4 CR 1021/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski. Sędziowie: W. Bryl (sprawozdawca), P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leona P. przeciwko Leonowi O. i innym o ustanowienie drogi koniecznej, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 14 czerwca 1957 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Chojnicach z dnia 16 listopada 1956 r. i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Chojnicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód Leon P. żądał ustanowienia dla siebie i swej żony oraz ich następców prawnych, jako właścicieli parcel 146/29, 147/23, 149/23 zapisanych w księdze wieczystej nieruchomości Łąg karta 269, służebności drogi koniecznej na stanowiących własność pozwanego Leona O. parcelach 297/30, 298/29, 213/30, 143/23 i 142/23 wpisanych w księdze wieczystej Łąg karta 256 oraz na parcelach 214/30, 140/23, 141/23 i 145/23 wpisanych w księdze wieczystej nieruchomości Łąg karta 249 - za odszkodowaniem.Pozwany Leon O. wnosił o oddalenie powództwa, powołując się na to, że parcele powodów mają dostęp do drogi publicznej. W stosunku do pozostałych pozwanych powód cofnął powództwo.Sąd Powiatowy w Chojnicach wyrokiem z dnia 16 listopada 1956 r., sygn. akt. C 232/56 powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 14 czerwca 1957 r. oddalił rewizję powoda.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną z powodu pogwałcenia przepisów art. 33 § 1 i 2 Prawa rzeczowego, art. 1, 19 i 20 postęp. niesp. z zakresu pr. rzecz., art. 293 § 1, 326 i 386 k.p.c. oraz z powodu sprzeczności ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego i wniósł o jego zmianę, uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w Chojnicach z dnia 16 listopada 1956 r. i przekazanie sprawy temuż Sądowi Powiatowemu w Chojnicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przesłanką oddalenia powództwa było ustalenie przez Sąd Powiatowy, że powód ma odpowiedni dostęp ze swych parcel do drogi publicznej, a nadto stwierdzenie przez Sąd Wojewódzki, że dostęp dłuższą drogą okrężną jest dla powoda wygodniejszy, że najlepszą i najkrótszą byłaby droga przez parcele P. lub Cz. i że ustanowienie drogi koniecznej przez parcele pozwanego byłoby dla niego zbyt wielkim obciążeniem.Ustalenie, że istnieje dostęp do drogi publicznej, pozostaje w sprzeczności z opinią biegłego i zeznaniami świadków. Z treści opinii biegłego G. wynika, że powód nie ma przejazdu z drogi publicznej do swych parcel; stan taki stwierdzają mapy katastralne, nie ujawniona zaś w operacie katastralnym droga okrężna zaprojektowana przy parcelacji majątku, jest drogą prywatną, której powierzchnia włączona została do parcel, przez które przebiega. Z zeznań świadków wynika, że powód niezależnie od drogi spornej korzystał z powyższej drogi okrężnej przy granicy gruntów S., G. i M., jak również z przejazdu przez nieruchomości innych sąsiadów, jednakże okoliczności te nie uzasadniają wniosku, że parcele powoda mają dostęp do drogi publicznej, gdyż korzystanie z niego jest całkowicie uzależnione od woli właścicieli poszczególnych gruntów.Kwestionowane ustalenie Sądu jest wynikiem błędnej interpretacji przepisu art. 33 § 1 i 2 pr. rzecz. przez przyjęcie, że czasowa możność dojazdu do drogi publicznej przez grunty sąsiadów wyłącza dochodzenie ustanowienia służebności drogi koniecznej, podczas gdy warunkujący zasadność roszczenia z art. 33 § 1 i 2 pr. rzecz. brak dostępu do drogi publicznej należy rozumieć jako takie położenie nieruchomości, w którym nie ma prawnie zapewnionego i nieskrępowanego wolą osób trzecich stałego dostępu do drogi publicznej. Dopóki więc droga okrężna, o której mówi Sąd Powiatowy, lub inne drogi, wskazane przez Sąd Wojewódzki, nie są drogami publicznymi albo też nie ma na nich ustanowionych na rzecz nieruchomości powoda służebności przejazdu, brak podstaw do przyjęcia, że parcele powoda mają odpowiedni dostęp do drogi publicznej i że z tego powodu żądanie drogi koniecznej jest bezzasadne.Z uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego wynika, że jakkolwiek Sąd ten stwierdził prawidłowość powyższego ustalenia Sądu Powiatowego, to jednak w rozważaniach swoich przyjął stan odmienny. Sąd Wojewódzki bowiem wdał się w ocenę, który z wykorzystywanych przez powoda dojazdów odpowiadałby zasadom wyrażonym w art. 33 pr. rzecz., co byłoby celowe tylko przy przyjęciu podstawowego założenia, że nieruchomość powoda nie ma dostępu do drogi publicznej.Ustalenia Sądu Wojewódzkiego w tym przedmiocie dokonane zostały z przekroczeniem jego kompetencji jako sądu rewizyjnego, związanego stanem faktycznym ustalonym w orzeczeniu Sądu I instancji (art. 386 k.p.c.). Nadto przyjęcie, że przeprowadzenie drogi koniecznej w inny aniżeli żądany sposób uwzględnia bardziej potrzeby nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej i jest połączone z najmniejszym obciążeniem tych, przez które droga ma prowadzić, powinno opierać się na konkretnym materiale dowodowym.Tymczasem w tym zakresie Sąd Wojewódzki powołuje się na nieistniejące ustalenia Sądu Powiatowego, który w ogóle nie wypowiadał się w kwestii przejazdu przez parcelę P. lub C.Oddalenie orzeczenia o ustanowienie drogi koniecznej dla nieruchomości, która nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, może nastąpić tylko po rozważeniu położenia tychże nieruchomości względem wszystkich gruntów, przez które droga konieczna mogłaby być przeprowadzona, i po wskazaniu właściwej drogi, chyba że zachodzi oczywista nieprzydatność żądanej drogi. Zaskarżone orzeczenie nie czyni zadość tym wymaganiom, uchybiając w ten sposób art. 33 pr. rzecz. oraz art. 326 k.p.c.Naruszenie wyżej wymienionych przepisów, skoro stwarza wątpliwość co do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego w Chojnicach i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy powinien ją rozpatrzyć w trybie postępowania niespornego. Wynika to z treści przepisów art. 1, 19, 20 i 52 post. niespornego z zakresu pr. rzecz.W związku z podniesionym przez pozwanego Leona O. zarzutem braku wyłącznej biernej legitymacji po jego stronie Sąd Powiatowy powinien poczynić ustalenia, czy tenże Leon O. jest wyłącznym właścicielem parcel, przez które wnioskodawca domaga się ustanowienia drogi koniecznej, czy też współwłaścicielami są jeszcze dalsze osoby, które należałoby wezwać w postępowaniu stosownie do art. 13 k.p.n.Z przytoczonych względów należało orzec jak wyżej.