III CR 547/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: L. Konic, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniny P., Władysława D. i Janiny W. przeciwko Wincentemu D. o ustalenie wysokości wierzytelności, po rozpoznaniu rewizji obu stron od wyroku Sądu Powiatowego w Miechowie z dnia 7 lipca 1958 r.,zaskarżony wyrok w części przerachowującej kwotę 1.220 zł 53 gr, zasądzoną dla każdego z powodów wyrokiem b. Sądu Grodzkiego w Słomnikach z dnia 11/25 marca 1931 r., na sumę wyższą od 14.000 zł zmienił i powództwo w tej części oddalił; zaskarżony wyrok w części orzekającej o terminie płatności należności powodów (łącznie z opłatami na rzecz Skarbu Państwa) uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu w Miechowie do ponownego rozpoznania w innym składzie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego. Rewizję powodów oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie, twierdząc, że na podstawie orzeczenia Sądu Grodzkiego w Słomnikach z dnia 11/25.III.1931 r. w sprawie C 473/30 przysługują im od pozwanego spłaty spadkowe z majątku po rodzicach w wysokości po 1.220,33 zł, żądali ustalenia, iż wierzytelność ta wynosi obecnie po 32.000 zł dla każdego z nich. Sąd Powiatowy w Miechowie powództwo częściowo uwzględnił, ustalając wierzytelność każdego z powodów na kwotę 27.199,79 zł, przy czym kwota 14.000 zł płatna jest 1.X.1959 r.Powyższy wyrok zaskarżyli: powodowie - w części oddalającej powództwo, wnosząc o jego zmianę w ten sposób, że zasądza się od pozwanego na rzecz każdego z powodów po 36.000 zł z 8% od dnia 18.IX.1952 r., oraz pozwany - w części ustalającej wysokość wierzytelności każdego z powodów na kwotę wyższą od 14.000 zł i jeśli Sąd nie rozłoży należności na trzy raty roczne, to płatne każdego roku po zbiorach. Na żądanie Sądu pozwany sprecyzował na rozprawie swój wniosek, oświadczając, że raty powinny być płatne 1.X.1959 r., 1.X.1960 r. i 1.X.1961 r.Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne:"Czy dekret z dnia 27.VII.1949 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 332), wprowadzający zasadę nominalizmu w spłacie zobowiązań, ma zastosowanie do spłat rodzinnych, a to w związku z art. 3 § 1 lit. a tegoż dekretu, który przewiduje wyjątki uregulowane w innych normach prawnych i czy za taki wyjątek należy uznać dekret o prawie spadkowym?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania, zważył, co następuje:Artykuł 3 dekretu, na który powołuje się Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu swego postanowienia, dotyczy jedynie, jak wynika z nagłówka rozdziału I dekretu i treści art. 1 i 2, zaciągania zobowiązań pieniężnych przez czynność prawną. Dlatego nie może mieć zastosowania w sprawie, w której chodzi o ustalenie, w jaki sposób mają być wykonane zobowiązania ustalone wyrokiem sądowym w 1931 r. Tak samo nie mogą mieć w sprawie zastosowania przepisy prawa spadkowego dotyczące sposobu ustalania spłat spadkowych w toku postępowania działowego, a nie sposobu wykonywania ustalonych w ten sposób zobowiązań.Określania wysokości należności powstałych przed wejściem w życie powołanego dekretu dotyczą przepisy jego rozdziału drugiego. Według przepisów art. 4 i 5 tego dekretu spłata należności z zobowiązań pieniężnych, powstałych z jakiegokolwiek tytułu publicznego lub prywatnoprawnego przed dniem wejścia w życie dekretu, może nastąpić tylko w pieniądzu polskim według ich wartości nominalnej, w biletach Narodowego Banku Polskiego, zmiana zaś siły nabywczej pieniądza w czasie pomiędzy powstaniem zobowiązania a jego wymagalnością lub wykonaniem nie stanowi podstawy do zmiany wysokości świadczenia.Powołane przepisy, jako dotyczące wszystkich należności, dotyczą również zobowiązań z tytułu spłat ustalonych wyrokiem działowym. Z tego względu roszczenie powodów w świetle ich własnych twierdzeń nie było usprawiedliwione. Dlatego rewizja ich podlega oddaleniu.Natomiast rewizja pozwanego jest uzasadniona. Skoro pozwany uprawniony jest, zgodnie z wymienionymi wyżej przepisami o przerachowaniu zobowiązań prywatnoprawnych, do zwolnienia się ze swego obowiązku przez zapłatę kwoty znacznie niższej od 14.000 zł dla każdego z powodów, to tym samym nie ma obowiązku wypłacić powodom sum wyższych od tej kwoty.Słuszne jest również jego żądanie rozłożenia zasądzonej sumy na raty, i to niezależnie nawet od przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o zawieszeniu niektórych spłat spadkowych. Jeżeli mianowicie pozwany wyraził zgodę na zapłacenie powodom spłat w wysokości wielokrotnie wyższej od należnej z mocy obowiązującego ustawodawstwa, to sposób spełnienia tego dobrowolnie przyjętego obowiązku zależy od woli pozwanego.Już po wydaniu zaskarżonego wyroku oraz po wniesieniu rewizji przez strony weszła w życie wymieniona wyżej ustawa z 18 czerwca 1959 r., która zawiesza płatność niektórych spłat spadkowych do końca 1963 r. Jednakże zawieszenie to nie dotyczy wszystkich spadkobierców (art. 2). Zaskarżony wyrok należało przeto uchylić w celu zbadania, czy z zawieszenia tego korzystają spłaty, o które chodzi w sprawie niniejszej.Pomimo że pozwany w rewizji swej wnosił tylko o rozłożenie płatności zasądzonych kwot na 3 raty, Sąd Najwyższy uznał, iż w związku z wymienioną ustawą zaskarżenie to należy traktować jako obejmujące w ogóle kwestię terminu płatności należności powodów. Skoro bowiem w myśl art. 4 ustawy o zastosowaniu zawieszenia sąd może orzekać nawet po prawomocnym zasądzeniu spłat, to tym samym jest to możliwe w obecnym stadium niniejszego procesu.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy zbada, czy istnieją podstawy do zawieszenia obowiązku zapłaty spłat zasądzonych powodom, a w razie twierdzącej odpowiedzi na to pytanie orzeknie zgodnie z art. 4 ust. 1 wymienionej ustawy. Jeżeli natomiast okaże się, że ustawa ta nie ma w sprawie niniejszej zastosowania, Sąd Powiatowy rozłoży płatność zasądzonych spłat zgodnie z propozycjami pozwanego.