4 CR 920/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. przeciwko Teodorowi R. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 5 lutego 1957 r.,uchylił wyrok zaskarżony oraz wyrok Sądu Powiatowego w Wejherowie z dnia 9 października 1956 r. i przekazał sprawę wymienionemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka wytoczyła przeciwko pozwanemu powództwo o 9.246 zł, twierdząc, że pozwany, będąc jej pracownikiem, dnia 18 października 1955 r. otrzymał towar wraz z fakturą na sumę 13.392,80 zł z poleceniem dostarczenia go do sklepu powódki w K., gdzie kierownikiem był Kazimierz P., że pozwany dostarczył lub też zwrócił towar jedynie na sumę 4.146,80 zł, a co do reszty nie przedstawił potwierdzenia odbioru ani rozliczenia.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Przyznał on, że otrzymał towar wartości 13.392,80 zł i że nie przedstawił powódce potwierdzenia odbioru towaru, twierdził jednak, że towar do sklepu w K. dostarczył i kierownik P. przyjął go z wyjątkiem worka cukru i 6 kg chałwy (wartości 166,20 zł), że worek cukru i 6 kg chałwy zwrócił w magazynie, lecz nie otrzymał żadnego potwierdzenia odbioru.Kazimierz P., przypozwany przez powódkę, wyjaśnił, że przyjął towar jedynie za 3.980,60 zł.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 9 października 1956 r. powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki, po rozpoznaniu rewizji powódki, wyrok pierwszej instancji zmienił i powództwo uwzględnił.Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że pozwany powinien ponosić odpowiedzialność nawet w razie udowodnienia przez niego, że towar został dostarczony przez niego w całości do sklepu GS-u w K., ponieważ powódka na skutek nieodebrania przez pozwanego od P. pokwitowania nie ma możliwości dochodzenia swojej należności za towar objęty fakturą nr 124 od kierownika sklepu w K. Sąd uznał poza tym, że niedopełnienie obowiązku magazyniera i kierownika sklepu powódki nie zwalniało pozwanego od odpowiedzialności za otrzymany do przewiezienia towar.Dnia 7 listopada 1957 r. Prokurator Generalny PRL złożył rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 5 lutego 1957 r. oraz wyroku Sądu Powiatowego w Wejherowie z dnia 9 października 1956 r. i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Wejherowie do ponownego rozpoznania. Rewizja nadzwyczajna zawiera zarzuty, że zaskarżony wyrok został wydany z pogwałceniem istotnych przepisów prawa, a w szczególności art. 239 i 448 § 1 k.z. oraz art. 218, 336 § 2 i 386 k.p.c., i narusza interes Państwa Ludowego przez obciążenie pracownika obowiązkiem zapłaty na rzecz zakładu pracy kwoty 9.246 zł bez należytego wyjaśnienia oraz przytoczenia podstawy faktycznej i prawnej tego rozstrzygnięcia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Obydwa wyroki wydane w sprawie niniejszej zawierają zasadniczy błąd przy ocenie znaczenia pisemnego potwierdzenia odbioru towaru dostarczonego do sklepu lub magazynu.W obrocie handlowym dokumentacja w zakresie dostawy i odbioru towaru ma niewątpliwie duże znaczenie, zwłaszcza dla kontroli, którą ułatwia i upraszcza, oraz dla księgowości. Znaczenie to jednak nie jest takie, aby w razie sporu sądowego fakty dostawy i odbioru towaru mogły być wykazane wyłącznie wspomnianymi dokumentami, aby istniejący dokument stanowił niezaprzeczalny dowód odbioru czy dostawy towaru albo aby w braku dokumentu lub dokumentu należytego (odpowiadającego regulaminowi pracy) należało uznać, iż dostawa lub odbiór towaru nie nastąpił. Inny pogląd, przyjęty w obu wyrokach wydanych w sprawie niniejszej jest błędny i sprzeczny z zasadą swobodnej oceny dowodów ustaloną w art. 242 § 1 k.p.c. i z zasadą ogólną, że fakty sporne mogą być wykazane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, o ile szczególny przepis nie stanowi inaczej. Takiego wyjątkowego przepisu w zakresie interesującym w sprawie niniejszej nie ma, obowiązują więc przytoczone zasady.Innymi słowy, jeżeli w procesie sądowym jest sporne, czy nastąpiła dostawa towaru do sklepu lub magazynu albo czy nastąpił odbiór towaru w sklepie lub magazynie, dokument zawierający potwierdzenie odbioru lub dostawy podlega ocenie unormowanej w art. 242 § 1 k.p.c., w braku zaś dokumentu lub należytego dokumentu (odpowiadającego regulaminowi zakładu pracy) fakt odbioru czy dostawy towaru może być wykazany wszelkimi dowodami unormowanymi w k.p.c. Zasada ta obowiązuje nie tylko w sporze między dostawcą a odbiorcą towaru, lecz również w procesie między dostawcą a jego pracownikiem, któremu polecono dostawę towaru. Nie ma żadnej podstawy do uznania, by w drugim wypadku miało być inaczej.W sprawie niniejszej jest niesporne, że pozwany otrzymał od powódki towar na sumę 13.392,80 zł z poleceniem dostawy do sklepu powódki w K., że z tej masy towarowej pozwany dostarczył do wymienionego sklepu towar jedynie na sumę 3.980,60 zł i zwrócił do magazynu powódki 6 kg chałwy o wartości 166,20 zł. Jest dalej niesporne, że powódka nie otrzymała dokumentacji wyjaśniającej dostawę czy też odbiór reszty towaru o wartości 9.246 zł, to znaczy 13.392,80 zł mniej 4.146,80 (3.980,60 + 166,20) zł. Sporne było, co się stało z towarem o wartości 9.246 zł. Pozwany w swej obronie twierdził, że z ogólnej ilości towaru na sumę 13.392,80 zł worek cukru (prócz 6 kg chałwy) zwrócił magazynierowi powódki w jej magazynie, a resztę dostarczył do sklepu w K. i jego kierownik P. towar ten przyjął, czyli że worek cukru wrócił do masy towarowej w magazynie powódki, a reszta spornego towaru weszła do masy towarowej sklepu powódki w K., którego odpowiedzialnym kierownikiem był Kazimierz P.W świetle wyżej podanej oceny znaczenia dokumentacji dostawy i odbioru towaru obrona pozwanego była dopuszczalna, a twierdzenia jego były istotne i wymagały wyjaśnienia. Ustalenia Sądu potwierdzające obronę pozwanego miałyby znaczenie wyliczenia się, do którego pozwany jest obowiązany. Tymczasem Sąd Powiatowy i Sąd Wojewódzki, oceniając błędnie znaczenie dokumentów stwierdzających dostawę i odbiór towaru, uznały wyżej przytoczoną zasadniczą obronę pozwanego za nieistotną i twierdzeń pozwanego nie wyjaśniły.W tym stanie rzeczy sprawa została rozstrzygnięta przed wyjaśnieniem istotnych okoliczności spornych (art. 326 k.p.c. w związku z art. 239 k.z.). Dlatego też Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za słuszną i uwzględniając to, że zaskarżony wyrok przez obciążenie pracownika obowiązkiem zapłaty 9.246 zł przed dostatecznym wyjaśnieniem sprawy narusza interes Państwa Ludowego, uchylił wyrok zaskarżony oraz wyrok Sądu Powiatowego i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania (art. 384, 396 § 1 i art. 399 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy rozważy obronę pozwanego i będzie dążył do wyświetlenia twierdzeń pozwanego co do dostawy i zwrotu powierzonego mu towaru o wartości 13.392,80 zł, korzystając z uprawnień na mocy art. 236 § 1 k.p.c. Gdyby twierdzenia pozwanego zostały udowodnione w całości lub w części, powództwo należałoby oddalić w części lub w całości. Gdyby obrona pozwanego nie została potwierdzona, natenczas powództwo przeciwko niemu należałoby uznać za słuszne. Wtedy bowiem sytuacja będzie taka, że powódka powierzyła pozwanemu określoną ilość towaru i on ten towar przyjął, nie potrafił jednak wyliczyć się z niego w sposób dający powódce możność rozliczenia.