4 CR 829/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, J. Tyszka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugeniusza B. przeciwko Kazimierze B. i Cecylii B. o ustalenie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 1959 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania w trybie postępowania niespornego Sądowi Powiatowemu dla m. Gdańska.Uzasadnienie faktyczneEugeniusz B. domagał się ustalenia, że wbrew treści protokołu oświadczenia złożonego przez niego i jego żonę Cecylię w dniu 24 maja 1952 r. przy zawieraniu związku małżeńskiego w Urzędzie Stanu Cywilnego w G. oraz wbrew treści wzmianki marginesowej zamieszczonej na akcie urodzenia Bożeny Kazimiery R., urodzonej 8 lutego 1950 r. - nie złożył on przewidzianego w art. 68 ust. 2 prawa o aktach stanu cywilnego z 1955 r. oświadczenia o uznaniu Bożeny R., córki swej żony.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił ustalając, że powód oraz jego żona złożyli przed urzędnikiem stanu cywilnego oświadczenie, iż mają wspólne dziecko B.K., oraz wnosili o wpisanie w akcie urodzenia dziecka wzmianki o zawarciu przez rodziców małżeństwa. Oboje podpisali protokół złożenia powyższego oświadczenia przy zawarciu małżeństwa w dniu 24 maja 1952 r. Protokół ten jest zgodny z rzeczywistą treścią oświadczenia stron.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W uchwale składu 7 sędziów z dnia 17 października 1958 r. 1 CO 18/58 (OSN 1959, poz. 62) wyjaśniono, że:"Oświadczenie rodziców złożone w trybie art. 68 ust. 2 prawa o aktach stanu cywilnego z 1945 r. lub w trybie art. 38 ust. 2 prawa o aktach stanu cywilnego z 1955 r. zawiera w sobie uznanie dziecka, jeżeli przed zgłoszeniem tego oświadczenia nie nastąpiło ustalenie ojcostwa".Jest poza sporem, że w stosunku do Bożeny Kazimiery R. przed dniem 24 maja 1952 r. nie nastąpiło ustalenie ojcostwa. Protokół U.S.C. w G. z dnia 24 maja 1952 r., zawierający oświadczenie stron złożone w trybie art. 68 ust. 2 pr. o a.s.c. z 1945 r. a dotyczący Bożeny Kazimiery R., stanowi przeto akt uznania tego dziecka przez Eugeniusza B.Uznać dziecko można tylko bądź przed urzędnikiem stanu cywilnego, bądź przed władzą opiekuńczą (art. 44 § 2 k.r.).Skarżący słusznie zarzuca, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał dostatecznych podstaw do ustalenia, że oświadczenie Eugeniusza B. o uznaniu dziecka złożone zostało przed urzędnikiem stanu cywilnego. Przebieg bowiem zdarzeń według zeznań świadków był następujący:Dnia 17 maja 1952 r. Eugeniusz B. i Cecylia R. zgłosili się w U.S.C. w G. oświadczając, że zamierzają zawrzeć małżeństwo. Tego dnia pracownik administracyjny U.S.C. sporządził protokół tzw. przedślubnego przesłuchania stron. W protokole tym zapisano uzyskaną od stron informację, że mają wspólne dziecko. Dnia 24 maja 1952 r. zastępca urzędnika stanu cywilnego Leonard S. przyjął oświadczenie stron o wstąpieniu w związek małżeński i sporządził akt małżeństwa. Dnia 25 maja 1952 r. pracownik U.S.C. Jadwiga W., zresztą znajoma stron, zgłosiła się do mieszkania stron i przedstawiła im do podpisu datowany dn. 24 maja 1952 r. protokół ich oświadczenia o tym, że mają wspólne dziecko. Małżonkowie podpisali ten protokół.Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, dlaczego strony nie podpisały oświadczenia o posiadaniu wspólnego dziecka od razu w chwili podpisania aktu małżeństwa, kiedy protokół tego oświadczenia podpisał urzędnik stanu cywilnego, oraz czy powyższe oświadczenie było złożone ustnie wobec urzędnika stanu cywilnego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku można wnosić, że dokonane przez Sąd Wojewódzki niezbyt jasne ustalenie, iż sporne oświadczenie złożone zostało przez powoda przed "urzędnikiem stanu cywilnego", opiera się na tym tylko, że pod protokołem widnieją podpisy stron i urzędnika stanu cywilnego. Takie ustalenie nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia sprawy.Uznanie dziecka jest dokonane z chwilą złożenia ustnie odpowiedniego oświadczenia urzędnikowi stanu cywilnego, gotowemu do przyjęcia takiego oświadczenia. Oświadczenie o uznaniu dziecka złożone osobie nie będącej urzędnikiem stanu cywilnego (lub sędzią w wypadku uznania przed władzą opiekuńczą) nie rodzi żadnych skutków prawnych. Uznanie wówczas nie istnieje. Akt uznania stanowi jedynie dowód tego, że oświadczenie o uznaniu zostało w prawidłowy sposób złożone. Można jednak dowodzić, że mimo treści aktu uznania, uznanie nie doszło do skutku, że więc akt uznania stwierdza zdarzenie nieprawdziwe, jak również można dowodzić, że uznanie zostało dokonane, choć nie sporządzono odpowiedniego aktu stanu cywilnego.W sprawie niniejszej okoliczności, że strony w protokole z dnia 17 maja 1952 r. oświadczyły, iż mają wspólne dziecko, oraz że dnia 25 maja 1952 r. podpisały protokół złożenia oświadczenia w dniu poprzednim - nie mogą mieć decydującego znaczenia, gdyż pracownik U.S.C., przed którym strony składały oświadczenie dnia 17 maja, nie był urzędnikiem stanu cywilnego, jak również nie była nim urzędniczka Jadwiga W., przed którą strony - być może - ponownie oświadczyły, że mają wspólne dziecko, gdy 25 maja podpisywały protokół z dnia 24 maja.Konieczność dokonania na nowo - na podstawie należycie zgromadzonego i wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego - podstawowego ustalenia, czy Eugeniusz B. wobec urzędnika stanu cywilnego (a nie wobec kogokolwiek innego) złożył ustnie oświadczenie o uznaniu Bożeny R., przesądza o potrzebie uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Istnienie aktu uznania podpisanego przez uczestników czynności i urzędnika stanu cywilnego stwarza domniemanie, że uznanie doszło do skutku i wkłada ciężar dowodu przeciwnego na tego, kto występuje z twierdzeniem, iż uznanie nie istnieje. W niniejszej sprawie jednak należy mieć na uwadze, że Eugeniusz B. jako niewidomy nie mógł odczytać podpisanego dokumentu. Należy też rozważyć, czy fakt, że protokół uznania, dokonanego jakoby dnia 24 maja nie został w tym dniu podpisany, nie podważa w znacznym stopniu zaufania do jego mocy dowodowej (...).Żądanie ustalenia, że osoba wymieniona w akcie uznania dziecka jako uznająca w rzeczywistości nie złożyła przed powołanym do tego organem oświadczenia o uznaniu, stanowi w istocie rzeczy żądanie ustalenia niezgodności z prawdą aktu stanu cywilnego. Takie żądanie podlega w myśl art. 25 pr. o a.s.c. z 1955 r. (przepis ma zastosowanie również do aktów sporządzenia przed jego wejściem w życie) rozpoznaniu w postępowaniu niespornym o unieważnienie aktu uznania. Ustalenie, że oświadczenie o uznaniu nie zostało złożone, choć dotyczy stanu cywilnego dziecka, powinno być dokonane w uzasadnieniu postanowienia, gdyż w tej materii nie został w przepisie art. 440 i nast. k.p.c. przewidziany odrębny tryb postępowania. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, by wbrew ogólnej zasadzie art. 25 pr. o a.s.c. ustalenie, że oświadczenie o uznaniu nie miało miejsca, musiało być z mocy przepisu szczególnego dokonane w sentencji wyroku zapadłego wskutek powództwa o takie ustalenie.Ponowne rozpoznanie sprawy należy przeto do Sądu Powiatowego w trybie niespornym. Przedmiotem rozpoznania jest żądanie unieważnienia aktu uznania Bożeny R. z dnia 24 maja 1952 r. oraz sprostowania jej aktu urodzenia przez wykreślenie wzmianki o uznaniu.W związku z wywodami rewizji stwierdzić jeszcze trzeba, że przepis art. 3 p.o.p.c. nie może w żadnym razie stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku.