4 CR 566/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ferdynanda P. przeciwko Tatianie I. - P. o ustalenie nieistnienia małżeństwa, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 16 września 1952 r., odrzucił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePowód Ferdynand P. domagał się w pozwie ustalenia, że między nim a pozwaną Tatianą I. nie istnieje związek małżeński, a w wypadku oddalenia tego żądania powództwa, żądał orzeczenia rozwodu małżeństwa stron z winy pozwanej.Powód twierdził, że w okresie ostatniej wojny znalazł się na obszarze Związku Radzieckiego, gdzie w mieście G. poznał w 1942 r. pozwaną obywatelkę radziecką, z którą pozostawał następnie w konkubinacie.Na wiosnę 1946 r. powód repatriował się ze Związku Radzieckiego do kraju, do którego powrócił z pozwaną, zamieszkując z nią w G. Z powyższego współżycia stron urodziło się w Związku Radzieckim dwoje dzieci: Włodzimierz (27 wrzesień 1943 r.) i Stanisław (4 marca 1945 r.). Po powrocie powoda do kraju pozwana urodziła w dniu 19 listopada 1949 r. z wymienionego związku z powodem trzecie dziecko - Renatę, które powód zgłosił w Urzędzie Stanu Cywilnego na swoje nazwisko.Ponieważ pozwana bezpodstawnie twierdzi, że jest żoną powoda, że w szczególności strony "udały się do jakiegoś urzędu w mieście G., gdzie zarejestrowały związek małżeński", powód, który temu twierdzeniu pozwanej zaprzeczył, ma - jak twierdził w pozwie - interes prawny w uzyskaniu wyroku ustalającego, że małżeństwo takie w rzeczywistości między stronami nie istnieje.Powód przedłożył Sądowi odpis pisma Ambasady Polskiej w Moskwie z dnia 22 grudnia 1951 r., stwierdzającego, że władze radzieckie nie odnalazły we właściwych archiwach aktu małżeństwa stron.Poza tym powód przytoczył w celu uzasadnienia zarzutów swego powództwa ewentualne okoliczności uzasadniające - jego zdaniem - orzeczenie rozwodu z winy pozwanej.Pozwana domagała się oddalenia powództwa zarzucając, że strony zawarły związek małżeński w dniu 30 czerwca 1943 r. przed urzędnikiem stanu cywilnego w mieście G. w ZSRR.Wyrokiem prawomocnym z dnia 16 września 1952 r. Sąd Wojewódzki w Poznaniu uwzględnił powództwo, wydając orzeczenie ustalające, że między powodem a pozwaną nie istnieje małżeństwo.Wymieniony wyrok zaskarżył Prokurator Generalny z powodu pogwałcenia istotnych przepisów prawa przez naruszenie interesu Państwa Ludowego, związanego z prawidłowym stwierdzeniem praw stanu cywilnego obywatela i domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I-ej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody rewizji nadzwyczajnej, zmierzające do wykazania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów art. 218, 236, 243 i 326 k.p.c. w związku z art. 1 k.r. na skutek braku należytego wyjaśnienia kwestii, czy strony zawarły związek małżeński w dniu 30 czerwca 1943 r., oraz że wyrok Sądu Wojewódzkiego narusza interes Państwa Ludowego - nie mogły odnieść skutku, gdyż powód po wydaniu zaskarżonego wyroku zawarł nowy związek małżeński z Marią - Martą G. w dniu 13 lipca 1953 r. Rewizja nadzwyczajna jest w tym stanie niedopuszczalna.Przepis art. 396 § 3 i art. 435 k.p.c., które chronią nowe małżeństwo, muszą mieć również zastosowanie nie tylko do wyroków orzekających unieważnienie małżeństwa i rozwód, ale również do wszelkich orzeczeń, których uprawomocnienie się umożliwiło zawarcie przez jedną ze stron nowego małżeństwa.Przepis ten należy również zastosować w przypadku zawarcia małżeństwa przez jedną ze stron procesu, w którym został wydany prawomocny wyrok, ustalający nieistnienie małżeństwa.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy rewizję nadzwyczajną odrzucił.