1 CR 558/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. przeciwko St. B. o 147.918,92 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 23 grudnia 1958 r., zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo co do kwoty 30.000 zł uchylił i sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu dla województwa warszawskiego do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego w dniu 2.I.1958 r. Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w S. domagała się zasądzenia od pozwanego St. B. kwoty 143.017 zł i 67 gr z odsetkami od dnia wniesienia powództwa tytułem odszkodowania za niedobór powstały w magazynie nr 2 w S., którego materialnie odpowiedzialnym kierownikiem był pozwany. Strona powodowa podała, że w wyniku wyliczenia magazynu stwierdzono, iż w okresie czasu od 30.VI.1954 r. do 27.VII.1956 powstał niedobór w asortymencie węgla w wysokości 29.998 zł 89 gr, a w okresie od 1.I.1956 r. do 27.VII.1956 r. w asortymencie towarów masowych w wysokości 10.324 zł 32 gr.Ponadto w innym dziale towarów masowych stwierdzono, że w czasie do 31.XII.1956 r. pozwany spowodował brak towarów na kwotę 110.676 zł 47 gr., wreszcie stwierdzono, że w czasie od 1.I.1955 r. do 15.XI.1956 r. pozwany nie wyliczył się z 614 worków wartości 6.918 zł 80 gr. Ogólna więc szkoda wynosi 147.918 zł 92 gr. Od tej kwoty strona powodowa odliczyła 4.901 zł 24 gr. z tytułu różnych opłat figurujących na osobistym koncie pozwanego, tak, że w ostatecznym rozliczeniu różnica stanowi kwotę 143.017 zł 67 gr., której zasądzenia od pozwanego domaga się powódka.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, twierdząc, że niedobór powstał wskutek niewłaściwych warunków pracy, ponadto zarzucił, że roszczenie strony powodowej uległo prekluzji z art. 473 k.z.Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego wyrokiem z dnia 23.XII.1958 r. powództwo na zasadzie art. 473 k.z. oddalił, ustaliwszy, że stosunek pracy z pozwanym został rozwiązany z dniem 20.XI.1956 r., zaś powództwo zostało wniesione do Sądu w dniu 2 stycznia 1958 r. a więc po upływie roku od rozwiązania między stronami umowy o pracę. W sprawie karnej Kp. 327/57 Sądu Powiatowego w Sokołowie Podlaskim, St. B. został skazany prawomocnym wyrokiem z dnia 13.VI.1957 r. na zasadzie art. 286 § 1 k.k. na 2 lata więzienia za spowodowanie opisanego wyżej niedoboru, w aktach sprawy brak jednakże dowodów na to, by przywłaszczył sobie towary lub pieniądze na szkodę powodowej Spółdzielni.W rewizji powódka ograniczając powództwo do kwoty 30.000 zł wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie tej kwoty od pozwanego względnie o uchylenie wyroku w części oddalającej powództwo do kwoty 30.000 zł i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Skarżąca zarzuca obrazę art. 473 i 134 k.z.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powódki Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 26.X.1956 r. I. CO 31/56/Zb. Orz., poz. 1/58 r.), gdy chodzi o przestępstwo z art. 286 § 1 lub 3 k.k. istota stosunku pracy, a wedle kryteriów prawa cywilnego naruszenie takich obowiązków spełnia przesłanki art. 239, a nie 134 k.c. Dlatego popełnienie przez pracownika przestępstwa, o którym wyżej mowa, samo przez się nie oznacza jeszcze, że postępek pracownika stanowi czyn niedozwolony w rozumieniu art. 134 k.z.Jak wynika z ustaleń zaskarżonego wyroku pozwany został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Sokołowie Podlaskim w sprawie Kp. 327/57 za popełnienie występku z art. 286 § 1 k.k. Powołany wyrok sądu karnego uznał St. B. za winnego, że w czasie od 30.VI.1954 r. do 31.XII.1956 r. w S. jako magazynier towarów masowych miejscowej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" nie dopełniwszy należytego nadzoru nad powierzonym mu mieniem działał na szkodę tejże Spółdzielni przez to, że nie sprawdzał dostarczonego do magazynu towaru pod względem ilości i jakości, nie prowadził bieżąco kartoteki ilościowej i nie uzgadniał jej z działem księgowości Spółdzielni, nie sporządzał codziennie raportów magazynowych, nie pobierał pokwitowań za wydany towar z magazynu, a nadto naruszył regulamin pracy, dopuszczając do przyjmowania towarów osoby nieuprawnione w wyniku czego spowodował manko w wysokości 130.672 zł 82 gr.Z ustaleń wyroku Sądu karnego wynika więc, że istota przestępnego postępowania pozwanego polega na niewykonaniu obowiązków wynikających ze stosunku pracy. W zasadzie więc wbrew wywodom rewizji za trafne należy uznać stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż podstawa odpowiedzialności pozwanego opiera się na art. 239 k.z., który to przepis nakłada nawet odpowiedzialność surowszą w porównaniu z art. 134 k.z. Nie bez słuszności podkreśla jednakże w rewizji strona powodowa, że w myśl powołanej uchwały Całej Izby I CO 31/56 - popełnienie przez pracownika przestępstwa przewidzianego w art. 286 § 1 lub 3 k.k. nie przesądza samo przez się, że odpowiada on za szkodę na podstawie przepisów kodeksu zobowiązań o czynach niedozwolonych. Mimo więc skazania danego pracownika za przestępstwo z art. 286 § 1 lub 3 k.k. mogą w postępowaniu pracownika zachodzić takie okoliczności, które uzasadniają przyjęcie po jego stronie również czynu niedozwolonego z art. 134 k.z. Będzie to w szczególności miało miejsce wówczas, gdy na skutek świadomości rażącego zaniedbania przez niego obowiązku w zakresie troski o mienie społeczne, jego pieczy powierzone, osoby trzecie uzyskały korzyść majątkową. Jeżeli chodzi o sprawę niniejszą, sprawdzeniu podlega więc okoliczność czy i w jakim stopniu na skutek wydawania przez pozwanego osobom trzecim towarów bez pokwitowania działał on ze szkodą dla interesu społecznego na korzyść tychże osób trzecich.Dokonanie ustaleń w tym zakresie wymagać będzie zaciągnięcia opinii biegłego co do jakiej sumy pozwany wydawał towary bez pokwitowań, oraz czy i w jakiej wysokości powstała z tego powodu szkoda dla powodowej Spółdzielni.Z wyżej przytoczonych zasad wyrok w części zaskarżonej podlega uchyleniu, a sprawa przekazania Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.