C 1036/52

SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał przedstawione do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów pytanie prawne, wynikłe w sprawie z powództwa Stanisława L., Jana O. i Jana W. przeciwko Teresie D., Kazimierzowi S., Danucie S. i małoletniemu Włodzimierzowi S. o zapłatę kwoty 225.000 zł (w dawnej walucie):"Czy w przypadku niesłusznego zbogacenia przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 332) stoją na przeszkodzie dochodzeniu przez powoda sumy równającej się obecnej wartości korzyści uzyskanej przez zbogaconego, jeżeli korzyści tej nie można wydać w naturze?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych (Dz. U. Nr 45, poz. 332) stoją na przeszkodzie zasądzeniu wartości niesłusznie uzyskanej korzyści obliczonej według cen z chwili wydania orzeczenia, jeżeli obowiązek zapłaty wartości powstał przed wejściem w życie powołanego dekretu."Uzasadnienie faktyczneWedług art. 123 k.z., kto niesłusznie uzyskał korzyść z majątku innej osoby, obowiązany jest do wydania jej w naturze, a gdyby nie dało się to uskutecznić, do wydania wartości. Obowiązek ten powstaje w chwili uzyskania korzyści, wysokość zatem sumy należnej z tytułu niesłusznego uzyskania korzyści określają ceny z chwili uzyskania korzyści. Jeżeli jednak rzecz nadającą się do wydania w naturze zbyto później (art. 124 k.z.), miarodajna będzie wartość z chwili nabycia, w którym to momencie powstaje zobowiązanie pieniężne. Teza przeciwna, że decydująca jest wartość z chwili procesu, wymagałaby oparcia w szczególnym przepisie ustawy, którego brak. Toteż poglądy przeciwne wynikają z nieporozumienia. Zbogacony, będący w dobrej wierze, z mocy art. 127 k.z odpowiada tylko według stanu korzyści z chwili żądania zwrotu, jeżeli stan ten się pogorszył; nie oznaczało jednak, żeby odpowiadał według cen z tego czasu.W przypadku z art. 125 k.z. dług przechodzi na obdarowanego w takiej wysokości, za jaką odpowiadał darczyńca. W przypadku z art. 127 (in fine) k.z. zbogacony w zasadzie odpowiada tak, jak wyrządzający szkodę. Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 332) powyższych zasad nie zmieniły.Art. 6 § 1 cytowanego dekretu może w pierwszej chwili nasuwać wątpliwości, czy przepisy tego dekretu nie odnoszą się tylko do zobowiązań pieniężnych wyrażonych w konkretnej sumie złotych, że natomiast nie stosują się do zobowiązań w kwocie jeszcze nie określonej, np. dlatego, że wartość korzyści (art. 123 k.z.) nie była jeszcze obliczona. Wątpliwości te jednak odpadają, jeśli się zważy na tendencję oddłużeniową wyrażoną w samej ustawie, a to w art. 7, 8 i 11 tego dekretu, z których pierwsze wyłączają nawet zasadę nominalizmu, żeby przeprowadzić oddłużenie. W przypadku zaś z art. 11 tego dekretu mamy właśnie zobowiązania nie wyrażone w konkretnej sumie złotych. Dlatego sam brak wyrażenia czy ustalenia w złotych korzyści nie mógłby być podstawą niestosowania cytowanego dekretu do zobowiązań z powyższego tytułu, powstałych przed wejściem w życie tego dekretu, nawet gdyby dopiero nominalistyczne zasady dekretu dawały uzasadnienie udzielonej odpowiedzi.Powyższą zasadę należy zastosować analogicznie w przypadkach z art. 127 in fine k.z.