C 124/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr J. Marowski (sprawozdawca), Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Antoniego Sz. przeciwko Antoniemu M. o wydanie domu, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powoda na wyrok Sądu Okręgowego w Ełku - Wydział Zamiejscowy w Suwałkach - z dnia 29 grudnia 1949 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Okręgowemu w Ełku - Wydział Zamiejscowy w Suwałkach - do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktycznePowód Antoni Sz. domagał się w pozwie przyznania mu prawa własności do domu mieszkalnego pobudowanego przez niego na placu pozwanego i o zezwolenie na jego rozbiórkę. Sąd Grodzki w Augustowie powództwo oddalił, a Sąd Okręgowy w Ełku - Wydział Zamiejscowy w Suwałkach - wyrok ten zatwierdził uzasadniając go następująco: art. 4 prawa rzeczowego za część składową rzeczy uważa wszystko, co należąc do niej jako do całości nie może być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany tej całości, a więc powód budując dom na placu pozwanego związał go z ziemią pozwanego i w ten sposób dom stał się składową częścią gruntu, czyli własnością pozwanego. W podobnej sprawie miarodajne jest orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19.II 1948 r. (C. I. 1895/47), które stanowi: "jeżeli z materiału budowlanego otrzymanego z rozbiórki przez Niemców domu powoda został wystawiony na gruncie pozwanego nowy dom, właścicielem tego domu stał się właściciel gruntu, na którym się dom znajduje, i powód nie może domagać się odłączenia domu od gruntu i przeniesieniu go na swój grunt pomimo całej bezprawności dokonanej przez Niemców rozbiórki jego domu, lecz może tylko poszukiwać jego wartości oraz stosownie do okoliczności wynagrodzenia szkód i strat".Wydając tego rodzaju orzeczenie Sąd Najwyższy miał niewątpliwie na względzie interes społeczny, a mianowicie zachowanie na miejscu tych budynków, które zostały wzniesione. Powoływanie się strony powodowej na uznanie przez pozwanego powództwa do połowy domu wobec istnienia zacytowanego orzeczenia tudzież przepisu art. 4 prawa rzeczowego, zdaniem sądu, nie może mieć decydującego znaczenia w sprawie niniejszej.Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną powód wnosząc o uchylenie go z powodu:1)naruszenia art. 4, 5, 72 i 73 § 1 pr. rzecz. przez odmówienie powodowi prawa zabrania materiałów, z których pobudowany był dom, chociaż dom pobudowany został za wiedzą i zgodą pozwanego, co było bezspornym, i przez pominięcie dowodu ze świadków powołanych celem ustalenia okoliczności, w których powyższa zgoda była udzielona;2)mylnego ujęcia, na czym polega w sprawie interes społeczny; zdaniem skarżącego brak jest pewności, że pozwany mający własny dom nie sprzeda niepotrzebnego mu domu spornego; interes społeczny polega raczej na ochronie słabszego, jakim byłby bezdomny powód, który dom swój chce przenieść na działkę, którą matka jego otrzymała z reformy rolnej, co wynika z zaświadczenia Zarządu Gminnego dla przyznania prawa ubogich;3)nierozważenia, że pozwany dwukrotnie uznawał powództwo w połowie, co wskazuje, że dom nie jest mu gospodarczo potrzebny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarówno art. 555 k.c.N. (por. orzecz. Req. z dnia 18.II 1896 r. - D.96.1.240) jak i przepisy art. 73 i 74 pr. rzecz., odmiennie niż przepisy art. 551 k.c.N. (przynajmniej co do nieruchomości) i art. 72 pr. rzecz., nie są przepisami bezwzględnie obowiązującymi, co ma ten skutek, że jeżeli wzniesienie budowli nastąpiło na podstawie umowy pomiędzy budującym a właścicielem gruntu, to w stosunkach pomiędzy nimi przede wszystkim decydująca jest wyraźna lub dorozumiana treść umowy, a dopiero przy zupełnym braku postanowień umownych wchodziłyby w zastosowanie przepisy ustawy. O ile zatem w kwestii, czyją własnością są wzniesione budynki, decydują całkowicie przepisy iuris cogentis, o tyle w kwestii, czy budujący ma prawo budynek rozebrać i zabrać i czy właściciel nieruchomości obowiązany jest to tolerować, decydują przepisy umowy (art. 50 k.z.) i to, co z niej wynika z mocy ustawy, zwyczaju lub słuszności (art. 60 k.z.).Według twierdzeń pozwu powód najął u pozwanego grunt pod budynki, przy czym czynsz najmu był wyrównywany pracą, po czym umowa najmu została rozwiązana. Jeśliby taka była treść umowy, to już z niej wynikałoby np., że powód nie mógłby mieć roszczenia z art. 73 § 2 pr. rzecz. już choćby dlatego, iż strony uregulowały sprawę w sposób inny przez stosunek najmu. Tak samo jednak należało wyjaśnić i rozważyć, czy z treści umowy, okoliczności jej zawarcia i wspólnego celu umowy (art. 107 i 108 k.z.) wynikałoby, że powód z chwilą ukończenia najmu ma prawo wzniesione budowle rozebrać i zabrać, czy też do pozwanego miała należeć decyzja, czy budynek zatrzymuje za zapłatą lub też będzie żądał zabrania go przez powoda. W tym stanie rzeczy słusznie żali się skarżący, że Sąd nie badał i nie wziął pod uwagę treści umowy stron i okoliczności jej zawarcia. Wobec usprawiedliwienia zatem podstawy kasacyjnej streszczonej wyżej w punkcie 2) już z tego względu zaskarżony wyrok podlega uchyleniu na zasadzie art. 437 k.p.c. (...).