2 CR 600/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana U. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu Państwowa Komunikacja Samochodowa - Przedsiębiorstwo Transportu i Spedycji w L. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 1959 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Legnicy.Uzasadnienie faktyczneW dniu 15 września 1955 r. na szosie z J. do L. nastąpiło zderzenie dwóch mechanicznych środków komunikacji jadących w przeciwnych kierunkach: samochodu ciężarowego, który należał do pozwanego Przedsiębiorstwa i był prowadzony przez Władysława P. drogą z J. do L., oraz motocykla, który prowadził Jerzy O. i na którym jechał również powód. Wypadek nastąpił na prawym brzegu szosy, patrząc w kierunku jazdy samochodu. W wypadku Jerzy O. poniósł śmierć, a powód doznał skomplikowanego złamania prawego podudzia.We wrześniu 1958 r. powód wytoczył przeciwko pozwanemu Przedsiębiorstwu powództwo o 30.000 zł "tytułem odszkodowania za ból i krzywdę moralną oraz za utracone zarobki w związku z inwalidztwem". Powód twierdził, że wypadek nastąpił z winy kierowcy Władysława P., który przy łagodnym zakręcie zjechał na lewą stronę szosy, zmusił Jerzego O. do zjechania z jego prawej strony drogi, wrócił następnie na prawidłową stronę drogi i tam nastąpiło zderzenie.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki ustalił, że Władysław P. jechał prawidłowo, że natomiast nieprawidłowo jechał Jerzy O., z którego ust, tak samo jak i z ust powoda po wypadku, "zanosił zapach alkoholu". "Gdy w tym stanie rzeczy - konkluduje Sąd Wojewódzki - kierowca samochodu strony pozwanej nie ponosi żadnej winy w spowodowaniu wypadku - art. 134 k.z., Sąd żądanie pozwu jako nieuzasadnione przeciw stronie pozwanej oddalił".W rewizji powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:IChybione są zarzuty rewizji, że Sąd Wojewódzki błędnie ocenił wiarogodność zeznań świadków P. oraz K. i pominął zeznania świadka P. Uznanie przez Sąd Wojewódzki za wiarogodne zeznań świadków P. i K. mieści się w granicach swobody danej sądowi w art. 242 § 1 k.p.c. Ocena ta znajduje też poparcie w zeznaniach Wacława K. i Zdzisława S., którzy w toku dochodzeń milicyjnych również zeznali, że samochód jechał prawidłowo prawą stroną szosy. Dla oceny wiarogodności zeznań wymienionych osób nie jest też bez znaczenia, że zderzenie nastąpiło bezspornie na prawym skraju szosy patrząc w kierunku jazdy samochodu. Za wiarygodnością zeznań wymienionych świadków przemawia także zeznanie samego powoda złożone w toku dochodzeń milicyjnych, w których powód nie twierdził, aby kierowca P. jechał nieprawidłowo, lecz obciążył winą wypadku zmarłego Jerzego O. Wreszcie na podkreślenie zasługuje bezsporny fakt, że Jerzy O. i powód przed wyruszeniem w drogę motocyklem "wypili po 50 gramów wódki, co w związku z jazdą w czasie deszczu mogło doprowadzić do tego, że Jerzy O. nie panował nad motocyklem, tak jak powinien był panować, i zjechał na złą stronę szosy, po której prawidłowo jechał samochód strony pozwanej. W tych warunkach Sąd Wojewódzki bez naruszenia art. 242 § 1 k.p.c. mógł uznać za wiarogodne zeznania świadków P. i K., a za niewiarogodne złożone obecnie w sprawie zeznania powoda. Co się zaś tyczy zeznań świadków P., to Sąd Wojewódzki ich nie pominął, bo są one w zaskarżonym wyroku wyraźnie wymienione. Nie mogły one jednak doprowadzić do innego ustalenia. Są bowiem, jeśli chodzi o zdarzenia przed wypadkiem, oparte na relacji powoda. Świadek P. nie był świadkiem wypadku, a relacjonuje to, o czym była mowa między nim a powodem w szpitalu po wypadku.II. Aczkolwiek rewizja nie zawiera uzasadnionych podstaw rewizyjnych, zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy z powodu naruszenia prawa materialnego, co Sąd Najwyższy bierze z urzędu pod rozwagę.Sąd Wojewódzki rozpoznał sprawę na podstawie art. 134 k.z. Nadmienić tu trzeba, że w sprawie nie ma zastosowania art. 154 § 1 k.z. Ten ostatni przepis dotyczący wypadku zderzenia się mechanicznych środków komunikacji normuje zasadę wzajemnej odpowiedzialności osób odpowiedzialnych na podstawie art. 153 k.z., czyli wzajemną odpowiedzialność właścicieli mechanicznych środków komunikacji lub osób wymienionych w art. 153 § 2 k.z.Powód do osób odpowiedzialnych na podstawie art. 153 k.z. nie należy: nie był on właścicielem motocykla ani też motocykl nie był mu oddany na jego własny rachunek i niebezpieczeństwo, a w każdym razie pod tym względem nie ma dotychczas żadnych twierdzeń.Żądanie powoda opiera się na art. 152 § 1 i art. 153 § 1 k.z. Dla odpowiedzialności właściciela samochodu na podstawie tych przepisów nie jest istotna wina kierowcy. Odpowiedzialność opiera się na zasadzie ryzyka i od tej odpowiedzialności właściciel samochodu może się zwolnić tylko w razie wykazania ekskulpacji przewidzianej w art. 152 § 1 k.z. Wobec tego pozwane Przedsiębiorstwo, chcąc się uwolnić od odpowiedzialności za szkodę powoda, powinno udowodnić, że szkoda powstała wyłącznie z winy powoda lub osoby trzeciej (Jerzego O.), za której czyny pozwane Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności, albo wskutek siły wyższej. W tym też kierunku powinny iść rozważania i ustalenia Sądu Wojewódzkiego.Skoro więc Sąd Wojewódzki rozpoznał sprawę na błędnej podstawie prawnej (art. 134 k.z.), nie rozważył natomiast sprawy na podstawie cyt. art. 152 § 1 i art. 153 § 1 k.z., zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji.Gdyby Sąd Powiatowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił i uznał, że wypadek z dnia 15 września 1955 r. nastąpił wyłącznie z winy powoda lub Jerzego O., to powództwo powinno być oddalone. Gdyby zaś Sąd Powiatowy miał uznać, że strona pozwana nie udowodniła, iż wypadek nastąpił wyłącznie z winy powoda lub Jerzego O., to nie wypływałby jeszcze z tego wniosek o zasadności całego żądania powoda ani o odpowiedzialności pozwanego Przedsiębiorstwa za całą szkodę powoda. W tym wypadku należałoby jeszcze rozważyć sprawę na podstawie art. 158 § 2 k.z., mając na uwadze np. to, że powód zdecydował się na jazdę na motocyklu, mimo że bezpośrednio przed jazdą pił wódkę i mimo że kierowca motocykla przed jazdą również napił się wódki.