4 CR 456/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: W. Formański, K. Piasecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Warsztatów Napraw Maszyn Drukarskich w P. przeciwko Henrykowi B. i Urszuli T. o zapłatę 41.397 zł, na skutek rewizji pozwanej Urszuli T. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 9 lutego 1961 r.,zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanej Urszuli T. zmienił w ten sposób, że zasądził od niej tylko kwotę 10.000 zł z 8% od dnia 16 października 1959 r., przy czym zapłata tej kwoty przez jednego z pozwanych zwalnia wobec powoda do wysokości zapłaty pozostałego pozwanego; w pozostałej części rewizję pozwanej Urszuli T. oddalił.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki, uwzględniając w całości powództwo Warsztatów Napraw Maszyn Drukarskich, zasądził solidarnie od Henryka B. i Urszuli T. 41.397 zł z 8% od dnia 16 października 1959 r.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany B. był zatrudniony w powodowym Przedsiębiorstwie jako kierownik działu administracyjno-gospodarczego, pozwana zaś T. wykonywała obowiązki kasjerki.Jako podstawę swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał wyrok skazujący pozwanego B. za przywłaszczenie sobie wspomnianej kwoty 41.397 zł na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciwko własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228) oraz wyrok skazujący pozwaną T. za przestępstwo określone w art. 286 § 1 k.k., popełnione w ten sposób, że umożliwiła ona pozwanemu B. dokonanie przywłaszczenia. Czyn pozwanej T. polegał na tym, że jako kasjerka, wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie rozliczała pozwanego B. z podjętych przez niego zaliczek na zakup materiałów pędnych i mimo to wypłacała mu nowe kwoty z tego tytułu, umożliwiając mu w ten sposób przywłaszczenie sobie kwoty 41.397 zł.W rewizji od tego wyroku pozwana Urszula T. wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanej, zważył, co następuje:Słusznie co do samej zasady przyjął Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, że oboje pozwani odpowiadają za szkodę. Jednakże między podstawą prawną odpowiedzialności pozwanego Henryka B. i pozwanej Urszuli T. zachodzi istotna różnica. Pozwany B. bowiem odpowiada na podstawie art. 134 k.z. za przywłaszczenie sobie zasądzonej już prawomocnie od niego kwoty, pozwana zaś T. ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 239 k.z. Wynikiem naruszenia przez pozwanych swych obowiązków jest jedna szkoda. Ze względu na różne podstawy odpowiedzialności obojga pozwanych nie można - jak to przyjął Sąd Wojewódzki - zobowiązywać ich do solidarnej zapłaty odszkodowania. Jednakże wobec ich odpowiedzialności za tę samą szkodę, mogą oni być zobowiązani do pokrycia całej szkody, z tym ograniczeniem, że zaspokojenie wierzyciela (powoda) przez któregokolwiek z pozwanych dłużników zwalnia pozostałego. Ukształtowana na podstawie takiej zasady odpowiedzialność, zwana solidarnością przypadkową, uzasadniona jest w niniejszym wypadku tym, że pozwany B. ponosi odpowiedzialność jako sprawca zagarnięcia, pozwana zaś T. za naruszenie obowiązków, które umożliwiły pozwanemu B. dokonanie przywłaszczenia.Jeżeli zaś chodzi już nie o samą zasadę tego rodzaju odpowiedzialności wspólnej, lecz o zakres odpowiedzialności każdego z dłużników, to zakres ich odpowiedzialności może być - w zależności od konkretnych okoliczności - albo taki sam, albo też zakresy jej mogą się nie pokrywać. Oznacza to, że jeden z dłużników może odpowiadać za całość szkody, drugi zaś tylko za jej część.Ten ostatni wypadek może zachodzić tylko wtedy, gdy osoba współodpowiedzialna naruszyła jedynie obowiązki w zakresie nadzoru i nie odniosła ze swego czynu żadnej korzyści. Podstawę ograniczenia odpowiedzialności takiego pozwanego może stanowić przepis art. 158 § 1 k.z., stosownie do którego wysokość odszkodowania będzie ustalona z uwzględnieniem wszelkich zachodzących okoliczności. Do takich okoliczności należy także stopień winy. Brak podstaw do przyjęcia, że wspólna odpowiedzialność, ukształtowana na podstawie solidarności przypadkowej, z istoty swojej wyłącza zmniejszenie na podstawie art. 158 § 1 k.z. zakresu odszkodowania osoby zobowiązanej stosownie do zasad tej wspólnej odpowiedzialności.Na tej też podstawie, uwzględniając stopień winy pozwanej, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanej Urszuli T. tylko kwotę 10.000 zł.W związku z samą formułą sentencji, wymaga jeszcze wyjaśnienia to, że strona powodowa na podstawie wydanego w sprawie wyroku może żądać zapłaty zarówno od pozwanego B., jak i od pozwanej T., z tym wszakże zastrzeżeniem, że od tej ostatniej pozwanej - tylko do wysokości zasądzonej od niej kwoty 10.000 zł. Zaspokojenie natomiast całego długu przez pozwanego B. zwalnia pozwaną T. od zobowiązania w całości. W takim bowiem wypadku cała szkoda zostałaby wyrównana zapłatą długu w całości przez pozwanego B. Ponadto z różnicy zasad odpowiedzialności obojga pozwanych wynika, że w wypadku zapłaty przez pozwaną T. zasądzonej od niej kwoty strona powodowa mogłaby żądać od pozwanego B. tylko reszty należności, natomiast sama pozwana T. miałaby w takim wypadku roszczenie w stosunku do pozwanego B. o zwrot tego, co zapłaciła. Pod tym względem zachodzi bowiem istotna różnica między zasadami odpowiedzialności solidarnej właściwej uregulowanej w art. 8-18 k.z., a mającą zastosowanie w sprawie niniejszej solidarnością przypadkową (niewłaściwą).Z tych wszystkich przyczyn, uwzględniając częściowo rewizję pozwanej T. należało na podstawie art. 386 i 383 k.p.c. orzec jak w sentencji wyroku.