3 CR 464/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rzemieślniczej Spółdzielni Pracy Odlewniczo-Metalowej w Mysłowicach przeciwko Karolowi J. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 10 maja 1956 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa twierdzi, że pozwany był kierownikiem punktu usługowego kowalskiego. Kontrola tego warsztatu przeprowadzona w dniu 11 grudnia 1954 r. wykazała brak narzędzi wartości 8.126 zł 43 gr i dlatego powódka domaga się zasądzenia powyższej kwoty.W piśmie z dnia 9 maja 1956 r. powódka zmieniła twierdzenia faktyczne pozwu, podając że narzędzia, które zostały wykazane w zestawieniu niedoborów remanentowych, zakupiła od pozwanego za pośrednictwem Rzemieślniczej Spółdzielni Pracy "Metal" w Bytomiu oraz Pomocniczej Spółdzielni Pracy w Będzinie. Pozwany otrzymał od wymienionych Spółdzielni całą należną mu kwotę, jednak narzędzi nie dostarczył i pismem z dnia 3 stycznia 1955 r. przyznał, iż ich dostarczyć nie może z powodu obłożnej choroby.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, uznając je w pierwotnym stanie faktycznym za nieuzasadnione wobec niepowierzenia pozwanemu spornych narzędzi, a zmianę powództwa za niedopuszczalną, gdyż "zmiana ta stanowi nowe powództwo oparte na zupełnie innej podstawie faktycznej i prawnej".Nawiasowo Sąd Wojewódzki wypowiedział zdanie, że i zmienione powództwo jest nie uzasadnione, gdyż powódka nie odstąpiła od umowy.W rewizji opartej na podstawach art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c. powódka wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuca w rewizji uchybienie art. 206 k.p.c., art. 218 § 1, art. 232 i art. 242 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:W myśl art. 206 k.p.c. powód może zmienić powództwo z tym jedynie zastrzeżeniem, że nie może tą zmianą naruszać właściwości sądu. Przepis art. 206 k.p.c. nie zawiera żadnych dalszych ograniczeń, z czego wynika że powód może zmieniać powództwo w najszerszym tego słowa znaczeniu. Za zmianę powództwa należy zaś uważać zmianę jego istotnych elementów, tj. żądania i podstawy powództwa. Będzie więc zmianą powództwa zgłoszenie nowego żądania w oparciu o dotychczasowy stan faktyczny, względnie powołanie na uzasadnienie dotychczasowego żądania nowych okoliczności faktycznych, doprowadzające tym samym do jego nowego prawnego uzasadnienia.W związku z tym zmiana powództwa z reguły stanowi zgłoszenie nowego powództwa z równoczesnym dorozumianym cofnięciem poprzedniego. Wynika to jasno z orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1945 r. C III 701/45, w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że jeżeli Sąd nie dopuszcza zmiany powództwa, winien rozpoznać pierwotne żądanie, o ile cofnięcie pierwotnego żądania nie wynika w sposób oczywisty z przedstawienia sprawy przez powoda lub o ile go powód wyraźnie nie cofnął.Uchybia więc art. 206 k.p.c. stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że zmiana powództwa w danej sprawie jest niedopuszczalna, gdyż w rzeczywistości zmiana ta stanowi nowe powództwo oparte na zupełnie innej podstawie faktycznej i prawnej. Jak już bowiem wywiedziono, zmiana podstawy faktycznej pozwu z zasady pociąga za sobą zmianę podstawy prawnej, a tym samym prowadzi z reguły do nowego powództwa.Należy nadto podkreślić, że bez znaczenia jest okoliczność przytoczona przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że pozwany nie zgodził się na zmianę powództwa, albowiem art. 206 k.p.c. nie uzależnia dopuszczalności zmiany powództwa ani od zgody pozwanego, ani od zgody Sądu.Powód pierwotne żądanie kwoty 8.126 zł uzasadnił nowymi okolicznościami faktycznymi, co nie wpływało na właściwość Sądu, dlatego zmiana ta była dopuszczalna z mocy cytowanego art. 206 k.p.c.Sąd Wojewódzki był jednak niekonsekwentny i nawiasowo rozpoznał i zmienione powództwo. Słuszny jest jednak zarzut rewizji, że w tym k.p.c. Powód żądając zwrotu zapłaconej za narzędzia kwoty, tym samym dał do zrozumienia, że odstępuje od umowy z powodu jej niewykonania. Jednolita w tym względzie praktyka dopuszcza odstąpienia od umowy przez wniesienie pozwu.Jeśli Sąd Wojewódzki miał co do tego wątpliwości, winien odebrać od strony odpowiednie oświadczenie lub przeprowadzić konieczne dowody. Jak już podkreślono, żądanie zwrotu ceny kupna zawiera w sobie odstąpienie od umowy i rzeczą sądu było zbadać, czy powódka była uprawniona do odstąpienia od umowy.Brak jakichkolwiek ustaleń w tym względzie czyni niemożliwą kontrolę zasadności oddalenia zmienionego powództwa i dlatego skutkuje uchylenie zaskarżonego wyroku z mocy art. 384 k.p.c.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki winien wezwać powódkę o dokładne określenie podstawy faktycznej pozwu z uwagi na jeszcze jedno jego uzasadnienie w rewizji przepisem art. 123 k.z.