C 1020/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Jodłowski. Sędziowie: Z. Ehrenkreutz, A. Walas (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Pawła B. przeciwko Helenie i nieletniemu Henrykowi B. o zaprzeczenie ojcostwa, po rozpoznaniu rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 15 stycznia 1952 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 15 października 1951 r. nie znany z miejsca pobytu powód działając przez kuratora upoważnionego przez władzę opiekuńczą do wniesienia pozwu o zaprzeczenie ojcostwa żąda ustalenia, że pozwany nieletni Henryk B., urodzony w dniu 12 kwietnia 1951 r. z pozwanej Heleny B., żony powoda, nie jest synem nieznanego z miejsca pobytu powoda. Powództwo opiera się na twierdzeniu, że powód nie mógł spłodzić pozwanego Henryka B., albowiem jeszcze w 1946 r. opuścił wspólne miejsce zamieszkania małżonków i do tej pory nie wiadomo gdzie przebywa, pozwany zaś Henryk B. pochodzi z pozamałżeńskiego stosunku jego matki z Józefem P. Pozwana Helena B. uznała żądanie pozwu, natomiast kurator ustanowiony dla pozwanego Henryka B. treści pozwu zaprzeczył.Sąd Wojewódzki odrzucił pozew na rozprawie postanowieniem z dnia 15 stycznia 1952 r. przyjąwszy w związku z art. 48 kod. rodz. oraz art. 228 k.p.c., że po stronie ustanowionego dla nieobecnego powoda kuratora zachodzi brak ustawowego upoważnienia do prowadzenia sprawy o zaprzeczenie ojcostwa, albowiem prawo do zaprzeczenia ojcostwa przysługuje mężowi matki tylko osobiście, wobec czego wniesienie pozwu o zaprzeczenie ojcostwa przez kuratora nieobecnego męża matki jest niedopuszczalne (...).W skardze rewizyjnej, mylnie zwanej zażaleniem, z dnia 21 marca 1952 r. strona powodowa powołując się na podstawy rewizji z art. 371 § 1 pkt 1), 3) i 4) k.p.c. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego merytorycznego rozpoznania. Rewizja zarzuca, że nastąpiło naruszenie art. 48 kod. rodz. przez błędne uznanie braku po stronie kuratora dla nieobecnego powoda uprawnienia do wniesienia pozwu o zaprzeczenie ojcostwa, że Sąd Wojewódzki był związany postanowieniem sądu opiekuńczego upoważniającym kuratora i zlecającym mu wytoczenie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, że powyższe uprawnienie kuratora wynika również z art. 31 § 1 i 34 § 1 przep. og. pr. cyw., zwłaszcza że ustanowienie kuratora nastąpiło dla prowadzenia tej konkretnej sprawy, że wreszcie odmówienie kuratorowi uprawnienia do zaprzeczenia ojcostwa stanowi naruszenie art. 1 przep. og. pr. cyw., skoro Państwo jest zainteresowane w ustaleniu dla dziecka rzeczywistego ojca, a również i dziecko posiada interes w dochodzeniu alimentów od rzeczywistego ojca (...).Uzasadnienie prawneRozpoznając skargę rewizyjną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 48 kod. rodz. Kod. rodz. przyznaje prawo zaprzeczenia ojcostwa tylko mężowi matki i matce z wyłączeniem wszelkich innych osób, wychodząc z założenia, że tylko te osoby są powołane do wyrażenia wątpliwości co do ojcostwa dziecka. Ta wyłączność uprawnień ma na celu zabezpieczenie interesu moralnego zarówno rodziny jak i społeczeństwa. Prawo do zaprzeczenia ojcostwa stanowi prawo ściśle osobiste. Co do męża matki wynika to z art. 48 § 1 i 2 kod. rodz., skoro może on działać również i w tych przypadkach, kiedy ma ograniczoną zdolność do działań prawnych. Tylko w przypadku całkowitego ubezwłasnowolnienia męża matki może zaprzeczyć ojcostwo kurator męża matki. Z tego wynika więc, że w innych przypadkach działanie w imieniu męża matki przez jego przedstawiciela ustawowego jest z mocy ustawy wyłączone. Z tego ściśle osobistego charakteru prawa do zaprzeczenia ojcostwa wynika wymóg art. 442 k.p.c., który od pełnomocnika męża matki wymaga przedstawienia pełnomocnictwa szczególnego, albowiem pełnomocnictwo ogólne nie wystarcza.Prawo zaprzeczenia ojcostwa osobiście przez męża matki stanowi równocześnie zabezpieczenie jego praw osobistych, skoro mąż matki jest niewątpliwie osobiście interesowany w powzięciu decyzji, czy dziecko korzystając z domniemania pochodzenia z małżeństwa będzie nosiło jego nazwisko oraz korzystało ze wszystkich praw, jakie są związane z przyjęciem przez prawo jego ojcostwa. Decyzję o rezygnacji z tych osobistych interesów męża matki może podjąć wyłącznie sam mąż, o ile tylko nie jest całkowicie pozbawiony zdolności do działań prawnych. Nie może jej natomiast podjąć kurator nieobecnego i "nieznanego z miejsca pobytu" męża matki, albowiem kuratorowi nie możnaby przypisać, że podjął w konkretnym przypadku prawidłową decyzję, czyli taką, jaką podjąłby sam mąż matki, gdyby wiedział o urodzeniu dziecka. I dlatego kod. rodz. przesuwa bieg terminu zawitego, do zaprzeczenia ojcostwa przez męża matki, który nie posiada wiadomości o urodzeniu dziecka przez żonę, np. z powodu nieobecności w czasie urodzenia, na datę otrzymania wiadomości o urodzeniu dziecka.Osobisty charakter uprawnienia męża matki do zaprzeczenia ojcostwa wynika dalej z ogólnych założeń kod. rodz., który odrzucił uprawnienie do zaprzeczenia ojcostwa, jakie w pewnych przypadkach przysługiwało poprzednio następcom prawnym męża matki. Odrzucenie tego rodzaju uprawnienia jest oczywistą konsekwencją założeń ideologicznych kod. rodz., który w sprawach tak istotnych, jak prawne ustalenie stanu dziecka, oddaje decyzję wyłącznie w ręce męża matki oraz samej matki. Podkreśla to również art. 446 § 1 k.p.c. stanowiąc, że w razie śmierci jednej ze stron w procesie o zaprzeczenie ojcostwa następuje umorzenie postępowania. Z mocy więc tego przepisu w razie śmierci męża matki, który wystąpił z powództwem o zaprzeczenie ojcostwa, postępowanie ulega umorzeniu. Należy przeto uznać, że kurator nieobecnego męża matki nie może wytoczyć powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, stanowisko zaś przeciwne, wbrew twierdzeniu rewizji, byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 1 przep. og. pr. cyw.), skoro decyzja w sprawie zaprzeczenia pochodzenia z małżeństwa członka rodziny nie może być złożona w ręce osoby trzeciej, jaką jest kurator nieobecnego męża matki, oraz skoro nie można dochodzić rzeczywistego ojcostwa dziecka bez wyraźnej woli któregokolwiek z małżonków, uzewnętrznionej we wniesionym przez niego osobiście pozwie. I dlatego, wbrew twierdzeniom rewizji, zachodzi istotna różnica między sytuacją ojca ubezwłasnowolnionego całkowicie, który dla braku rozeznania nie może w ogóle powziąć prawidłowo woli, wobec czego z mocy ustawy ojcostwo może zaprzeczyć kurator ojca, a sytuacją nieobecnego ojca, który może powziąć prawidłowo wolę, a nie podejmuje jej dla braku wiadomości o fakcie urodzenia przez żonę dziecka.Sąd Najwyższy zauważa dalej, że interes dziecka przejawiający się np. w uzyskaniu alimentów od rzeczywistego ojca może być chroniony przez matkę dziecka, której z mocy art. 51 kod. rodz. przysługuje uprawnienie do zaprzeczenia ojcostwa. Pozwana Helena B. mogła je wykorzystać wnosząc w terminie ustawowym pozew o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko nieznanemu z miejsca pobytu ojcu dziecka, który jako pozwany działałby wtedy przez ustanowionego kuratora. Również bowiem i w sprawach ściśle osobistych można wytaczać powództwo przeciwko osobom "nieznanym, z miejsca pobytu".Niesłuszny jest zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 31 § 1 i 34 § 1 przep. og. pr. cyw., albowiem Sąd Wojewódzki nie był związany treścią postanowienia władzy opiekuńczej, upoważniającego kuratora do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Zakres uprawnień kuratora w procesie podlega ocenie według przepisów prawa materialnego. Z zakresu zaś uprawnień kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu prawo materialne wyłącza te uprawnienia, które osoba ta może wykonać tylko działając osobiście, do rzędu zaś tych uprawnień należy, jak to już wyżej wskazano, uprawnienie do zaprzeczenia ojcostwa.Skoro więc kurator nieobecnego męża matki nie ma w charakterze powoda w procesie o zaprzeczenie ojcostwa ustawowego uprawnienia do prowadzenia sprawy, trafnie Sąd Wojewódzki pozew odrzucił (art. 59 i 228 k.p.c.) (...).Z wyżej przytoczonych względów rewizja, mylnie zwana zażaleniem, ulega oddaleniu.