I PR 60/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w Toruniu) przeciwko Romualdowi D., Janowi W., Franciszkowi R. i Marcelemu R. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego Romualda D. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy, Ośrodek w Toruniu z dnia 16 sierpnia 1962 r., rewizję tę oddalił.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa (Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w Toruniu) żąda zasądzenia solidarnie od pozwanych Romualda D., Jana W., Franciszka R., Marcelego R. kwoty 46.373,12 zł wraz z odsetkami, oraz zasądzenia solidarnie od pozwanych D., F. R. i M. R. kwoty 18.542,20 zł wraz z odsetkami i żądanie to uzasadnia faktem skazania pozwanych za wyrządzenie Skarbowi Państwa szkody. Określoną w przybliżeniu w wyrokach karnych wysokość szkody na około 60.000 zł powód precyzuje na kwotę 64.915,32 zł.Pozwani wnoszą o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki zasądził od R. D. i M. R. solidarnie na rzecz powoda kwotę 64.915,32 zł z 8% od dnia 7 sierpnia 1961 r. powództwo zaś w stosunku do J. W. i F. R. oddalił. W celu uzasadnienia wyroku w części uwzględniającej powództwo Sąd Wojewódzki powołał się na ustalenia prawomocnego wyroku skazującego pozwanych D. i R. za zagarnięcie kwoty około 60.000 zł, w ten sposób, że D. jako inspektor techniczny Rejonu wystawiał osobiście lub polecał wystawiać fikcyjne karty pracy i listy płac oraz polecenia wyjazdów służbowych dla pracowników brygady remontowej, a R. podjął z kasy Rejonu wymienioną kwotę, dzieląc się nią w nieustalonych bliżej częściach z D. Wprawdzie pozwani ci zostali skazani za zagarnięcie około 60.000 zł, to jednak w motywach wyroku skazującego Sąd Wojewódzki ustalił, że D. i R. zagarnęli kwotę 46.860,25 zł na podstawie fikcyjnych kart pracy i list płacy oraz 18.125,56 zł na podstawie fikcyjnych delegacji, co daje w sumie kwotę 64.975,75 zł, a więc kwotę wyższą o 60 zł od żądania pozwu. Niezależnie jednak od tego, dokumentacja powoda i zeznania świadka F. R. potwierdzają, że szkoda powoda wynosi 64.915,32 zł. Powyższy stan faktyczny uzasadnia solidarną odpowiedzialność tych pozwanych.W rewizji od tego wyroku pozwany D. wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego, zważył, co następuje:Skarżący zarzuca naruszenie art. 146 k.z. powołanego przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku w celu uzasadnienia odpowiedzialności solidarnej skarżącego z pozwanym M.Zarzut ten jest chybiony. Przepis ten nie dotyczy oczywiście kwestii odpowiedzialności solidarnej i został powołany przez Sąd Wojewódzki na skutek oczywistej pomyłki. Z ustępu uzasadnienia, w którym ten przepis został przytoczony wynika, że chodzić może wyłącznie o przepis art. 136 k.z., określający osoby ponoszące odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego.W sprawie niniejszej przepis ten ma zastosowanie i ustalony przez Sąd Wojewódzki stan faktyczny, wynikający z ustaleń prawomocnego wyroku skazującego, uzasadniał wobec wspólnego wyrządzenia szkody zobowiązanie pozwanych D. i R. do solidarnej odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.W myśl art. 7 § 1 k.p.c. Sąd w postępowaniu cywilnym jest związany nie tylko ustaleniem dotyczącym czynu określonego w konkretnym przepisie Kodeksu karnego czy ustawy szczególnej jako przestępstwo, ale również ustaleniem co do sposobu działania sprawcy przestępstwa. Ustalenie przez Sąd w wyroku karnym, że oskarżeni popełnili zarzucane im przestępstwa na skutek wspólnego działania, wiąże sąd w procesie cywilnym w tym sensie, że wyłączone jest w postępowaniu cywilnym dowodzenie przez strony i ustalenie przez Sąd, że przestępstwo i szkoda nie zostały wyrządzone wspólnie. Takie ustalenie z punktu widzenia przepisów Prawa cywilnego prowadzić może w konsekwencji tylko do zastosowania zasady odpowiedzialności solidarnej w rozumieniu art. 137 k.z. Wprawdzie ustalenie, że oskarżeni działali wspólnie, nie wyłącza samo przez się w każdym wypadku możliwości określenia, w jakim zakresie każdy z nich wyrządził szkodę, to jednak jest to wyłączone w wypadku, gdy - jak w rozwiązanej sytuacji - czyn każdego z pozwanych wyrządził jedną i tę samą szkodę, tak że nie ma możliwości ustalenia w procesie o odszkodowanie przeciwko sprawcom szkody, w jakiej części działanie każdego z nich, oceniając sprawę z punktu widzenia związku przyczynowego, przyczyniło się do wyrządzenia szkody.W takiej sytuacji (co może być natomiast aktualne w procesie między sprawcami) nie ma zastosowania art. 137 § 2 k.z. Porównanie obu paragrafów art. 137 k.z. prowadzi do wniosku, że nie ma wpływu na kwestię zastosowania zasady solidarności możliwość określenia rodzaju winy i jej stopnia w odniesieniu do każdego ze sprawców szkody. Instytucja solidarności zakłada istnienie dwóch stosunków: stosunku między poszkodowanym a sprawcami, którzy wspólnie wyrządzili jedną i tę samą szkodę, oraz stosunku wzajemnego między sprawcami szkody. Instytucja solidarności, jak wynika z obu paragrafów art. 137 k.z., z punktu widzenia stosunku między poszkodowanymi a sprawcami szkody jest pomyślana jako szczególne zabezpieczenie roszczeń poszkodowanego i ich realizacji względem dłużników solidarnych i nie bierze pod uwagę - w zakresie stosunków między poszkodowanym a sprawcami szkody - tego, w jaki sposób w zakresie wzajemnego stosunku między sprawcami szkody zostanie ostatecznie rozstrzygnięta kwestia ponoszenia obowiązku naprawienia szkody. W świetle tego nie ma też znaczenia w stosunku między poszkodowanym a sprawcami szkody kwestia, w jakim zakresie każdy z nich odniósł korzyść ze wspólnie wyrządzonej szkody. Zasada ta w zastosowaniu do sprawy niniejszej oznacza, że wyłączona jest możliwość powoływania się sprawcy szkody na to, iż odniósł korzyść tylko z określonej części zagarniętej wartości. Ten moment może mieć znaczenie tylko z punktu widzenia art. 137 § 2 k.z., który nie ma zastosowania w niniejszym procesie.Skarżący zarzuca, że ustalona przez Sąd Wojewódzki wysokość szkody nie odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy. W związku z tym skarżący powołuje się na materiał dowodowy zebrany zwłaszcza w sprawie karnej, z którego ma wynikać, iż szkoda jest znacznie niższa niż to ustalił Sąd Wojewódzki.Zarzut ten nie może odnieść skutku. Skarżący tych okoliczności nie może udowodnić, gdyż wyłączają to ustalenia wydanego w stosunku do niego wyroku karnego tej treści, że wraz z pozwanym R., działając w zorganizowanej grupie przestępczej, zagarnęli pieniądze w kwocie około 60.000 zł. Kwestionowanie więc przez skarżącego, że szkoda jest niższa, na skutek tego, że prace zostały wykonane, czy też zostały wykonane w większym rozmiarze niż to wynika z sentencji wyroku karnego, jest niedopuszczalne, stanowisko to bowiem zmierza do podważenia ustaleń wyroku karnego.Ustalenie przez Sąd w wyroku skazującym, że szkoda została spowodowana zagarnięciem około 60.000 zł pozostawia oczywiście w pewnym zakresie otwartą kwestię wysokości szkody. Jednakże nieokreślenie w sposób definitywny wysokości przedmiotu zagarnięcia, nie może być traktowane jako pozbawione wszelkiego znaczenia. Z punktu widzenia określenia dolnej granicy szkody, tego rodzaju ustalenie może w zasadzie oznaczać, że dolna granica nie jest niższa w danym wypadku niż 59.000 zł, w każdym zaś razie, że szkoda jest wysoka.Poza tym sam fakt, że w wyroku karnym nie została ściśle określona wysokość szkody spowodowanej zagarnięciem, podobnie jak w wypadku, gdy jej wysokość jest ściśle określona, nie wyłącza możliwości ustalenia w procesie cywilnym, że szkoda jest znacznie wyższa. Wynika to z tej zasady, że ustalenie przez Sąd w wyroku karnym określonej co do wysokości szkody, nie ma znaczenia prekludującego - w sensie negatywnym - możliwość ustalenia w procesie cywilnym, że szkoda wyrządzona nawet tym samym i zachowywaniem się oskarżonego, które leży u podstaw wyroku skazującego, jest w rzeczywistości wyższa. Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku w ten właśnie sposób postępował przy ustaleniu wysokości szkody. Stanowisko swoje uzasadnił przy tym w sposób mający oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.Nie jest również uzasadnione stanowisko reprezentowane przez skarżącego, że Sąd Wojewódzki pominął istotną okoliczność w tym się wyrażającą, iż od wypłat dokonywanych dla pracowników brygady R. potrącano podatek od wynagrodzeń, a więc tego rodzaju wypłaty nie mogą być włączone do wysokości sumy, której zagarnięcie przypisał Sąd w wyroku karnym skarżącemu i pozwanemu R. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, alby zasądzona od pozwanych solidarnie kwota obejmowała również podatek należny od kwot przez nich zagarniętych.Z tych przyczyn, skoro rewizja nie zawiera uzasadnionych podstaw, ani nie ma podstaw rewizyjnych branych z urzędu pod rozwagę, rewizja podlega oddaleniu.