C 958/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Jodłowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Serwacego D. przeciwko Bożenie D. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powoda na wyrok Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 20 lutego 1951 r.,postanowienie Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie oddalenia wniosku powoda o umorzenie postępowania uchylił; wyrok wymienionego Sądu z dnia 20 lutego 1951 r. uchylił; postępowanie w obu instancjach umorzył.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 20 lutego 1951 r. Sąd Wojewódzki w Poznaniu orzekł rozwód małżeństwa z winy obu stron, powierzając wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dwojgiem dzieci stron pozwanej oraz zobowiązując powoda do ponoszenia w połowie kosztów utrzymania i wychowania dzieci i zasądzając z tego tytułu od powoda po 75 zł miesięcznie na każde dziecko.W dniu 23 lutego 1951 r. pełnomocnik powoda zgłosił wniosek o uzasadnienie wyroku, a w dniu 24 lutego 1951 r. taki sam wniosek zgłosiła pozwana. Odpisy wyroku z uzasadnieniem zostały doręczone pełnomocnikowi powoda w dniu 29 marca 1951 r. i pełnomocnikowi pozwanej w dniu 30 marca 1951 r.W dniu 12 kwietnia 1951 r. wpłynęło do Sądu Wojewódzkiego wspólne pismo procesowe obu stron, w którym pełnomocnik powoda oświadczył, iż cofa pozew i wnosi o umorzenie postępowanie, na co pozwana wyraziła zgodę, strony bowiem po wyroku z dnia 20 lutego 1951 r. pogodziły się.Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 1951 r. Sąd Wojewódzki oddalił wniosek powoda o umorzenie postępowania z powodu cofnięcia pozwu, przyjmując, że cofnięcie pozwu po wydaniu wyroku jest z mocy art. 209 k.p.c. niedopuszczalne, a okoliczność, że strony pogodziły się po wydaniu wyroku, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania przez sąd pierwszej instancji.W dniu 9 maja 1951 r. pełnomocnik powoda wniósł pismo uzupełniające, w którym prosząc o traktowanie pisma z dnia 12 kwietnia 1951 r. jako rewizji, wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 20 lutego 1951 r. i o umorzenie postępowania. Identyczne pismo wniosła w tej samej dacie pozwana. Na skutek tych pism Sąd Wojewódzki przedstawił akta sprawy Sądowi Najwyższemu.W dniu 17 kwietnia 1952 r. strony wniosły dalsze pisma procesowe, w których powód oświadcza raz jeszcze, iż cofa pozew, pozwana zaś ponawia zgodę na cofnięcie pozwu, przy czym obie strony wnoszą o umorzenie postępowania, ponieważ się pogodziły, a nadto w dniu 31 marca 1952 r. urodził im się syn Wojciech.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest trafny pogląd wynikający z uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 23 kwietnia 1951 r., iż cofnięcie pozwu nie jest dopuszczalne po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji. Należy uznać, że cofnięcie pozwu, jak również zrzeczenie się roszczenia, jako akty dyspozycyjne, mogą być dokonane i w instancji rewizyjnej, aż do wydania wyroku przez sąd drugiej instancji. Wprawdzie art. 209 k.p.c. znajduje się w dziale o postępowaniu przed sądami pierwszej instancji, fakt ten jednak nie może prowadzić do wniosku, że cofniecie pozwu oraz zrzeczenie się roszczenia jest dopuszczalne tylko w pierwszej instancji. Akty dyspozycyjne, o jakich mowa w art. 209 k.p.c., należą do tych zdarzeń procesowych, których skutki dotyczą bytu procesu i dlatego muszą być brane pod uwagę w każdym stanie sprawy aż do wydania ostatecznego wyroku w sprawie .Jeśli powód cofa pozew w toku postępowania rewizyjnego, tj. po założeniu rewizji przez siebie lub przez pozwanego, wówczas cofnięcie to skutkować będzie uchyleniem wyroku pierwszej instancji i umorzeniem postępowania w obu instancjach, o ile pozwany wyraża zgodę na cofnięcie pozwu, a w przypadkach wskazanych w art. 209 § 3 k.p.c., gdy zgodę na cofnięcie pozwu wyrazi nadto sąd.Jeżeli natomiast powód chce cofnąć pozew po wydaniu wyroku w pierwszej instancji, a przed jego uprawomocnieniem się, w okresie biegu terminu do złożenia rewizji, może to uczynić tylko przez wniesienie rewizji na wyrok sądu pierwszej instancji i złożenie w niej odpowiedniego oświadczenia. Z chwilą bowiem wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji (art. 339 k.p.c.) uchylenie tego wyroku i umorzenie postępowania może nastąpić tylko z mocy orzeczenia sądu drugiej instancji.Rewizja powoda w tym przypadku będzie wprawdzie o tyle odmienna od rewizji w innych przypadkach, iż nie będzie skierowana na uchylenie zaskarżonego wyroku w oparciu o podstawy rewizyjne wymienione w art. 371 § 1 k.p.c., a więc nie będzie uzasadniona wadliwością zaskarżonego wyroku, niemniej jednak musi być traktowana jako środek odwoławczy, skoro zmierza do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji przez sąd drugiej instancji. Wystarczającą podstawą dla rewizji w tym przypadku jest zaszły po wydaniu wyroku pierwszej instancji fakt cofnięcia pozwu przez powoda, który to fakt, jak podkreślono wyżej, musi być uwzględniony w toku całego postępowania, aż do wydania ostatecznego wyroku przez sąd drugiej instancji.W związku z powyższym trafny jest wywód pisma uzupełniającego powoda z dnia 9 maja 1951 r., iż pismo jego z dnia 12 kwietnia 1951 r., zawierające wniosek o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i umorzenie postępowania, stanowiło w istocie swej rewizję, jakkolwiek nie zostało rewizją nazwane. O charakterze pisma procesowego nie decyduje jego nazwa ani forma ujęcia, lecz jego treść i zawarte w nim wnioski. Skoro pismo z dnia 12 kwietnia 1951 r., zawierające oświadczenie powoda o cofnięciu pozwu i oświadczenie pozwanej o wyrażeniu zgody na to cofnięcie, a nadto zawierające wniosek o uchylenie wyroku pierwszej instancji i umorzenie postępowania, wpłynęło do Sądu Wojewódzkiego w terminie do założenia środka odwoławczego, pismo to należy traktować jako rewizję od wyroku Sądu Wojewódzkiego.Wobec tego Sąd Wojewódzki jako sąd pierwszej instancji w sprawie nie był funkcyjnie właściwy do rozstrzygnięcia o wnioskach zawartych w piśmie stron z dnia 12 kwietnia 1951 r. Rozpoznanie bowiem tych wniosków jako rewizyjnych należy do Sądu Najwyższego w postępowaniu rewizyjnym. W tym stanie rzeczy postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 23 kwietnia 1951 r., oddalające wniosek stron o umorzenie postępowania, jako wydane z przekroczeniem właściwości funkcyjnej, jest nieważne i jako takie ulega uchyleniu z urzędu.Co się tyczy wniosków stron zawartych w rewizji i dalszych pismach procesowych, Sąd Najwyższy po rozważeniu okoliczności sprawy, biorąc pod uwagę, że strony oświadczyły, iż pogodziły się i wznowiły pożycie, że oświadczenie to na przestrzeni roku potwierdziły kilkakrotnie, że owocem wznowienia pożycia przez strony jest fakt narodzin trzeciego syna, na mocy art. 209 § 3 k.p.c. wyraził zgodę na cofniecie pozwu przez powoda i wobec skuteczności cofnięcia pozwu wyrok Sądu Wojewódzkiego orzekający rozwód małżeństwa stron uchylił, umarzając postępowanie w obu instancjach.