4 CR 957/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: S. Kałamajski, K. Lipiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ireny S. przeciwko Gm. Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. i Mieczysławowi S. o wyłączenie od egzekucji, po rozpoznaniu rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. - Ośrodek w T. z dnia 10 października 1960 r.,zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie tytułu wykonawczego przeciwko Mieczysławowi S. komornik na wniosek G.S. "Samopomoc Chłopska" w R. zajął szereg zwierząt gospodarskich w gospodarstwie rolnym, stanowiącym własność Ireny S., żony dłużnika.Irena S. domagała się zwolnienia zajętego inwentarza od egzekucji, wywodząc, że zajęte zwierzęta nie wchodzą w skład majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową, gdyż wprawdzie nabyte zostały w czasie trwania małżeństwa z Mieczysławem S., jednakże nabycie to nastąpiło w drodze surogacji za zwierzęta, które stanowiły przynależność gospodarstwa w momencie, gdy zostało ono powódce darowane przez jej rodziców przed zawarciem małżeństwa (małżeństwo zawarto w 1946 r.).Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, ustaliwszy, że "obecne sztuki inwentarza żywego zajętego przez komornika znajdują się na miejsce sztuk, które powódka otrzymała w drodze darowizny od rodziców" i dlatego nie wchodzą w skład majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową.W rewizji pozwana, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku, zarzuca m. in. naruszenie przepisu art. 21 k.r. w związku z art. XVIII przep. wpr. k.r.Uzasadnienie prawneZarzut ten jest słuszny.Jest niesporne, że zajęte sztuki inwentarza nabyte zostały przez powódkę w czasie trwania jej małżeństwa z dłużnikiem i nie są przedmiotami osobistego użytku ani przedmiotami potrzebnymi do wykonywania zawodu (art. 21 § 2 k.r.). Zwierzęta te nie byłyby zatem objęte wspólnością ustawową, gdyby nie stanowiły dorobku powódki (art. 21 § 1 k.r.).Przedmiot majątkowy nabyty w czasie trwania małżeństwa wtedy m. in. nie stanowi dorobku małżonka, gdy zostaje nabyty w drodze surogacji w zamian za inny przedmiot, który stanowił majątek osobisty tego małżonka. W takim bowiem wypadku nie następuje przysporzenie majątkowe (dorobek), a tylko w miejsce jednego przedmiotu wchodzi inny. Surogacja istnieje, gdy następuje np. bezpośrednia zamiana jednego przedmiotu na inny, zakupienie przedmiotu za pieniądze uzyskane bezpośrednio ze sprzedaży innego przedmiotu bądź za pieniądze uzyskane jako odszkodowanie za przedmiot utracony (np. zakup za premię asekuracyjną) itp. Jeżeli jednak przedmiot stanowiący odrębną własność małżonka został zużyty, skonsumowany itp. bądź sprzedany, uzyskane pieniądze zużyte, a nowy przedmiot tego samego rodzaju i o tym samym przeznaczeniu gospodarczym został następnie zakupiony za pieniądze pochodzące z bieżących dochodów małżonka, to nie zachodzi surogacja. W takim wypadku nabyty w czasie trwania małżeństwa przedmiot majątkowy stanowi dorobek małżonka i wchodzi w skład wspólności ustawowej (por. orzeczenie S. N. z dnia 22.X.1954 r. 1 CR 28/54, OSN 1955, poz. 40; z dnia 4.XI.1954 r. 1 CO 19/54, OSN z 1957 poz. 66).Powódka nie twierdziła, aby zajęte sztuki inwentarza uzyskała w sposób uzasadniający ich nabycie w drodze surogacji (w sensie wyżej wyjaśnionym) za sztuki darowane jej przez rodziców, lecz twierdziła jedynie, że obecnie ma w gospodarstwie mniej sztuk inwentarza niż w chwili darowizny i że w toku prowadzenia gospodarstwa poszczególne sztuki inwentarza w drodze naturalnej zostały zastąpione innymi. Twierdzenie to nie wyczerpuje przesłanek surogacji z punktu widzenia oceny sposobu nabycia obecnie posiadanych sztuk i jest niewystarczające, jeśli się zważy, że darowizna miała miejsce na wiele lat przed dokonaniem zajęcia inwentarza przez komornika. Powódka już w pozwie powinna była przytoczyć wszystkie zarzuty, które w tym czasie mogła zgłosić, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu (art. 575 § 1 k.p.c.).W tym stanie rzeczy ani twierdzenia powódki, ani dokonane przez Sąd Wojewódzki ustalenia nie uzasadniały oceny, że zajęte sztuki inwentarza stanowią odrębną własność powódki. Należało więc przyjąć, że wchodzą one w skład wspólności ustawowej z mocy art. 21 k.r. i art. XVIII przep. wpr. k.r.Ponieważ na podstawie art. 23 § 1 k.r. z majątku objętego wspólnością ustawową może żądać zaspokojenia także wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków (wyjątki przewidziane w art. 23 § 2 k.r. są w sprawie nieaktualne), pozwana Spółdzielnia mogła żądać zajęcia inwentarza stanowiącego wspólność ustawową małżonków S. Dokonane zajęcie nie narusza więc praw powódki i dlatego jej powództwo o zwolnienie zajętych rzeczy od egzekucji (art. 574 § 1 k.p.c.) podlegało oddaleniu.W związku ze złożeniem do akt sprawy wypisu prawomocnego wyroku Sądu Powiatowego w R. z dnia 19 grudnia 1960 r., na podstawie którego to wyroku pomiędzy powódką a jej mężem została zniesiona wspólność ustawowa, należy wyjaśnić, że wspomniany wyrok nie może wywrzeć wpływu na wynik niniejszej sprawy. Wyrok bowiem znoszący wspólność ustawową ma charakter konstytutywny i odnosi ten skutek, że od chwili ustania wspólności ustawowej (co następuje z chwilą prawomocności wyroku) do majątku, który był nią objęty, stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności (art. 25 k.r.). Nie ma jednak podstawy do przyjęcia, by zniesienie wspólności ustawowej, które nastąpiło po dokonaniu - na żądanie wierzyciela jednego z małżonków (art. 23 § 1 k.r.) - zajęcia przedmiotów wchodzących w chwili zajęcia w skład wspólności, miało naruszać prawa wierzyciela wynikające z zajęcia.Wierzyciel, który przez zajęcie egzekucyjne przystąpił do zrealizowania przysługującego mu z mocy art. 23 k.r. prawa zaspokojenia swej należności z majątku objętego wspólnością ustawową, nie zostaje pozbawiony tego prawa przez późniejsze zniesienie wspólności ustawowej, gdyż zniesienie to nie ma skutku wstecznego (art. 25 k.r.) i nie może wierzycielowi odebrać raz już nabytych - zgodnie z przepisami prawa - uprawnień. Przedmioty zajęte, wchodzące w skład majątku objętego wspólnością, nie ulegają zwolnieniu przez następne zniesienie tej wspólności. Przeciwna wykładnia prowadziłaby do odebrania skutku przepisowi art. 23 § 1 k.r. Wtedy bowiem zawsze przez uzyskanie zniesienia wspólności ustawowej, a następnie przez zgodny podział majątku wspólnego w taki sposób, że zajęte przedmioty przypadną temu małżonkowi, który nie jest dłużnikiem osobistym egzekwującego, można by pozbawić wierzyciela jego praw przewidzianych w art. 23 ust. 1 k.r.Ponieważ zaskarżony wyrok zapadł wbrew przepisom prawa materialnego, należało ten wyrok zmienić i powództwo oddalić (art. 386 k.p.c.).