3 CR 735/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich. Sędziowie: W. Święcicki, B. Dobrzański, J. Marowski, Z. Wiszniewski, S. Gross (sprawozdawca), J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysławy N. przeciwko Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. - Komisja Śląskiej Gry Liczbowej "Karolinka" o 840.323 zł, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 26 lutego 1960 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym dnia 2 czerwca 1958 r. Władysława N. wnosiła o zasądzenie od Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. (Komisji Śląskiej Gry Liczbowej "Karolinka") sumy 840.323 zł z %, jako należnej jej wygranej z 45 gry liczbowej "Karolinka", której ciągnienie odbyło się w dniu 10 listopada 1957 r. i w której powódka, według swych twierdzeń, złożyła kupon oznaczony numerem kontrolnym 397 117 ze skreślonymi 5 liczbami, które następnie zostały wylosowane, w punkcie odbioru kuponów Nr 54. Powódka twierdziła w pozwie, że dopełniła wszystkich warunków, od których uzależnione jest uczestnictwo w grze i wypłata wygranej oraz że odmowa przez stronę pozwaną wypłaty tej wygranej z powodu zaginięcia odcinka "A" kuponu jest sprzeczna z prawem i prawnie bezskuteczna.Strona pozwana zgłosiła zarzut upływu terminu przewidzianego w art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 9 lutego 1936 r. o monopolu loteryjnym (Dz. U. Nr 53, poz. 398) i na tej podstawie wnosiła o oddalenie powództwa.Zwalczając ten zarzut, powódka w piśmie procesowym z dnia 29 września 1958 r. powołała się m.i. na to, że dla roszczeń z gry liczbowej nie ma innego prawnie obowiązującego przedawnienia niż "przedawnienie 10-letnie, względnie przedawnienie 3-letnie dla ewentualnych roszczeń odszkodowawczych", oraz przytoczyła fragment uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 1958 r. 3 CR 12/58, w którym m.i. wyjaśniono, że oprócz ustawy o monopolu loteryjnym "do stosunku prawnego z gry mają jednak zastosowanie inne przepisy prawa cywilnego, a to dla oceny takich skutków zachowania się stron, których wspomniana ustawa nie reguluje".Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 13 listopada 1958 r. powództwo Władysławy N. oddalił z powodu prekluzji, jakiej uległo jej roszczenie zarówno w świetle regulaminu gry, jak i na podstawie art. 15 ustawy z dnia 9 lipca 1936 r. o monopolu loteryjnym.Rewizję powódki od tego wyroku Sąd Najwyższy oddalił wyrokiem z dnia 26 lutego 1960 r., uznając, że niezależnie od oceny skuteczności przepisów § 15 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 18 maja 1948 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 195) oraz postanowień regulaminu gry, roszczenie powódki uległo prekluzji z art. 15 ustawy o monopolu loteryjnym.W dniu 26 sierpnia 1960 r. wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL, złożona na skutek podania strony powodowej. Rewizja nadzwyczajna zarzuca, że wymieniony wyżej wyrok Sądu Najwyższego oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 13 listopada 1958 r. zapadły z naruszeniem istotnych przepisów prawa, a w szczególności art. 218 § 1, 236 § 1 i 326 k.p.c., wskutek nierozpoznania roszczeń powódki w ramach odszkodowania należnego jej od strony pozwanej z tytułu jej odpowiedzialności za winę pracowników, do którego przepis art. 15 ustawy o monopolu loteryjnym nie może mieć zastosowania.Z uzasadnienia rewizji nadzwyczajnej wynika, że zdaniem skarżącego roszczenie powódki w świetle jej twierdzeń faktycznych wymagało rozpoznania na podstawie przepisów o odpowiedzialności za czyny niedozwolone, a zwłaszcza przepisu art. 145 k.z., oraz że w tym wypadku prekluzja nie wchodziłaby w rachubę, gdyż art. 15 ustawy o monopolu loteryjnym odnosi się wyłącznie do roszczeń o wypłatę wygranych.Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach w złożonej odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną wnosiło o jej oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna oparta jest na założeniu, że pod względem kwalifikacji prawnej istnieje zasadnicza różnica pomiędzy roszczeniem o wypłatę wygranej oraz roszczeniem o odszkodowanie za zagubienie odcinka kuponu, od którego zabezpieczenia zależy skuteczność żądania wypłaty wygranej. Sądzi mianowicie, że w pierwszym wypadku chodzi o realizację zobowiązania wynikającego z umowy o udział w grze, w drugim zaś - o odpowiedzialność opartą na przepisach o czynach niedozwolonych. W konsekwencji też twierdzi, że prekluzja z art. 15 ustawy o monopolu loteryjnym może mieć zastosowanie jedynie do roszczenia o wypłatę wygranej i że nierozpoznanie sprawy w ramach drugiej, rzekomo odmiennej podstawy prawnej, spowodowało niesłuszne uznanie roszczenia o odszkodowanie za sprekludowane.Stanowisko prawne rewizji nadzwyczajnej nie jest jednak słuszne.Jak to już bowiem zostało wyjaśnione w uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 25 października 1956 r. (1 CO 31/56), według zasad ustalonych w nauce i praktyce prawa przepisy o odpowiedzialności za czyny niedozwolone obejmują "tylko te czyny zawinione, które wyrządzają szkodę poza wiążącym poszkodowanego i osobę, która szkodę wyrządziła, stosunkiem prawnym, a więc gdy wyrządzający szkodę naruszył nakaz czy zakaz obowiązujący go niezależnie od takiego stosunku." Nie dotyczą natomiast szkód wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, które normowane są przez przepisy właściwe dla tych zobowiązań, a m.i. także przez postanowienia umowne, jeżeli zobowiązania, o które chodzi, oparte są na umowie.Dlatego też gdyby nawet istotnie stan faktyczny sprawy dostarczał podstaw do rozważenia roszczeń powódki w ramach odpowiedzialności strony pozwanej za winę jej pracowników, to i w tym wypadku - wbrew odmiennemu poglądowi rewizji nadzwyczajnej - rozważania te nie mogłyby wyjść poza ramy postanowień łączącej strony umowy o udział w grze liczbowej, skoro powódka nie twierdziła i w materiale sprawy brak jakichkolwiek podstaw do dopatrywania się w postępowaniu strony pozwanej tego rodzaju uchybień, które naruszając nakazy lub zakazy, obowiązujące powszechnie i niezależnie od treści umowy o grę, mogłyby jedynie usprawiedliwiać jej odpowiedzialność na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych. Nadmienić przy tym należy, że zawarta przez strony umowa o grę normuje sprawę odpowiedzialności, o której mówi rewizja nadzwyczajna, gdyż regulamin "Karolinki" w punkcie 14 ogranicza odpowiedzialność strony pozwanej za szkody tylko do rozmyślnego działania lub niedbalstwa, a więc w zakresie, który w świetle art. 240 § 2 k.z. jest dopuszczalny.W tym stanie rzeczy, korzystny dla powódki wynik rozważań, których brak rewizja nadzwyczajna zarzuca, nie miałby wcale wpływu na zmianę podstaw rozstrzygnięcia. Mógłby bowiem co najwyżej prowadzić do wniosku, że strona pozwana, jako odpowiedzialna z mocy art. 241 k.z. za utratę odcinka "A" kuponu z powodu takich działań jej podwładnych, których skutki zgodnie z treścią umowy ją obciążają, obowiązana jest do wypłaty wygranej mimo braku tego odcinka. Również więc i w tym wypadku należałoby roszczenie powódki rozpatrywać w ramach obowiązującej strony umowy o grę, a w konsekwencji - także w sytuacji, jaką zakłada rewizja nadzwyczajna - nie byłoby usprawiedliwione twierdzenie, że do roszczeń powódki nie stosowałaby się prekluzja przewidziana w art. 15 ust. 3 cyt. ustawy o Monopolu Loteryjnym. Należy zatem uznać, że zarzucane w rewizji nadzwyczajnej uchybienie, nawet gdyby zostało wykazane, nie mogło wpłynąć na wynik sprawy i już z tego względu nie może stanowić usprawiedliwionej podstawy rewizyjnej (art. 398 w związku z art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c.). Czyni to zbędnym rozważanie, czy istotnie twierdzenia faktyczne łącznie z okolicznościami ujawnionymi w toku postępowania dawały podstawę do rozpoznania roszczeń powódki w takim zakresie, o jakim mówi rewizja nadzwyczajna, co może już prima facie wydawać się wątpliwe wobec oświadczenia pełnomocnika powódki na rozprawie wyznaczonej dla rozpoznania rewizji nadzwyczajnej, że ze względu na odmowę zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy karnej nie był i nie jest w stanie sprecyzować swych zarzutów przeciwko pozwanemu kierownictwu "Karolinki".Z powyższych powodów Sąd Najwyższy na mocy art. 398 w związku z art. 383 k.p.c. orzekł jak w sentencji.