IV CR 201/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w N. M. przeciwko S. Ł. o 41.320 zł 22 gr. na skutek rewizji powódki i Prokuratora Wojewódzkiego w Poznaniu od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 5.I.1960 r. zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePowódka wnosiła o zasądzenie od pozwanego 41.320 zł 22 gr., twierdząc, że pozwany pełnił u niej funkcje materialnie odpowiedzialnego magazyniera i że w okresie od dnia 2.I. do dnia 5.VI.1957 r. dopuścił się nieusprawiedliwionego niedoboru na tak wysoką kwotę. Odsyłając do akt sprawy karnej, w której pozwany został prawomocnie skazany na 1 rok i 7 miesięcy więzienia, powodowa Spółdzielnia wskazała jako podstawę prawną roszczenia czyn niedozwolony (art. 134 k.z.).Pozwany nie zakwestionował istnienie manka, przeczył jednak, by powstało ono z jego winy.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił z uwagi na upływ terminu prekluzyjngo, przewidzianego w art. 473 k.z. i w następujący sposób uzasadniał m. in. swoje stanowisko:Pozwany został skazany z mocy art. 286 § 1 i 287 § 2 k.k. Ustalenia wyroku w sprawie karnej nie są jednak dostateczne do zastosowania art. 134 k.z., jako podstawy odpowiedzialności cywilnej pozwanego. Nic nie wskazuje na to, aby manko było wynikiem zagarnięcia względnie przywłaszczenia sobie przez pozwanego mienia powódki. Stwierdzone wyrokiem karnym czyny pozwanego są wprawdzie karygodne jako kolidujące z kodeksem karnym, nie należą one jednak do tego rodzaju czynów, które mogłyby spowodować niedobory także w tym przypadku, jeśliby sprawca szkody nie był pracownikiem powodowej Spółdzielni.Od wyroku tego wpłynęły 2 rewizje: strony powodowej i prokuratora, oparte na zarzucie naruszenia prawa materialnego. Skarżący zarzucają, że postępowanie pozwanego, nosi w sobie cechy czynu niedozwolonego i dlatego zastosowanie sprawie prekluzji stanowi naruszenie art. 473 k.z.Obie rewizje - zdaniem Sądu Najwyższego - zasługują na uwzględnienie.W myśl Uchwały Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26.X.1956 r. I CO. 31/56, (Zb. O. Nr 1/58, poz. 1), popełnienie przez pracownika przestępstwa przewidzianego w art. 286 § 1 lub § 3 k.k., nie przesądza samo przez się, że odpowiada on za szkodę na podstawie przepisów kodeksu zobowiązań o czynach niedozwolonych. Nie jest jednak wyłączone, iż czyn podpadający pod przepis art. 286 § 1 lub § 3 k.k. jest zarazem takim czynem, który uzasadniałby odpowiedzialność cywilną z mocy art. 134 k.z. Dlatego też należy w każdym konkretnym przypadku wnikliwie rozważyć całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie dla wyjaśnienia, czy niedobór powstał jedynie na skutek nienależytego wykonywania przez pracownika obowiązków wynikających z umowy o pracę, czy też postępowanie jego przekracza już ramy tego pojęcia. W tym drugim przypadku odpowiedzialność pracownika będzie miała oparcie w przepisach o czynach niedozwolonych.Pozwany został prawomocnie skazany m. in. za to, że w pracy swej posługiwał się pomocą osób postronnych, w czasie pełnienia obowiązków służbowych, konsumował alkohol, wprowadził do obrotu w powierzonym mu magazynie różny asortyment mydła nielegalnego pochodzenia, a jakże namawiał przewodniczącego komisji remanentowej do ukrycia niedoboru. Ponadto sąd karny ustalił w sentencji wyroku, że pozwany wydawał towar na kredyt oraz, że "wydawał na sklepy towary inne niż opiewał dowód wydania towarów". Te dwa ostatnie ustalenia świadczą o tym, że pozwany dysponował mieniem społecznym jak własnym, a tego rodzaju działalność nie mieści się już w pojęciu "nienależytego wykonywania umowy o pracę". Jest to natomiast świadome działanie na szkodę Spółdzielni w celu osiągnięcia korzyści materialnej dla siebie, bądź też dla innych osób. To samo może odnosić się również do picia alkoholu w magazynie, jeżeli pozwany w ten sposób umożliwiał lub ułatwiał innym osobom dokonywanie zagarnięcia mienia społecznego. W tyra zakresie postępowanie dowodowe nie zostało jednak przeprowadzone w sposób dostatecznie wnikliwy i dlatego nie wyjaśniono w jakich rozmiarach pozwany pił wódkę w magazynie i czy czynił to wraz z osobami trzecimi.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien dokładnie rozważyć okoliczności, w jakich pozwany usiłował sfałszować remanent i na jaką sumę. Może to bowiem wskazywać na to, iż wiedział on nawet na jaką kwotę, swym nieuczciwym postępowaniem przyczynił się do powstania niedoboru (art. 241 k.p.c.).