III PZP 13/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes SN F. Rusek. Sędziowie: A. Filcek, W. Formański, J. Knap, M. Piekarski (sprawozdawca), T. Szymanek, K. Zieliński (współsprawozdawca i autor uzasadnienia).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL K. Soboty, po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych w sprawie z powództwa Leona Z. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Uzdrowisko Szczawno-Jedlina" w S. o zapłatę oraz po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 6 czerwca 1973 r.:"Czy w razie wniesienia przez pracownika powództwa o roszczenie, które było przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia przez zakładową (terenową) komisję rozjemczą, sąd oddala powództwo, odrzuca pozew (art. 199 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c.), czy też przekazuje sprawę komisji rozjemczej (art. 463 § 1 k.p.c.)?",udzielił następującej odpowiedzi:W razie wniesienia powództwa na rzecz pracownika o roszczenie, które było przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia przez zakładową (terenową) komisję rozjemczą, sąd przekazuje sprawę właściwej komisji rozjemczej (art. 463 § 1 k.p.c.). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa 126.000 zł tytułem wyrównania zarobków, twierdząc, że przez okres dziesięciu lat był zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie w charakterze malarza i przez cały ten czas nie wypłacano mu należnego pełnego wynagrodzenia za pracę.Sąd Wojewódzki odrzucił pozew z mocy art. 199 k.p.c., mając na uwadze, że organem właściwym do rozpoznania roszczeń powoda jest zakładowa komisja rozjemcza przy pozwanym Przedsiębiorstwie, która prawomocnym orzeczeniem z dnia 12.III.1971 r. uznała roszczenia powoda za nieuzasadnione. Powód, mimo należytego pouczenia, nie odwołał się od tego orzeczenia do Zarządu Głównego Związku Zawodowego i wobec tego wyłączona jest droga sądowa do rozpoznania sprawy.Przedstawione - w związku z zażaleniem powoda - do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne zmierza do ujednolicenia orzecznictwa w kwestii objętej pytaniem (np. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 9 września 1965 r. I PZ 57/65 - NP 1966, nr 1, s. 123 - wypowiedział się za odrzuceniem pozwu z mocy art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. wskutek niedopuszczalności drogi sądowej, a w orzeczeniu z dnia 14 maja 1969 r. II PRN 203/69 - NP 1970, nr 10, s. 15 - za oddaleniem powództwa).Ze stanu faktycznego sprawy, na której tle wystąpiło przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, wynika, że powód skierował sprawę na drogę sądową, gdy nie została ona jeszcze otwarta do rozpoznania sporu.Sąd powszechny, stwierdziwszy niedopuszczalność drogi sądowej, przekazuje sprawę zgodnie z art. 463 § 1 k.p.c. właściwej komisji rozjemczej. Prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że sąd nie jest zwolniony od tego obowiązku, choćby był przekonany o bezpodstawności zgłoszonych w pozwie żądań, także i z tej przyczyny, że sprawa została prawomocnie rozstrzygnięta przez komisję rozjemczą, gdyż decyzja w takiej sprawie nadal należy do komisji rozjemczej, a sąd nie jest władny rozpoznawać spraw wyłączonych z jego jurysdykcji (art. 2 § 1 i 3 k.p.c.).W sprawach o roszczenia pracownika ze stosunku pracy droga sądowa zostaje otwarta dopiero po przekazaniu sporu z właściwości komisji rozjemczej do właściwości sądu; postępowanie przed sądem w sprawach przekazanych nie stanowi jednak kontynuacji postępowania przed komisją rozjemczą, gdyż zaczyna się ono po przekazaniu sprawy na nowo i toczy się przed sądem pierwszej instancji.W postępowaniu tym wniosek skierowany do komisji rozjemczej zastępuje pozew i sąd nie jest związany ustaleniami komisji. Orzeczenia komisji rozjemczej nie podlegają też kontroli w jakimkolwiek zakresie w drodze sądowej, przejęcie bowiem sprawy z drogi postępowania przed komisją rozjemczą na drogę sądową nie ma charakteru odwoławczego.Odrzucenie więc pozwu z mocy art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. wskutek powagi rzeczy osądzonej nie jest przed otwarciem drogi sądowej możliwe. Stoi temu na przeszkodzie wynikający z art. 463 § 1 k.p.c. nakaz przekazania sprawy właściwej komisji rozjemczej w razie stwierdzenia niedopuszczalności drogi sądowej, bez względu na to, czy sprawa była już rozpoznawana przez komisję rozjemczą, czy też ma być dopiero rozpoznana.Badanie dopuszczalności drogi sądowej jest pierwszą czynnością sądu, podejmowaną jeszcze przed przystąpieniem do rozpoznania sprawy w zakresie dotyczącym powagi rzeczy osądzonej.Przyjęcie poglądu, że przepis art. 463 § 1 k.p.c. nie wyłącza możliwości odrzucenia pozwu wskutek prawomocnego osądzenia sprawy pomiędzy tymi samymi stronami i nie ma zastosowania wówczas, gdy sprawa została przez komisję rozjemczą prawomocnie zakończona, prowadziłoby do rozpoznania sprawy przez organ niewłaściwy z naruszeniem kompetencji organów powołanych do rozpoznawania spraw wprawdzie cywilnych, ale w postępowaniu pozasądowym - przed zakładowymi komisjami rozjemczymi (art. 2 § 3 k.p.c.).Ustrojowy charakter przepisów o właściwości komisji rozjemczych wyłącza stosowanie wykładni rozszerzającej co do zasięgu czynności sądu w sprawach rozpoznawanych przez te komisje.Zamieszczenie art. 463 § 1 k.p.c. w dziale dotyczącym postępowania odrębnego w sprawach o roszczenia pracowników wskazuje na ujednolicenie następstw wniesienia do sądu pozwu w tych sprawach pomimo niedopuszczalności drogi sądowej. Jest to zatem przepis szczególny, który - w razie istnienia przesłanek w nim przewidzianych - nakazuje zgodnie z jego treścią przekazanie sprawy komisji rozjemczej.Przytoczone rozważania uzasadniają udzielenie odpowiedzi zawartej w uchwale.