4 CR 1041/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: W. Formański (sprawozdawca), T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Michała S. przeciwko Państwowemu Ośrodkowi Maszynowemu w Z. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 16 października 1959 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o 9.232,20 zł i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Koszalinie; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 21 grudnia 1955 r. powód, przewożony traktorem pozwanego, doznał wskutek zderzenia przyczepy z przydrożnym drzewem złamania podstawy czaszki i kilku żeber. Twierdząc, że stał się wskutek wypadku niezdolny do pracy, żądał zasądzenia od pozwanego, jako właściciela pojazdu mechanicznego, kwoty 9.232,20 zł, stanowiącej różnicę między pobieranym przed wypadkiem wynagrodzeniem za pracę a zasiłkiem chorobowym, a następnie rentą inwalidzką za okres pierwszych 18 miesięcy, oraz kwoty 15.000 zł tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne. Traktorzysta Franciszek K. w związku z tym wypadkiem został wprawdzie skazany z mocy art. 215 § 1 k.k. na karę dwóch lat więzienia, jednakże na podstawie ustawy o amnestii postępowanie przeciwko niemu, wobec nieprawomocności wyroku, zostało umorzone.Zgłoszone w pozwie żądanie oparł powód na przepisach art. 153 i 145 k.z.Pozwany, wnosząc o oddalenie powództwa, twierdzi, że w dniu wypadku oddał do dyspozycji powoda traktor w celu przewiezienia maszyny z Ł. do Z., a tymczasem powód zamiast maszyny przewoził dla swych prywatnych celów kartofle, i że winę za wypadek ponosi sam powód, gdyż częstował traktorzystę wódką i wywołał w ten sposób u niego stan zamroczenia.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Sąd ustalił, że wypadek nastąpił nie w czasie zatrudnienia, skoro powód korzystał z traktora za zgodą dyrektora pozwanego Ośrodka po pracy celem przywiezienia ziemniaków z innej miejscowości, uznając wskutek tego brak istotnej przesłanki do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie przepisu art. 24 dekretu z dnia 25.VI.1954 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Sąd Wojewódzki nie znalazł również podstaw do uwzględnienia powództwa na podstawie przepisu art. 153 § 1 k.z., sprzeciwia się bowiem temu art. 3 przep. og. pr. cyw., a to wobec ustalenia, że do nieostrożnego prowadzenia pojazdu przez traktorzystę znajdującego się w stanie nietrzeźwym przyczynił się przede wszystkim powód wskutek częstowania kierowcy wódką.W rewizji powód, żądając zmiany wyroku zgodnie z wnioskami pozwu, zarzucił naruszenie przepisów art. 145 i 153 k.z. przez ich błędną wykładnię oraz art. 3 p.o.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Właściciele pojazdów mechanicznych poruszanych za pomocą sił przyrody ponoszą z mocy art. 153 § 1 k.z. w związku z art. 152 § 1 k.z. odpowiedzialność wobec osób trzecich - na zasadzie ryzyka - za wyrządzone im ruchem tychże pojazdów szkody. Jak wynika z niewadliwych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, nie zachodzą w sprawie przesłanki z art. 152 § 1 k.z., które uzasadniałyby uwolnienie się pozwanego jako właściciela traktoru od takiej odpowiedzialności (nie została udowodniona wyłączna wina poszkodowanego lub osoby trzeciej ani nie zachodzi siła wyższa jako przyczyna szkody), a także stan faktyczny nie uzasadnia zastosowania w sprawie przepisu art. 153 § 2 k.z. Pozwany odpowiada zatem z mocy art. 153 § 1 k.z. za szkodę, jakiej doznał powód w czasie jazdy traktorem należącym do pozwanego.Nadto Sąd Wojewódzki, w związku z umorzeniem postępowania karnego, poczynił - na podstawie przeprowadzonych bezpośrednio dowodów i materiału zawartego w aktach sprawy karnej - własne ustalenia co do przyczyn wypadku i doszedł do trafnego wniosku, że przyczyna wypadku leży w nieostrożnym prowadzeniu pojazdu przez kierowcę znajdującego się wówczas w stanie nietrzeźwym z winy powoda, który częstował go w czasie jazdy alkoholem. Pozwany odpowiada zatem także z mocy art. 145 k.z. w związku z wyrządzeniem szkody z winy podwładnego przy wykonywaniu powierzonej czynności kierowania pojazdem mechanicznym w celu przewiezienia kartofli dla powoda.Skarżący trafnie wskazuje na obie podstawy odpowiedzialności pozwanego, przy czym kwestionuje oddalenie powództwa na podstawie art. 3 p.o.p.c., dopatrując się naruszenia tego przepisu. Zarzut ten jest uzasadniony, lecz nie z przyczyn przytoczonych w rewizji.Odrębnego rozważenia wymaga żądanie powoda oparte na przepisie art. 165 § 1 k.z. oraz żądanie z tytułu utraty zarobków na podstawie art. 161 § 2 k.z.Art. 165 § 1 k.z. stanowi, że w wypadku przewidzianym w tym przepisie sąd może przyznać zadośćuczynienie za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną. Przyznanie więc zadośćuczynienia podlega ocenie sądu, chociażby zachodził jeden z przewidzianych wypadków, które w zasadzie dają podstawę do żądania zadośćuczynienia. Sąd zatem przy ocenie, czy żądanie zadośćuczynienia jest usprawiedliwione, powinien rozważyć wszystkie okoliczności sprawy. Sąd Wojewódzki, chociaż wyszedł z innych założeń, postulatowi temu zadośćuczynił i doszedł do wniosku, że skoro powód wskutek częstowania kierowcy alkoholem w czasie jazdy i wprowadzenia go przez to w stan nietrzeźwości, w wyniku czego nastąpiła katastrofa, przyczynił się sam w bardzo wysokim stopniu do powstania szkody oraz skoro powód w dniu wypadku odnosił bezpośrednią korzyść z pojazdu, to w takich okolicznościach powód, żądając zadośćuczynienia, czynił ze swego prawa użytek, który narusza zasady współżycia społecznego. Tymczasem okoliczności te usprawiedliwiają inny wniosek, a mianowicie, że konkretne żądanie zadośćuczynienia jest nieuzasadnione w świetle przepisu art. 165 k.z. Jeżeli bowiem pracownik otrzymuje od pracodawcy pojazd mechaniczny do swej dyspozycji celem załatwienia osobistego interesu, to spoczywa na nim - w równej mierze jak i na kierowcy - obowiązek dbałości o stan pojazdu oraz unikania wszystkiego, co pozostawałoby w sprzeczności z zasadą prawidłowego korzystania z pojazdu. Powód jednak - wbrew temu obowiązkowi - sam przyczynił się w dużej mierze do wypadku, wprowadzając kierowcę w stan nietrzeźwości, chociaż jako dojrzały człowiek musiał zdawać sobie sprawę z niebezpieczeństwa, jakie może sprowadzić nietrzeźwość kierowcy w czasie jazdy dla pasażerów, przechodniów i dla samego pojazdu. Zgadzając się przeto z oceną, że żądanie w tych warunkach zadośćuczynienia nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd Najwyższy nie podziela wniosku, iż podstawą oddalenia w tym zakresie powództwa jest art. 3 p.o.p.c. (…).Ponieważ orzeczenie w tym zakresie w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, rewizja w tej części podlega oddaleniu (art. 383 k.p.c.).Nie jest natomiast uzasadnione oddalenie powództwa o odszkodowanie z art. 161 § 2 k.z. z powołaniem się na przepis art. 3 p.o.p.c. w razie przyczynienia się żądającego do powstania szkody. Sytuację taką ustawodawca przewidział i wyraźnie ją unormował w przepisie art. 158 § 2 k.z. stanowiąc, że jeżeli poszkodowany przyczynił się do wyrządzenia szkody, to odszkodowanie ulega odpowiedniemu zmniejszeniu. Pominięcie przy rozstrzyganiu roszczenia poszkodowanego, który przyczynił się do powstania szkody, przepisu art. 158 § 2 k.z. i sięgnięcie po normę art. 3 p.o.p.c. jako podstawę rozstrzygnięcia obraża oba te przepisy. Sądy nie mogą stosować przepisu art. 3 p.o.p.c. do wypadków, dla których w razie powstania elementu przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody ustawodawca przewidział, że takie przyczynienie się stanowi z mocy art. 158 § 2 k.z. podstawą do odpowiedniego zmniejszenia odszkodowania.Skoro Sąd Wojewódzki, oddalając powództwo, wychodził z odmiennych założeń prawnych, których Sąd Najwyższy nie podziela, oraz skoro brak jest koniecznych ustaleń faktycznych co do stopnia przyczynienia się powoda do wypadku i co do wysokości szkody, to wyrok w tym zakresie podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji (art. 381 k.p.c.).