III CR 570/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marianny S. przeciwko Władysławowi D. i Władysławie D. o 75.000 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanych od wyroku Sądu Powiatowego w Wiechowie z dnia 30 kwietnia 1958 r. i na skutek postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 4 marca 1959 r. przekazującego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawne,postanowił przejąć sprawę do własnego rozpoznania z mocy art. 388 § 1 k.p.c.; zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka twierdziła w pozwie, że były sąd Okręgowy w Krakowie w sprawie I C 1900/47 zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki z tytułu spłaty majątkowej należnej jej z wyroku działowego b. Sądu Pokoju w Miechowie z dnia 16/23.V.1926 r. C 807/26 równowartość 260 q pszenicy według cen rynkowych w chwili faktycznej zapłaty bądź 500.000 zł z 8% od dnia 4 lipca 1947 r. Należność tę Sąd rozłożył na cztery raty, z tym zastrzeżeniem, że w wypadku zwłoki z płatnością 1 raty pretensja stawała się wymagalna w całości od razu. Zdaniem powódki, wobec wzrostu cen pszenicy i charakteru długu, należy się jej obecnie z powyższego tytułu 78.000 zł z 8% odsetkami zwłoki za okres 5 lat przed wytoczeniem powództwa. Powódka żądała ustalenia jej należności i zasądzenia tej sumy. Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo w całości.Na skutek rewizji pozwanych Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne:1) "Czy dekret z dnia 27 lipca 1949 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 332), wprowadzający zasadę nominalizmu w spłacie zobowiązań, ma zastosowanie do spłat rodzinnych, a to w związku z art. 3 § 1 lit. a) tegoż dekretu, który przewiduje wyjątki uregulowane w innych normach prawnych, i czy za taki wyjątek należy uznać dekret o prawie spadkowym?"2) "Jakimi kryteriami należałoby się kierować przy ustaleniu wartości spłat, jeżeli dekret, o którym mowa w ust. 1, nie miałby zastosowania do spłat?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania, zważył, co następuje:Przepis art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 332), na który powołuje się postanowienie Sądu Wojewódzkiego w swych motywach, jak wynika z nagłówka rozdziału I oraz art. 1 i 2 powołanego dekretu, dotyczy zaciągania zobowiązań w drodze czynności prawnej. W niniejszej sprawie nie chodzi zaś o zaciągnięcie zobowiązania, lecz o wykonanie zobowiązania z tytułu spłaty spadkowej, ustalonego wyrokiem działowym. Stosuje się zatem w tym wypadku przepisy art. 4-7 powołanego dekretu, a gdyby strona powodowa złożyła w terminie przewidzianym w art. 12 ust. 6 wniosek o orzeczenie dopłaty, to stosowałby się również tenże art. 12. Innymi słowy, zobowiązanie zaciągnięte lub ustalone przed wejściem w życie dekretu nie podlega żadnej "waloryzacji" z wyjątkami określonymi w dekrecie, w szczególności w art. 12 i 13. W związku z powołaniem się na przepisy prawa spadkowego przez sąd Wojewódzki należy zaznaczyć, że odnoszą się one do ustalenia spłat spadkowych przez sąd, a nie do wykonywania spłat powstałych w drodze zobowiązań.Jeżeli zaś powódka powołuje się na to, że wierzytelność pieniężna należna jej na podstawie wyroku b. Sądu Pokoju została już przerachowana wyrokiem z 1948 r., to należy stwierdzić po pierwsze, że były Sąd Okręgowy nie miał żadnej podstawy prawnej do "waloryzacji" ustalonego wyrokiem sądowym zobowiązania pieniężnego, a po drugie - że zasądzenie sumy pieniężnej, nie określonej w wyroku, lecz mającej być określoną według przyszłego miernika wartości, nie odpowiada wymaganiu art. 200 § 1 pkt 1 k.p.c. dokładnego określenia zadania. Wymaganie to dotyczy również wyroku, który bez dokładnego określenia dłużnej sumy nie nadawałby się do egzekucji. Wyrok zatem Sądu Okręgowego obowiązuje strony jedynie w części ustalającej roszczenie powódki na 500.000 zł (dawnych) z zastrzeżeniem możliwych uprawnień pozwanych wynikających z art. 22 dekretu.Sąd Najwyższy nie uznał za usprawiedliwiony zarzutu rewizji niedopuszczalności drogi sądowej w sprawie z powodu powagi rzeczy osądzonej. Powodowie bowiem nie żądali nowego działu, lecz błędnie sądząc, że przysługuje im roszczenie o "waloryzację" zasądzonego roszczenia, żądali takiej "waloryzacji". Skoro jednak to ich roszczenie jest nie usprawiedliwione i powództwo już na podstawie twierdzeń pozwu podlega oddaleniu, to Sąd Najwyższy, wobec zaskarżenia rewizją całego wyroku, orzekł jak w sentencji.