I PR 15/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie: J. Knap (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Rejonowego Przedsiębiorstwa Przetwórczego Przemysłu Paszowego "Bacutil" w P. przeciwko Marianowi K., Mieczysławowi T., Tadeuszowi K., Kazimierzowi R., Ryszardowi P., Andrzejowi C. i Kazimierzowi S. o 535.000 zł na skutek rewizji pozwanych Mariana K. i Mieczysława T. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 28 czerwca 1972 r.,oddalił obie rewizje.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 14.VIII.1969 r. Marian K. i Mieczysław T. zostali uznani za winnych tego, że w czasie od 1966 r. do 5 czerwca 1968 r., działając czynem ciągłym i w zorganizowanej grupie przestępczej z innymi pozwanymi - pierwszy jako pełniący funkcję magazyniera surowców paszowych w K. Rejonowego Przedsiębiorstwa Przetwórczego Przemysłu Paszowego "Bacutil" i drugi jako magazynier Wytwórni Pasz w W. tegoż Przedsiębiorstwa - wzięli udział w zagarnięciu na szkodę wymienionego Przedsiębiorstwa różnych surowców paszowych i pasz treściwych: Marian K. - o wartości około 277.000 zł i Mieczysław T. - o wartości około 97.000 zł.Poszkodowane Przedsiębiorstwo, po ograniczeniu powództwa dochodzonego pierwotnie w sumie 535.000 zł, domagało się zasądzenia od pozwanych 524.588 zł, przy czym strona powodowa w piśmie z dnia 10.III.1972 r. sugerowała sposób obliczenia wysokości odszkodowania przypadającego od poszczególnych pozwanych. Według tego projektu, należne od Mariana K. odszkodowanie wyniosłoby 118.633,60 zł, a od pozwanego Mieczysława T. - 34.856,70 zł.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 28.VI.1972 r. zasądził na rzecz RPPPP "Bacutil" w P. od Mariana K., Kazimierza R., Tadeusza K., Ryszarda P. solidarnie kwotę 45.720 zł, od Mariana K., Kazimierza R. i Tadeusza K. solidarnie kwotę 16.200 zł, od Mariana K., Tadeusza K. i Ryszarda P. solidarnie kwotę 46.520 zł, od Mariana K. i Kazimierza R. solidarnie kwotę 121.554 zł, od Mariana K. i Tadeusza K. solidarnie kwotę 4.260 zł i wreszcie od Mariana K. i Ryszarda P. solidarnie kwotę 42.520 zł z 8% od każdej z wymienionych kwot od dnia 22.VIII.1969 r.Tymże wyrokiem z dnia 28.VI.1972 r. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz RPPPP "Bacutil" w P. od Mieczysława T., Tadeusza K. i Ryszarda P. solidarnie kwotę 81.400 zł z 8% od 22.VIII.1969 r., od Mieczysława T. i Tadeusza K. solidarnie kwotę 6.000 zł z odsetkami, od Mieczysława T. i Ryszarda P. solidarnie kwotę 9.160 zł z odsetkami od 22.VIII.1969 r. i od samego Mieczysława T. kwotę 610 zł także z 8% od dnia 22.VIII.1969 r.W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki podniósł, że wprawdzie powód w piśmie z dnia 10.VI.1972 r. nie domagał się solidarnego zasądzenia odszkodowania od pozwanych, jednakże skoro poszkodowany jest jednostką gospodarki uspołecznionej, to Sąd zobowiązany był wyjść w tym zakresie ponad żądanie z mocy art. 321 § 2 k.p.c.Fakty wyrządzenia szkody przestępstwem zostały ustalone w postępowaniu karnym, a ustalenia w tym przedmiocie prawomocnego wyroku skazującego pozwanych wiążą sąd cywilny na podstawie art. 11 k.p.c. Wysokość szkody potwierdziła opinia biegłego z dziedziny księgowości Mieczysława R.Wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 28.VI.1972 r. został zaskarżony przez pozwanych: Mariana K. i Mieczysława T.Pierwszy z tych pozwanych wniósł o zmianę wyroku i o oddalenie powództwa. Pozwany zaś Mieczysław T. wniósł o zmianę wyroku przez obniżenie zasądzonej od niego sumy do kwoty 34.856,70 zł, kwestionując zasadność wyjścia przez Sąd Wojewódzki ponad żądanie zgłoszone przez powoda.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z brzmieniem art. 441 § 1 k.c., jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, skoro pozwani działali w zorganizowanej grupie przestępczej. Dla przyjęcia tej odpowiedzialności bez znaczenia jest okoliczność, jaką korzyść z przestępstwa, wspólnie dokonanego, osiągnęli poszczególni współsprawcy szkody. Pełne zabezpieczenie interesu poszkodowanego wymaga, aby w wypadku przewidzianym w art. 441 § 1 k.c. osoby wspólnie odpowiedzialne odpowiadały wobec poszkodowanego solidarnie. W niniejszej sprawie szkodę ponosi państwowe przedsiębiorstwo, a więc jednostka gospodarki uspołecznionej.Z przedstawionych względów trzeba bez reszty podzielić trafny pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż niedomaganie się przez powoda określenia solidarnej odpowiedzialności pozwanych wywołało potrzebę posłużenia się przez Sąd przepisem art. 321 § 2 k.p.c. i ustalenia tej odpowiedzialności w sposób odpowiadający normie art. 441 § 1 k.c. To, że Sąd Wojewódzki tak postąpił, stanowi wyraz troski tego Sądu o mienie społeczne i jest realizacją ciążącej na sądach powinności dążenia do zapewnienia należytej ochrony własności społecznej (art. 4 zd. 1 k.p.c.).Wspólny rewizjom obu skarżących zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu art. 321 § 2 k.p.c. wypadło uznać w podanych warunkach za nieuzasadniony. Skoro zaś rewizję pozwanego Mieczysława T. oparto tylko na tym zarzucie i skoro nie zachodzą podstawy rewizyjne brane pod uwagę z urzędu, rewizja tego pozwanego podlegała oddaleniu.Także rewizja pozwanego Mariana K. w jej pozostałej osnowie nie zawiera uzasadnionych podstaw.Sugestia tego skarżącego, jakoby został on pozbawiony możności obrony swoich praw w procesie, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Pozwany K. złożył obszerne pismo wyjaśniające jego stanowisko w sprawie i był zawiadamiany o terminach rozpraw przed Sądem Wojewódzkim. W szczególności zostało mu też doręczone w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności, zawiadomienie o terminie rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku z dnia 28.VI.1972 r.Ustalenie wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 14.VIII.1969 r. co do faktu, że skarżący Marian K. uczestniczył w zagarnięciu około 51 ton surowców paszowych i pasz treściwych, jest z mocy art. 11 k.p.c. wiążące dla sądu cywilnego.Wprawdzie niedostatecznie ścisłe określenie w wyroku karnym ilości mienia powoda, zagarniętego z udziałem pozwanego Mariana K., dawało temu pozwanemu możliwość dowodzenia, że w rzeczywistości chodzi ewentualnie o mniejszą ilość tego mienia. Jednakże pozwany nie przeprowadził takiego dowodu. Skoro zaś dane co do ilości i rodzaju surowców i pasz zagarniętych z udziałem Mariana K. pochodzą z jego własnych wyjaśnień, składanych w postępowaniu karnym i uznanych za wiarogodne przez sądy, to nie mogła odnieść zamierzonego przez niego skutku wymieniona w rewizji okoliczność, że w świetle opinii biegłego M. R. "wadliwie i niesumiennie przeprowadzone inwentaryzacje uniemożliwiają ustalenie na ich podstawie rzeczywistych obrotów magazynowych i rzeczywistych różnic inwentaryzacyjnych".Podobnie bez wpływu na wynik sprawy cywilnej musiała pozostać ewentualność niesporządzenia remanentu przed pójściem pozwanego Mariana K. na urlop wypoczynkowy. Oznaczenie bowiem wysokości szkody - wobec niemożliwości oparcia się w tym przedmiocie na nieprawidłowej i nierzetelnie sporządzonej przez pozwanych dokumentacji magazynowej oraz na wadliwych spisach - nastąpiło na podstawie wyjaśnień magazynierów oskarżonych w sprawie karnej.Jak już wyżej zaznaczono, kwestia, w jakiej mierze pozwany Marian K. uczestniczył w podziale pieniędzy uzyskanych za pomocą dokonanych z jego udziałem działań przestępnych, jest dla oceny zakresu jego odpowiedzialności obojętna.Według opinii biegłego M. R., w magazynie w K., którym zawiadywał pozwany Marian K., powstała szkoda, której wartość, obliczona według obowiązujących powodowe Przedsiębiorstwo cen, wyniosła ogółem sumę 276.774 zł. W konsekwencji obciążenia tego skarżącego łącznie tą kwotą nie nasuwa zastrzeżeń.Wreszcie podniesione w rewizji twierdzenie pozwanego, jakoby pracując na etacie pracownika fizycznego nie ponosił umownej odpowiedzialności za mienie magazynowe - nawet gdyby odpowiadało prawdzie - nie miałoby i tak istotnego znaczenia w sprawie. W procesie bowiem chodzi o odpowiedzialność z czynu niedozwolonego osoby, której prawomocnym wyrokiem karnym przypisano udział w zagarnięciu mienia powodowego Przedsiębiorstwa. Zresztą treść załączonego do odpowiedzi powoda na rewizje pozwanych zobowiązania Mariana K. z dnia 23.I.1965 r. przeczy jego sugestii, jakoby nie był obciążony umową odpowiedzialnością za szkody wynikłe z jego winy w powierzonym mu magazynie.Z tych przyczyn i na podstawie art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił rewizje obu skarżących.Orzeczenie o kosztach procesu na instancję rewizyjną oparte jest na przepisach art. 98 i 99 k.p.c.