przeprowadzenie dowodów i umożliwiające stronie skontrolowanie każdego dowodu.Sąd Wojewódzki, poprzestając jedynie na przyznaniu pozwanej w śledztwie, w związku z dalszymi okolicznościami sprawy uchybił powyższym zasadom (...).Z tych przeto względów zaskarżony wyrok podlega uchyleniu (art. 384 k.p.c.), lecz tylko w części zasądzającej ponad 7.500 zł, do tej bowiem sumy pozwana w sposób nie budzący wątpliwości kilkakrotnie w toku postępowania karnego się przyznała i przyznania swego nie odwołała.Sąd Najwyższy miał więc podstawę do uznania rewizji za nieusprawiedliwioną w części kwestionującej zasądzenie do wysokości kwoty 7.500 zł. Wyrok natomiast w części zasądzającej ponad tę kwotę należało z przyczyn wyżej wskazanych uchylić i sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).