4 CR 527/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia. B. Łubkowski. Sędziowie: S. Kałamajski (sprawozdawca), W. Orlicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Cukrowni Przedsiębiorstwo Państwowe w K. przeciwko 1) Konstantemu H., 2) Julianowi H., 3) Witoldowi R., 4) Janowi P. o 28.000 zł, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 lutego 1956 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneStrony zawarły dn. 24 września 1952 roku tzw. umowę kontraktacyjną, w której pozwani jako zespół uprawy zobowiązali się do zasiewu na obszarze 80 ha rośliny "krokosz" i do dostarczenia powódce jako plonu najmniej 480 kwintali krokoszu. Na poczet przyszłej należności z tytułu dostawy pozwani otrzymali zaliczkę w sumie 28.000 zł, jednakże krokoszu nie dostarczyli.W pozwie wytoczonym dn. 28 października 1955 r. powódka żądała zasądzenia od pozwanych solidarnie sumy 28.000 zł, powołując się na to, że pozwani z obowiązku umownego się nie wywiązali i krokoszu w ogóle nie dostarczyli. Powódka powołała się nadto na § 8 umowy stron, o czym będzie mowa niżej.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i bronili się tym, że negatywnego wyniku zasiewu nie zawinili, że za wynik ten odpowiedzialna jest powódka, której pracownik P. nakłonił ich do zawarcia umowy zapewnieniami, że nie znana im dotąd roślina da na oznaczonym gruncie znakomite plony. Pozwani twierdzili, że na uprawę i zasiew wydali "przeszło" 34.000 zł i nie mieli żadnej korzyści.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.W rewizji powódka wniosła o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i zobowiązanie pozwanych do zapłacenia poszukiwanej sumy 28.000 zł w równych częściach.Pozwani wnieśli o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżąca zarzuca przede wszystkim, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem § 8 umowy stron, która jest umową wzorcową, zatwierdzoną przez uchwałę Prezydium Rządu z dn. 14 maja 1954 r. Zdaniem skarżącej cyt. postanowienie umowy uzasadnia żądanie jej w sprawie niniejszej.Zarzut jest niesłuszny.Wspomniane postanowienie umowy stron stanowi, że gdyby plantator nie dostarczył nasion oleistych lub gdyby wartość dostarczonych przez niego nasion oleistych nie wystarczyła na pokrycie zaliczki i wszelkich innych należności cukrowni, natenczas (plantator) jest obowiązany zwrócić cukrowni wszelkie jej należności, "a to niezależnie od przyczyn niewykonania umowy". Opierając się - wbrew art. 47 przep. og. pr. cyw. - na dosłownym brzmieniu cyt. postanowienia umowy stron, a w szczególności na ostatnich słowach tego postanowienia, można by stanowisko powódki uznać za prawidłowe. W tym wypadku obowiązek zwrotu zaliczki zachodziłby również wtedy, gdyby przyczyną nieurodzaju zupełnego było dostarczenie przez cukrownię plantatorowi nasion, które wskutek upływu czasu straciły całkowicie siłę kiełkowania, albo gdyby do siewu dostarczono przez powódkę plantatorowi nie znającemu rośliny, nasion zamiast w kwietniu dopiero w czerwcu, albo gdyby cukrownia dała zupełnie błędną instrukcję co do sposobu uprawy. Oznaczałoby to przerzucenie na plantatora nie tylko ryzyka związanego z wykonaniem umowy, ale również odpowiedzialności za następstwa okolicznośći zawinionych przez cukrownię. Taka wykładnia umowy kłóciłaby się ze zdrowym rozsądkiem i doprowadziłaby do wyników sprzecznych z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Omawiane postanowienie § 8 umowy kontraktacyjnej na zasiew i dostawę roślin oleistych ze zbioru 1952 roku znacznie rozszerza ryzyko plantatorów, lecz nie dotyczy wypadku, gdy nieurodzaj - zupełny lub częściowy - jest następstwem okoliczności zawinionej przez cukrownię lub jej organ.W sprawie niniejszej jest ustalone, że nieurodzaj krokoszu był następstwem tego, iż został wysiany na nieodpowiednim gruncie. Ustalone jest również, że krokosz był dla pozwanych rośliną nieznaną, że inspektor powódki P., który doprowadził do zawarcia umowy z dn. 24 września 1952 roku, zapewniał pozwanych, że teren (gleba) jest odpowiedni. Z tego wynika, iż nieurodzaj zakontraktowanej rośliny był następstwem złej instrukcji udzielonej pozwanym przez organ powódki (jej inspektora). Wobec tego w sprawie niniejszej omówiony wyżej i powołany przez powódkę § 8 umowy stron zastosowania nie ma, gdyż nieurodzaj jest następstwem okoliczności zawinionej przez organ powódki.W świetle powyższych wywodów i zawartych w zaskarżonym wyroku prawidłowych ustaleń faktycznych spełnienie świadczenia pozwanych stało się niemożliwe skutkiem okoliczności, za którą pozwani nie odpowiadają, a za którą odpowiada powódka. Wobec tego zobowiązanie pozwanych wygasło (art. 267 § 1 k.z.). Mając na względzie, że pozwani otrzymaną część świadczenia wzajemnego powódki (28.000 zł) oraz kilka tysięcy złotych własnych wydali na uprawę i zasiew w myśl umowy w dn. 24 września 1952 roku, słusznie Sąd Wojewódzki powództwo o zwrot wypłaconej pozwanym zaliczki oddalił.W takim stanie sprawy Sąd Najwyższy, nie znajdując uzasadnionych podstaw rewizyjnych ani też podstaw, które należy brać z urzędu pod rozwagę, rewizję powódki oddalił (art. 383 k.p.c.).