4 CR 548/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krystyny K. przeciwko Jerzemu K. o należność z weksli, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 października 1957 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 14 marca 1957 r. i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu dla m. Poznania do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneNa wniosek powódki z dnia 12 listopada 1956 r. wydany został przeciwko pozwanemu nakaz zapłaty 1.000 zł na podstawie wekslu własnego wystawionego przez pozwanego.W zarzutach pozwany twierdził, że wręczył powódce ogółem 36 weksli - każdy na 1.000 zł - w związku z rozejściem się stron jako zabezpieczenie alimentów dla ich dziecka, że jednak powódka nie może żądać zapłaty za nie, gdyż w toku procesu rozwodowego zażądała alimentów w wysokości 1.000 zł miesięcznie, co on uznał i co też Sąd Wojewódzki uwzględnił w trybie art. 431 k.p.c.Sąd Powiatowy 14 marca 1957 r. nakaz zapłaty utrzymał w mocy ustaliwszy, że strony rozchodząc się zawarły przez pozwanego pisemnie potwierdzony układ, w myśl którego pozwany zobowiązał się - niezależnie od alimentów na rzecz dziecka - zapłacić powódce w miesięcznych ratach po 1.000 zł sumę 60.000 zł tytułem zwrotu kosztów poniesionych przez powódkę na sfinalizowanie studiów medycznych pozwanego i na częściowe zabezpieczenie tego zobowiązania wręczył powódce 36 weksli na sumę 36.000 zł.Od wyroku Sądu Powiatowego pozwany złożył rewizję, wywodząc w niej, że suma 60.000 zł stanowiła tylko pozornie ekwiwalent za pomoc powódki w czasie studiów jego, w rzeczywistości zaś była zapłatą za zgodę na rozwód.Sąd Wojewódzki dnia 23 października 1957 r. wyrok Sądu Powiatowego zmienił, nakaz zapłaty uchylił i powództwo oddalił z założenia, że pomoc powódki w okresie studiów pozwanego stanowiła wykonanie małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy (art. 14 k.r.), a zobowiązanie się pozwanego do jakiegokolwiek ekwiwalentu z tego tytułu jest nieważne, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym (art. 41 § 1 p.o.p.c.).W rewizji nadzwyczajnej, złożonej dnia 23 kwietnia 1958 r., Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz wyroku Sądu Powiatowego i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania zarzucając, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 41 p.o.p.c., art. 55 k.z. w związku z art. 14 k.r.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z poglądem wyrażonym przez Sąd Wojewódzki i zwalczanym w rewizji nadzwyczajnej trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym umowa małżonków, zawarta w związku z ustaniem wspólnoty małżeńskiej i ustalająca zobowiązanie męża zwrotu żonie ekwiwalentu pieniężnego za pomoc materialną udzieloną mu w czasie małżeństwa na jego studia.W myśl art. 14 k.r. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Obowiązek ten obejmuje również obowiązek żony udzielania studiującemu mężowi pomocy materialnej, jeżeli tylko to jest potrzebne i celowe. Pomoc ta może być pieniężna, ale może też polegać na wyrzeczeniu się pewnych wygód i przyjemności lub też na wzięciu na siebie zwiększonych obowiązków. Obowiązek pomocy istnieje ze względu na dobro obojga małżonków i rodziny, którą założyli. Dopóki więc istnieje współżycie małżeńskie i rodzinne, żądanie przez żonę ekwiwalentu pieniężnego za jej pomoc udzieloną mężowi mogłoby być sprzeczne z art. 14 k.r. i zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Jeżeli jednak współżycie małżeńskie lub rodzinnie z winy męża faktycznie przestaje istnieć, jeżeli więc założenie i cel pomocy żony dla męża został przez niego "przekreślony" i oboje w związku z rozejściem się uzgodnią, że mąż zapłaci żonie ekwiwalent za jej pomoc w czasie jego studiów, to umowa taka mieści się w granicach "autonomii" przewidzianej w art. 55 k.z. i nie może być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Nie są bowiem sprzeczne z tymi zasadami postanowienia umowy, które znajdują aprobatę społeczeństwa. A taka jest właśnie postawa społeczeństwa wobec umów jak wyżej przytoczona.Tak więc stwierdzić można, że nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym (art. 41 § 1 p.o.p.c.) umowa małżonków zawarta w związku z faktycznym ustaniem z winy męża współżycia małżeńskiego czy rodzinnego i ustalająca obowiązek męża zwrotu żonie ekwiwalentu pieniężnego za pomoc materialną udzieloną mu w czasie małżeństwa na jego studia.Z powyższych wywodów wynika, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego wobec umowy stron jest błędne i narusza art. 41 § 1 p.o.p.c. Gdy zaś błąd Sądu Wojewódzkiego był podstawą zaskarżanego wyroku, należało rewizję nadzwyczajną uznać za słuszną i uchylić wyrok zaskarżony jak również wyrok Sądu Powiatowego i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (art. 396, 398 i 384 k.p.c.). W sprawie bowiem nie można wyłączyć, że zobowiązanie pozwanego jest nieważne w świetle art. 41 p.o.p.c. z innego powodu. Tak byłoby w szczególności w wypadku, gdyby, jak bronił się pozwany, powódka w rzeczywistości nie udzielała pomocy pozwanemu, a umówiona kwota stanowiła w istocie "ekwiwalent" za zgodę na rozwód. Taka czynność prawna byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Wymaga to jednak ustaleń faktycznych, których w sprawie nie ma.