I PR 257/64

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Galanteryjnymi w Warszawie przeciwko Henrykowi Z., Romanowi K. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego Romana K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego w Warszawie z dnia 11 grudnia 1963 r. wyrażając zgodę na ograniczenie powództwa w stosunku do pozwanego Romana K. zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w stosunku do tegoż pozwanego zmienił w ten sposób, że zasądza od Romana K. na rzecz powoda kwotę 21.000 zł z tym, że uiszczenie przez tego pozwanego kwoty 15.000 zł odszkodowanie zwalnia w tym zakresie od ich zapłaty pozwanego Henryka Z. co do reszty powództwa zaskarżony, wyrok co do pozwanego Romana K. uchyla i w tym zakresie postępowanie co do niego w sprawie obu instancji umarza.Uzasadnienie faktyczneWyliczenie za okres od 16.XII.1957 r. do 8.V.1958 r. powierzonego na zasadzie materialnej odpowiedzialności - pozwanemu Henrykowi Z., należącego do powoda magazynu nr 2 hurtowni w Ciechanowie wykazało niedobór towarowy w wysokości 61.860 zł 19 gr i "spisaną na zyski przedsiębiorstwa" nadwyżkę w kwocie 7.879 zł 44 gr.Po wystąpieniu w dniu 5.XII.1958 r. przeciwko pozwanemu Henrykowi Z. o wyrównanie szkody, spowodowanej niedoborem, w piśmie procesowym z dnia 9.VI.1959 r. powód zgłosił wniosek "o zapozwanie do sprawy w trybie art. 220 k.p.c. Romana K.", kierownika hurtowni, z którym "pozwany Z. wspólnie sprzedawał atrakcyjne towary osobom postronnym, dokonując fikcyjnych księgowań". W związku z tym powód domagał się zasądzenia dochodzonej kwoty solidarnie od obydwóch pozwanych, z odsetkami i kosztami procesu (...).Wysokość niedoboru określił biegły w złożonej opinii na kwotę 59.813 zł 75 gr (po potrąceniu nadwyżki, skóro powstała w tym samym okresie rozliczeniowym i na tych samych towarach) w tej wysokości uwzględnił powództwo Sąd Wojewódzki, zasądzając ww. kwotę solidarnie od obydwóch pozwanych na podstawie art. 134 i 137 k.z. "na skutek bowiem picia wódki w czasie pracy pozwani wspólnie dokonywali nadużyć na szkodę mienia społecznego".W rewizji od powyższego wyroku zarzuca pozwany Roman K. sprzeczność ustalenia o jego przyczynieniu się do powstania szkody w sposób przez sąd orzekający stwierdzony oraz brak podstaw do odpowiedzialności solidarnej w związku z czym wnosi o zmianę wyroku i oddalenie powództwa ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wspólne wyrządzenie szkody przez kilka osób, jeżeli nawet uzasadnia ich solidarną odpowiedzialność (art. 137 k.z., art. 441 § 1 k.z.) nie stanowi o współuczestnictwie koniecznym wszystkich sprawców szkody w przypadku pozwania jednego z nich i nie usprawiedliwia stosowania art. 220 dotychczasowego k.p.c. ewentualnie 195 k.p.c. obowiązującego. Z solidarnej odpowiedzialności kilku dłużników nie wynika obowiązek dochodzenia świadczenia od wszystkich, skoro zarówno pod rządem k.z. jak i k.c. jest tyle zobowiązań, ilu dłużników i każdy z nich odpowiada za całość długu (art. 8 k.z., art. 366 k.c.).W sprawie może zachodzić - z uwagi na datę postanowienia z dnia 10.VII.1959 r. - dopozwanie z art. 13 ustawy z dnia 17.VI.1959 r. o odpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego poz. 223, uzasadnione celowością dopozwania również kierownika hurtowni, skoro według powoda przyczynił się do powstania szkody. Nie ma dopozwania, gdy niedobór powstał ze wspólnego wyrządzenia szkody czynem niedozwolonym, a odpowiedzialność sprawców szkody jest solidarna (art. 441 § 1 k.c.). W tym przypadku (w sytuacji pozwania jednego z nich) wyrównanie szkody następuje już przez pozwanie jednego dłużnika solidarnie odpowiedzialnego (według wymiaru wierzyciela), celem zaś cyt. art. 13 jest umożliwienie uzyskania wyrównania szkody w jednym postępowaniu, gdy za szkodę odpowiada kilka osób, przy tym każda z nich tylko za część szkody i tylko łącznie od nich wszystkich należne odszkodowanie szkodę tę wyrównuje (jak np. w przypadku). Skoro zatem skarżący jako kierownik hurtowni, również przyczynił się, obok pozwanego, do powstania szkody, dopozwanie jego w trybie art. 13 jest uzasadnione i tylko odszkodowanie od nich obu łącznie należne, przez nich spowodowaną szkodę wyrównuje.W postępowaniu rewizyjnym powód ograniczył w związku z tym dochodzone przeciwko skarżącemu roszczenie do wysokości 15.000 zł (¼ poszukiwanego odszkodowania), żądając zasądzenia tej kwoty, jako odszkodowania w przypadku należnego, solidarnie ze współpozwanym Henrykiem Z. z odsetkami za okres lat pięciu (6.XII.1958 r. - 11.XII.1963 r.) w wysokości 6.000 zł i kosztami procesu. W tym zakresie pozwany roszczenie uznał.Dokonanie ograniczenia roszczenia jest w okolicznościach sprawy usprawiedliwione i uwzględnia zakres przyczynienia się skarżącego (por. treść skazującego wyroku karnego) do powstania niedoboru (art. 209 § 3 i art. 218 - § 2 k.p.c.), nie daje jednak podstawy ani do solidarnej odpowiedzialności obu pozwanych (skoro każdy odpowiada za szkodę, którą sam nienależytym wykonywaniem swych obowiązków spowodował - art. 239 k.z.), ani do obciążenia pozwanego Z. pełnym odszkodowaniem, bez uwzględnienia odpowiedzialności skarżącego i jego obowiązku wyrównania szkody w ¼ części.Pozwany Z. wyroku nie zaskarżył, winien zatem uiścić odszkodowanie w wysokości od niego zasądzonej, płacąc całą kwotę 59.813 zł z odsetkami i kosztami procesu, nie zachodzi zaś możliwość zastosowania co do niego art. 381 k.p.c. i odpowiedniej w związku z tym zmiany rozstrzygnięcia (skoro brak przesłanek w cyt. przepisie przewidzianych - odrębna jest bowiem faktyczna i prawna podstawa odpowiedzialności każdego z pozwanych. Powyższe uzasadnia zastosowanie (co do pozwanego Z.) przypadkowej odpowiedzialności solidarnej (in solidum) za kwotę 15.000 zł, do której to wysokości odpowiada za szkodę pozwany Roman K., wobec czego należało orzec jak w sentencji (art. 18 ust. z dnia 20.VII.1950 r. poz. 349 z późniejszymi zmianami w związku z art. XVI przepisów wprowadzających k.p.c.) przy równoczesnym uchyleniu - co do skarżącego - wyroku w pozostałej części i umorzenie w tym zakresie postępowania w sprawie (art. 387 dot. k.p.c. i cyt. art. XVI).