3 CR 808/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański. Sędziowie: S. Białek, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Wydział Finansowy w K.) przeciwko Janinie W. i Jerzemu W. o ustalenie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 16 maja 1961 r., zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód w pozwie z dnia 28.VII.1959 r. domaga się ustalenia, że nieruchomość objęta dw. nr 1324 i 6702, których prawo własności wpisane jest na rzecz pozwanej Janiny W., stanowią "wspólny majątek dorobkowy" tej pozwanej oraz jej męża, pozwanego Jerzego W.Sąd Wojewódzki uznał, że okoliczność, iż powodowi należy się od Jerzego W. tytułem podatków kwota przeszło 5 milionów złotych, nie uzasadnia interesu prawnego w żądanym ustaleniu, i dlatego powództwo oddalił.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę wskutek rewizji powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wypowiedzi Sądu Wojewódzkiego, że "ostatnia zmiana przepisów podatkowych z grudnia 1960 r. pozwala powodowi objąć egzekucją majątek małżonka (tj. Janiny W.), odpada więc interes prawny w żądaniu ustalenia", dotyczy - jak można przypuszczać - art. 16 dekretu z 26.X.1950 r. o zobowiązaniach podatkowych w brzmieniu ustawy z 16.XI.1960 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 300). We wskazanym przepisie chodzi o odpowiedzialność małżonka i innych członków za zobowiązania podatnika, przy czym odpowiedzialność tych osób zależy od pozostawania z podatnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, Sąd Wojewódzki jednak nie dostrzegł, że według twierdzeń powoda już 11.X.1960 r. Janina W. przestała być żoną Jerzego W., przedtem zaś ten ostatni nie mógł pozostawać z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż odbywał karę pozbawienia wolności. Dalsza wypowiedź Sądu Wojewódzkiego o "wpisie odpowiedniej hipoteki przymusowej" przeocza, że dla uzyskania hipoteki przymusowej na nieruchomościach Janiny W. powód musiałby być jej wierzycielem i stwierdzić swą wierzytelność tytułem egzekucyjnym (art. 244 § 1 pr. rzecz.), w sprawie zaś Janina W. nie jest dłużnikiem powoda, lecz osobą trzecią. Przy uwzględnieniu tego momentu nie znajduje oparcia w ustawie mniemanie Sądu Wojewódzkiego, jakoby powód "był w stanie przy pomocy służących mu środków administracyjnych podjąć kroki stawiające »Janinę W.« w stan zagrożenia (postępowanie podatkowe, a następnie egzekucyjne)".To zatem, co Sąd Wojewódzki przytoczył w stosunku do czynności, które powód powinien był rzekomo podjąć dla zaspokojenia zobowiązania podatkowego z nieruchomości Janiny W., okazało się chybione. Zresztą powód władny jest dążyć do zaspokojenia przede wszystkim z majątku dłużnika, tj. Jerzego W., a nie korzystać z posiłkowego przerzucenia odpowiedzialności podatkowej na osobę trzecią, tj. Janinę W. Dlatego też powód mógł twierdzić, że nieruchomości stanowią przedmiot wspólności ustawowej małżonków W. (art. 21 § 1 k.r.), a więc nie tylko osoby trzeciej, lecz także dłużnika Jerzego W. Skoro jednak w księgach wieczystych jako właścicielka nieruchomości wykazana jest Janina W., to powód z tych nieruchomości nie może uzyskać zaspokojenia zobowiązania podatkowego, ma więc interes prawny w ustaleniu, że według rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości stanowią przedmiot wspólności ustawowej. Znajduje to oparcie w tym, że prawo powoda do zaspokojenia zobowiązania podatkowego z majątku Jerzego W. nie zostało naruszone, ale dla usunięcia niepewności zagrażającej prawu powoda zachodzi potrzeba ustalenia, że nieruchomości należą również i do dłużnika. Chodzi tu więc o żądanie z art. 3 k.p.c., a nie z art. 23 pr. rzecz. W tej ostatniej sprawie legitymacja do wystąpienia z roszczeniem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przysługiwałaby Jerzemu W., gdyż jego prawo nie byłoby w księdze wieczystej wpisane. Powód w sprawie z art. 23 pr. rzecz. nie miałby legitymacji, chyba że dokonałby zajęcia (art. 636 i nast. k.p.c.) roszczenia Jerzego W. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Powód jednak władny jest dążyć do zaspokojenia zobowiązania podatkowego z majątku dłużnika drogą najprostszą, a taką właśnie jest sprawa z powództwa na podstawie art. 3 k.p.c.Sąd Wojewódzki naruszył również art. 329 k.p.c. Skoro powodem jest Skarb Państwa, to Sąd Wojewódzki mógł wyrokować również co do rzeczy, która nie była przedmiotem żądania. Gdy powód podniósł, że małżeństwo pozwanych uległo rozwiązaniu, Sąd Wojewódzki po sprawdzeniu tej okoliczności powinien był - nawet z braku zmiany powództwa - mieć na względzie nowo powstałą sytuację prawną, w której chodzi o ustalenie, że nieruchomości były przedmiotem wspólności ustawowej, i dlatego od chwili rozwiązania małżeństwa Jerzy W. ma w tych nieruchomościach równy udział z Janiną W. (art. 25 § 2 i 1 k.r. w związku z art. 78 i nast. pr. rzecz.).To, co wyżej powiedziano, usprawiedliwia podstawy rewizyjne z art. 371 § 1 pkt 4 i 1 k.p.c. Dlatego zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy.