C 1088/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr J. Jodłowski (sprawozdawca), S. Gross.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi F. przeciwko Kazimierzowi F. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji (nazwanej zażaleniem) pozwanego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 17 lipca 1951 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneJadwiga F. wystąpiła do Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z powództwem o rozwiązanie małżeństwa zawartego w dniu 30 kwietnia 1948 r. z Kazimierzem F. Zdaniem powódki, między stronami nastąpił już zupełny rozkład pożycia z winy pozwanego, który stale wszczyna z nią kłótnie, a ponadto dopuszcza się zdrady małżeńskiej.Na posiedzeniu pojednawczym, w wyniku nakłaniania przez sędziego stron do pojednania, powódka cofnęła pozew, a sąd w osobie sędziego wyznaczonego udzielił zgody na cofnięcie pozwu i w oparciu o art. 361 § 1 k.p.c. postępowanie w sprawie umorzył.Od tego postanowienia pozwany odwołał się, twierdząc w rewizji, mylnie nazwanej zażaleniem, że powódka nie mogła skutecznie cofnąć pozwu po rozpoczęciu rozprawy bez jego zezwolenia i że wobec tego powinno nastąpić uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Podstawą rewizji jest więc polegające na naruszeniu postanowień art. 209 § 1 k.p.c. uchybienie procesowe, które mogło wpłynąć na wynik sprawy.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut pozwanego, że cofnięcie pozwu nastąpiło już po rozpoczęciu sprawy i że wobec braku zgody z jego strony nie mogło być skuteczne, nie jest słuszny.Z treści art. 424 § 1 k.p.c. wynika, że ustawodawca w sposób wyraźny odróżnia posiedzenie pojednawcze od rozprawy, skoro nakłada na przewodniczącego obowiązek wzywania stron do osobistego stawienia się do sądu na posiedzenie pojednawcze, przed wyznaczeniem terminu pierwszej rozprawy. Tak więc posiedzenie pojednawcze w sprawie o rozwód odbywa się w okresie, gdy termin pierwszej rozprawy nie jest jeszcze nawet wyznaczony. Identyfikowanie przeto posiedzenia pojednawczego z pierwszą rozprawą w sprawie o rozwód w świetle powyższych wywodów jest oczywiście błędne.Skoro zaś zgodnie z brzmieniem art. 209 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, to tym samym może być skutecznie cofnięty na posiedzeniu pojednawczym. Co więcej, z istoty i celu posiedzenia pojednawczego wynika, że może ono, a nawet powinno, prowadzić do cofnięcia pozwu. Sędzia wyznaczony ma bowiem stosownie do art. 424 k.p.c. nakłaniać strony do pojednania; pojednanie to ze strony powoda znajdzie zaś wyraz z reguły właśnie w cofnięciu pozwu. W związku z treścią cytowanego przepisu powstaje pytanie, czy sędzia wyznaczony może na posiedzeniu pojednawczym umorzyć postępowanie w sprawie o rozwód.W myśl art. 7 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych sąd wojewódzki w pierwszej instancji rozpoznaje sprawy zasadniczo w składzie jednego sędziego i dwóch ławników; jednak z art. XLV § 1 przep. wpr. k.p.c. (w brzmieniu art. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania, w sprawach cywilnych) wynika, że udział ławników jest niezbędny tylko na rozprawie; poza rozprawą orzeczenia wydaje przewodniczący. Określenie to odnieść należy nie tylko do przewodniczącego wydziału, lecz do każdego sędziego rozpoznającego sprawę jednoosobowo, gdyż sędzia taki korzysta ze wszystkich uprawnień przewodniczącego. Z art. 361 § 2 k.p.c. w związku z art. 209 § 2 k.p.c. wynika, że postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść bez rozprawy, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew w piśmie procesowym. Należy uznać, że jeżeli cofnięcie pozwu poza rozprawą nastąpiło przez oświadczenie powoda złożone do protokołu sądowego, w szczególności do protokołu posiedzenia pojednawczego, wówczas postępowanie może również ulec umorzeniu bez rozprawy. Postanowienie o umorzeniu postępowania w takim przypadku może być więc wydane przez sąd jednoosobowo bez udziału ławników i nie ma przeszkód, aby było wydane przez sędziego wyznaczonego na posiedzeniu pojednawczym, na którym powód cofnął pozew. Skoro zaś sędzia wyznaczony może umorzyć postępowanie na posiedzeniu pojednawczym wskutek cofnięcia pozwu przez powoda, należy uznać, że tym samym jest on również uprawniony do wyrażenia zgody na cofnięcie pozwu stosownie do art. 209 § 3 k.p.c. Wobec tego wydanie zaskarżonego orzeczenia jednoosobowo przez sędziego wyznaczonego nie narusza w niczym przepisów o składzie sądu.Skoro więc zarzuty rewizji są nie uzasadnione, a brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia z urzędu, rewizja ulega oddaleniu.