I CR 509/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Karola K. przeciwko Stefanii K. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 30 lipca 1970 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneKarol i Stefania małż. K. otrzymali przy zawarciu małżeństwa w 1942 r. w drodze darowizny od swych wstępnych gospodarstwo rolne o pow. łącznie 7 ha (3 ha i 4 ha), położone w pow. tarnopolskim.Aktem notarialnym z dnia 1.X.1958 r. Stefania K. nabyła od Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 28.V.1957 r. o sprzedaży przez państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz. U. Nr 31, poz. 132) i wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego z dnia 31.VII.1957 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 205) zabudowaną nieruchomość o pow. 255 m2 w Ś. z zaliczeniem na poczet ceny sprzedaży wartości mienia pozostawionego za granicą, tj. wymienione wyżej - stosownie do wykazu mienia przy repatriacji - 7 ha.Tytuł własności sprzedanej nieruchomości uregulowany został w księdze wieczystej KW nr 4848 PBN w L. na rzecz nabywczyni jako jej mienie odrębne.W pozwie z dnia 28.I.1969 r. Karol K. wystąpił o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przez ujawnienie także jego prawa własności do nabytej nieruchomości jako mienia objętego ustawową wspólnością majątkową.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, ustalając prawo własności powoda do 3/7, a pozwanej do 4/7 części nieruchomości, gdyż sporna nieruchomość, jakkolwiek "nabyta w czasie trwania małżeństwa stron, nie stanowi ich majątku wspólnego w rozumieniu art. 32 k.r.o., została bowiem nabyta ze środków uzyskanych w zamian za majątek podarowany stronom" (art. 33 pkt i 3 k.r.o. w związku z art. V przep. wprow. k.r.o.).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zaliczenie na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości [obecnie na pokrycie opłat za teren państwowy otrzymany w użytkowanie wieczyste i ceny sprzedaży położonych na nim budynków - por. art. 17 ustawy z dnia 14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tekst jednolity: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159)] wartości pozostawionego za granicą mienia nieruchomego jest tylko sposobem uiszczenia tej ceny i w niczym nie zmienia charakteru nabycia odpłatnego. Bez znaczenia jest również sposób nabycia mienia pozostawionego za granicą (w drodze umowy sprzedaży, darowizny, zamiany itp.), niezależnie bowiem od sposobu nabycia tego mienia nabycie nieruchomości od państwa w trybie wymienionych wyżej przepisów z 1957 r. i 1961 r. pozostaje zawsze umową sprzedaży także wtedy, gdyby zaliczeniu uległa np. np. wartość mienia do nabywcy nawet nie należącego (np. cena umówiona, ale nie zapłacona).W sprawie niniejszej zaliczona została wartość mienia obojga małżonków podlegających od 1.X.1950 r. ustrojowi ustawowej wspólności majątkowej (por. art. X i XVIII przep. wpr. k.r.), wobec czego nabyta przez pozwaną w 1958 r. nieruchomość stanowi od 1.I.1965 r. - stosownie do art. VIII przep. wpr. k.r.o. - majątek wspólny (art. 31 i 32 k.r.o.) stron, co uzasadniałoby wpis prawa własności w księdze wieczystej na zasadach ustawowej wspólności. Ze względu jednak na to, że małżeństwo stron ustało na skutek prawomocnego orzeczenia rozwodu, uzgodnienie treści księgi wieczystej z aktualnym stanem prawnym wymagałoby wpisu prawa własności każdej ze stron do 1/2 części zgodnie z art. 42 i 43 § 1 k.r.o. W sprawie udział skarżącej we współwłasności nieruchomości - został określony jako ponadnależny jej udział, skoro jednak tylko pozwana wniosła rewizję, to mimo błędnej podstawy rozstrzygnięcia brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku (art. 387 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c.).W sprawie nie zachodzi surogacja, tj. nabycie mienia w zamian za przedmioty majątkowe nabyte w drodze darowizny, o ile nawet była ona formalna (por. art. 33 pkt 2 i 3 k.r.o.) prawo bowiem zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą na pokrycie ceny sprzedaży jest tylko ustawowo uregulowanym sposobem uiszczenia tej ceny, jeżeli przy tym ten sposób uiszczenia w niniejszym wypadku uzna za dopuszczalny właściwy organ administracyjny, i to w zakresie ustalonym przez ten organ (por. § 5 rozporz. Rady Ministrów z dnia 18.V.1970 r. - Dz. U. Nr 13, poz. 118). Warunki zaliczenia określają powołane przepisy, adresatem zaś ich są organy administracji państwowej, zawierające następnie umowy sprzedaży.