3 CR 18/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia P. Stępień (sprawozdawca). Sędziowie: K. Kwapiszewski, W. Bryl.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edwarda K. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Miejskiego w B. o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Zabrzu z dnia 3 stycznia 1958 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i pozew odrzucił.Uzasadnienie faktycznePowód po rozszerzeniu i sprecyzowaniu swoich roszczeń żądał zasądzenia od pozwanego sumy 9.194 zł 65 gr. W sumie tej mieści się kwota 3.110 zł poszukiwana tytułem wynagrodzenia za używanie przez powoda jego własnych narzędzi kowalskich. Reszta żądania pozwu obejmuje wyrównanie zarobku do wysokości norm i stawek jednostkowych za roboty ślusarsko-kowalskie w budownictwie.Pozwane Zjednoczenie wniosło przede wszystkim o odrzucenie pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej i zasądzenie kosztów procesu. Strona pozwana zarzuciła, że powód pozostawał z pozwaną w stosunku pracy i z tego stosunku prawnego płyną dochodzone w niniejszej sprawie roszczenia, do rozpoznania tych roszczeń właściwa jest zakładowa komisja rozjemcza.Sąd Powiatowy w Zabrzu wyrokiem z dnia 3 stycznia 1958 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda 3.110 zł tytułem wynagrodzenia za używanie narzędzi oraz 247 zł kosztów procesu i orzekł o opłatach sądowych nie uiszczonych przez powoda, w pozostałej zaś części odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.Sąd Powiatowy ustalił, że powód był pracownikiem pozwanego przedsiębiorstwa i wobec tego powinien dochodzić wynagrodzenia za pracę przed właściwą komisją rozjemczą. Z tej przyczyny odrzucenie odpowiedniej części pozwu uzasadnione jest art. 207 k.p.c. Co do roszczenia z tytułu używania własnych narzędzi Sąd Powiatowy - bez bliższych motywów w tym względzie - uznał dopuszczalność drogi sądowej i uwzględnił roszczenie, powołując jako podstawę prawną art. 123 k.z.Wyrok Sądu Powiatowego w Bytomiu w części uwzględniającej powództwo zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie Interesu Państwa Ludowego oraz pogwałcenie przepisów art. 1 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych, § 2 rozporz. Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. i art. 207 § 1 k.p.c. i wnosił o uchylenie powyższego wyroku w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i opłatach sądowych oraz o odrzucenie pozwu w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywodom rewizji, że do kompetencji zakładowych komisji rozjemczych należą również spory o wynagrodzenie za używanie przez pracowników własnych narzędzi, nie można odmówić słuszności. Wynika to stąd, że powyższe roszczenie pracownika jest roszczeniem ze stosunku pracy (art. 1 dekretu o zakł. kom. rozjem.).Stosunek pracy jest to stosunek prawny powstający wskutek zdarzeń przewidzianych w przepisach prawa, najczęściej wskutek zawarcia umowy o pracę. W ramach powyższego stosunku prawnego szereg praw i obowiązków powstaje już z chwilą zawarcia umowy, a dalsze prawa i obowiązki stron mogą powstać dopiero później w miarę dalszych zdarzeń. Odpowiadające tym prawom i obowiązkom wzajemne roszczenia stron nie tracą charakteru roszczeń ze stosunku pracy, choćby dla rozstrzygnięcia ich zasadności niezbędne było zastosowanie przepisów prawnomaterialnych należących według aktualnej systematyki do innego działu prawa. W szczególności nie przestaje być roszczeniem ze stosunku pracy roszczenie pracodawcy o zwrot nadpłaconego wynagrodzenia, choćby dla rozstrzygnięcia sporu konieczne było zastosowanie przepisów kod. zob. o nienależnym świadczeniu. Również tego rodzaju roszczenia pracownika, jak pretensje o zwrot kosztów podróży służbowej wyłożonych za pracodawcę, diet, kosztów zakupu odzieży ochronnej na rachunek zakładu pracy itp., czyli tzw. należności kompensacyjne pracownika należą do roszczeń wypływających ze stosunku pracy. Do kategorii tych roszczeń należą także roszczenia o wynagrodzenie za używanie własnych narzędzi.Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że roszczenia pracownika powstające w toku wykonywania jego podstawowego obowiązku, tj. obowiązku świadczenia pracy, są z reguły roszczeniami, które należy zakwalifikować jako roszczenia ze stosunku pracy. Wyjątkowo tylko, i to wskutek specyficznych przyczyn, orzecznictwo nie uznaje za roszczenia ze stosunku pracy roszczeń z tytułu wypadku w zatrudnieniu. W stosunku jednak do roszczenia poszukiwanego w sprawie niniejszej nie ma podstaw do odstąpienia od przytoczonej wyżej kwalifikacji roszczenia w rozumieniu art. 1 dekretu o zakł. kom. rozjem.Za przedstawionym wyżej stanowiskiem przemawia także ta część motywów zaskarżonego wyroku, w której Sąd Powiatowy podnosi, że zaopatrzenie pracownika w odpowiednie narzędzia należy do obowiązków zakładu pracy. Należy tu dodać, że obowiązek ten wypływa rzeczywiście z umowy o pracę i ze stosunku pracy.Kwestię wynagrodzenia za korzystanie z własnych narzędzi regulował § 28 obowiązującego w spornym okresie układu zbiorowego w budownictwie z dnia 7 maja 1949 r. Układ zbiorowy ustalał warunki indywidualnych umów o pracę (art. 1 ustawy o ukł. zbior. pracy). Ponadto § 2 rozporz. R.M. z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie składu, sposobu powoływania i funkcjonowania zakł. kom. rozjem. (Dz. U. Nr 18, poz. 68) zastrzega komisjom rozjemczym rozstrzyganie sporów, wynikających m.i. z postanowień układów zbiorowych pracy.Przytoczone ostatnio przepisy dostarczają decydującego argumentu do uznania, że rozpoznane przez Sąd Powiatowy roszczenie należało do właściwości komisji rozjemczej, a odmienne stanowisko Sądu narusza powołane przepisy o zakładowych komisjach rozjemczych i przepis art. 207 § 1 k.p.c.Uwzględnieniu niniejszej rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu 6-miesięcznego z art. 399 k.p.c. już choćby z tego względu, że stosownie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego istotne nieprawidłowości w rozstrzyganiu sporów ze stosunku pracy naruszają także interes Państwa Ludowego. Przede wszystkim jednak w sprawie zachodziła tego rodzaju nieważność postępowania (art. 371 § 2 pkt 1 k.p.c.), która z mocy art. 399 § 2 k.p.c. nakazuje uchylenie orzeczenia bez względu na termin złożenia rewizji nadzwyczajnej.Z tych względów należało orzec jak w sentencji wyroku.