3 CR 150/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Olszanicy przeciwko Edwardowi D. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 25 października 1954 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka w pozwie wniesionym w dniu 4 czerwca 1954 r. domaga się zasądzenia 9929 i 17 gr z tym uzasadnieniem, że pozwany pracując u powódki w czasie od dnia 5 marca do dnia 16 września 1952 r. spowodował niedobór w wyżej wskazanej wysokości.Sąd Wojewódzki uznał, że roszczenie powódki uległo prekluzji i powództwo po myśli art. 473 k.z. oddalił.Powódka w rewizji podnosi, że pozwany został skazany prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności oraz, że w dniu 19 grudnia 1953 r. uznał na piśmie dochodzone pozwem roszczenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przeciwko pozwanemu zapadł wyrok skazujący z art. 286 § 1 k.k. W uchwale Całej Izby z 26 października 1956 r. Sąd Najwyższy wyjaśnił jednak, że sam fakt popełnienia przez pracownika przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., w wyniku którego powstała dla zakładu pracy szkoda, nie daje jeszcze podstawy do zakwalifikowania odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody jako odpowiedzialności z czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 134 k.z. Brak przeto podstaw do uznania, by w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 239 i nast.k.z. w zw. z art. 448 § 1 k.z. W takim jednak przypadku, Sąd Wojewódzki zasadnie przyjął, że wytoczenie powództwa nastąpiło po upływie roku od dnia zakończenia stosunku pracy, roszczenie powódki z mocy art. 473 k.z. dotknięte jest prekluzją.Wymaga jeszcze rozważenia, czy okoliczność, że pozwany w dniu 19 grudnia 1953 r. uznał roszczenie na piśmie, prowadzi do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy.Uznanie przez pozwanego roszczenia na piśmie nastąpiło po upływie rocznego terminu zawitego z art. 473 k.z. W myśl art. 117 w z art. 114 p.o.p.c. bieg terminu zawitego przerywa się przez uczynione na piśmie uznanie roszczenia ze strony tego, przeciwko komu roszczenie służy. Przy rozstrzyganiu rozważanego zagadnienia należy mieć na uwadze, że ustawodawca wprowadza terminy zawite nie tyle w interesie stron co w interesie społecznym, dla bezpieczeństwa obrotu. Dlatego strony nie mogą uchylić ustawowego nakazu uwzględnienia z urzędu upływu terminu zawitego. Jeśli przeto strona nie może zrzec się skutków upływu terminu, zatem przez czynność strony to, co upłynęło i już nie biegnie, może być przerwane. Innymi słowy, termin zawity musi biec, by mógł być przez pisemne uznanie roszczenia przerwany. Przeto nie może przerwany, jeśli uznanie roszczenia na piśmie nastąpiło po jego upływie.Nie wymaga uzasadnienia, że upływ terminu zawitego z art. 473 k.z. wyłączać jedynie można dochodzenia roszczenia przed powołanym do organem, nie powoduje natomiast wygaśnięcia roszczenia - i dlatego zobowiązany nie może żądać zwrotu świadczenia dotkniętego prekluzją, jeśli je spełnił (art. 131p. 1 k.z.). Mogłaby się zatem nasuwać wątpliwość, czy uznanie roszczenia po upływie terminu zawitego nie wywołuje tego skutku, że sprekludowane roszczenie "odżywa" i może być ponownie dochodzone. Brak jednak przepisu stanowiącego rozwinięcie dyspozycji art. 131p. 1 k.z., a pogląd taki wykluczał zawarty w art. 115 p.o.p.c. nakaz uwzględnienia z urzędu upływu terminu zawitego.Odmienne rozstrzygnięcie mogłoby nastąpić jeszcze w razie dojścia do wniosku, że uczynione po upływie terminu zawitego uznanie roszczenia na piśmie stanowi samoistny tytuł zobowiązania. I ten pogląd nie jest jednak do przyjęcia. Art. 117 p.o.p.c. ma bowiem na myśli tzw. uznanie niewłaściwe, nie będące czynnością prawną. Jego istota polega na tym, że zobowiązany nie składa oświadczenia woli, lecz jedynie przyznaje istnienie roszczenia. Tego rodzaju uznanie nigdy nie ma charakteru konstytutywnego. Nie może przeto powołać do życia sprekludowanego w rzeczywistości roszczenia.Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 383 k.p.c.).