3 CR 3/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: K. Kwapiszewski, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława i Stefanii T. przeciwko Bronisławie G., Janowi G. i Anieli R. o ochronę naruszonego posiadania, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Powiatowego w Krośnie z dnia 2 czerwca 1961 r.zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Krośnie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowie w pozwie z dnia 31.III.1960 r., określonym jako pozew o naruszenie posiadania, wnoszą o zakazanie pozwanym dalszego naruszania ich w spokojnym posiadaniu granicy biegnącej pomiędzy pgr 3206/1 a pgr 3212 oraz o nakazanie pozwanym przywrócenia przedmiotu sporu do pierwotnego stanu, a to przez osadzenie w otworach znaków granicznych usuniętych przez pozwanych, mianowicie jednego pala drewnianego i jednej rurki żelaznej. W uzasadnieniu żądania powodowie przytaczają, że powód Stanisław T. w dniu 16.III.1960 r. dowiedział się, iż dwa z trzech pali wbitych na linii granicznej zostały wyrwane. Dnia 17.III.1960 r. powód na polecenie Prezydium GRN umieścił w istniejących otworach nowe znaki graniczne, tj. jeden pal i jedną rurkę, jednakże pozwane w kilka godzin później znaki te wyrwały i usunęły.Sąd Powiatowy powództwo oddalił na tej podstawie, że pozwani od 1959 r. "paśli bydło na drodze, gdzie były nabite paliki", wobec czego "grunt ten" posiadali nie powodowie, lecz pozwani.W rewizji od tego wyroku powodowie zarzucają m. in., że ustalenie Sądu Powiatowego "nie załatwia żądania pozwu", nie dotyczy bowiem posiadania linii granicznej, na której były umieszczone pale, lecz kawałka gruntu "położonego poza nabitymi palikami".Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne:"Czy samowolne usunięcie graniczników, osadzonych w postępowaniu rozgraniczeniowym a oddzielających dwie sąsiednie nieruchomości, uzasadnia powództwo o ochronę posiadania w rozumieniu art. 305 pr. rzecz., czy też w tej sytuacji wchodzą w zastosowanie tylko przepisy dekretu z dnia 13.IX.1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298)?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Zakwalifikowanie ochrony jako posesoryjnej lub petytoryjnej zależy przede wszystkim od tego, na jakie fakty strona powodowa się powołuje. Żądanie może się opierać bądź na twierdzeniu co do posiadania i jego samowolnego naruszenia (art. 302 i 305 pr. rzecz.), bądź na twierdzeniu co do faktu, z którego uprawniony wywodzi istnienie przysługującego mu prawa. W pierwszym wypadku chodzi o ochronę posesoryjną, w drugim - o petytoryjną. W świetle powołanego kryterium żądanie powodów jest żądaniem posesoryjnym.Powodom jednak - obok żądania posesoryjnego - przysługują także żądania petytoryjne. Na drodze petytoryjnej powodowie mogliby powoływać się przede wszystkim na to, że w toku postępowania rozgraniczeniowego doszło do zawarcia ugody przed geodetą. Ugoda ta ma moc ugody sądowej (art. 7 ust. 2 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości), a ugoda przed sądem zrównana jest pod względem skutków materialnoprawnych z aktem notarialnym, wobec czego własność każdej ze stron rozciąga się do granicy oznaczonej w ugodzie i wytyczonej przez geodetę znakami granicznymi. Dalej - co również miałoby charakter petytoryjny - rzeczą powodów byłoby zwrócić się do organu do spraw geodezji (art. 21 ust. 2 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości) o wznowienie (przywrócenie) już urządzonych na tej granicy znaków, następnie usuniętych.Skoro jednak powodowie domagają się ochrony posesoryjnej, to w sprawie nie wchodzą w rachubę kwestie prawa materialnego podmiotowego, a wśród nich - kwestia przebiegu granicy. Ponieważ w sprawie posesoryjnej zakres rozpoznania ulega zwężeniu do faktu posiadania i jego samowolnego naruszenia, przeto również spór w sprawie posesoryjnej wynikłej na tle granicy toczy się jedynie o to, czy i do jakiej linii na gruncie strona powodowa sprawuje posiadanie, oraz o to, czy strona pozwana to posiadanie naruszyła.Żądanie powodów nastręcza trudności co do określenia przedmiotu posiadania, w stosunku do którego ma nastąpić przywrócenie poprzedniego stanu oraz zakaz dalszych naruszeń. Skoro powodowie wybrali drogę posesoryjną, to nie mogą domagać się ani petytoryjnej ochrony granicy, ani wznowienia (przywrócenia) znaków granicznych na tej podstawie, że urządzone znaki zostały usunięte, lecz władni są bądź żądać wydania - choćby najwęższego - pasa gruntu biegnącego pomiędzy palem a rurką albo zaniechania zakłócania posiadania tego pasa, bądź też żądać powrotnego osadzenia w gruncie pala i rurki, ale wyłącznie na tej podstawie, że wskazany przedmiot posiadali i zostali go samowolnie pozbawieni albo że w jego posiadaniu zostali zakłóceni. Co się zaś tyczy tego przedmiotu, to powodowie mogą domagać się także zakazu dalszych naruszeń.Być może, twierdzenie powodów co do "linii granicznej mającej znaczenie abstrakcyjne" jest tylko wyrazem pomieszania pewnych pojęć, w rzeczywistości zaś chodzi im o wyżej wskazany przedmiot posiadania. Gdyby jednak powodowie w istocie żądali ochrony posiadania granicy jako linii abstrakcyjnej, to skoro władanie faktyczne w takim zakresie (art. 296 pr. rzecz.) nie jest w ogóle możliwe, powództwo co do ochrony posiadania granicy (już choćby z braku przesłanki posiadania) ulegałoby oddaleniu, Sąd zaś ograniczyłby swoją uwagę do kwestii pala i rurki.W sprawie nie sposób zresztą uznać, by ustalenie Sądu Powiatowego co do przedmiotu posiadania było jednoznaczne, tj. by dotyczyło kawałka gruntu, w którym mieści się pas gruntu (choćby najwęższy) biegnący pomiędzy palem a rurką i w którym pal oraz rurka były osadzone.Toteż nie można odeprzeć zarzutu rewizji, że ustalenie dotyczy gruntu "położonego poza nabitymi palikami". Z powyższych względów, skoro rewizja usprawiedliwia podstawę wymienioną w art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c., wyrok nie może być utrzymany w mocy.