C 2049/52
PostanowienieIzba Cywilna1952-10-31
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przejęcie majątku przedsiębiorstwa na cele reformy rolnej i jego upaństwowienie, będące następstwem aktów ustawodawczych, może być traktowane jako "nadzwyczajny wypadek" w rozumieniu art. 269 Kodeksu cywilnego, uzasadniający zmianę sposobu wykonania umowy lub jej rozwiązanie?Ratio decidendi
Zmiana ustawodawstwa, będąca następstwem przebudowy ustroju państwa, nie mieści się w pojęciu "nadzwyczajnych wypadków" w rozumieniu art. 269 Kodeksu cywilnego. Powierzenie Bankowi Gospodarstwa Krajowego wykonywania wszelkich czynności dotyczących przedsiębiorstwa bankowego uznanego za zlikwidowane, na mocy art. 35b dekretu z dnia 25 października 1948 r., oznacza, że wstępuje on w miejsce dotychczasowych organów banku we wszystkich czynnościach, zarówno przed, jak i po wykreśleniu banku z rejestru handlowego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła procesu, w którym Bank Gospodarstwa Krajowego występował jako likwidator Banku Związku Spółdzielni Zarobkowych. Pozwany podniósł zarzut naruszenia art. 269 Kodeksu cywilnego, wskazując na przejęcie majątku na cele reformy rolnej i upaństwowienie jako nadzwyczajne wypadki powodujące nadmierne trudności i rażącą stratę. Bank Gospodarstwa Krajowego został powołany do wykonywania wszelkich czynności dotyczących zlikwidowanego przedsiębiorstwa bankowego na mocy przepisów dekretu z dnia 25 października 1948 r. i ustawy z dnia 25 maja 1951 r.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uznał zarzut rewizji za nieusprawiedliwiony i utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Wojewódzkiego.Pełny tekst orzeczenia
SentencjaPowierzenie Bankowi Gospodarstwa Krajowego wykonywania wszelkich czynności dotyczących przedsiębiorstwa bankowego uznanego za zlikwidowane. - Niedopuszczalność traktowania zmiany ustawodawstwa jako jednego z "nadzwyczajnych wypadków" w rozumieniu art. 269 k.z.Uzasadnienie faktyczne...O ile chodzi o utratę zdolności prawnej przez przedsiębiorstwa bankowe, ulegające likwidacji na zasadzie dekretu z dnia 25.X.1948 r. zmienionego ustawą z dnia 25.V.1951 r. (Dz. U. R. P. Nr 52/48, poz. 410 i Nr 31/51, poz. 240), to wyraźny przepis art. 35-b, nie może budzić wątpliwości, że wszczęte przed wykreśleniem z rejestru handlowego danego przedsiębiorstwa bankowego procesy toczą się nadal po wykreśleniu, a jedynie w miejsce dotychczasowego ustawowego zastępcy przedsiębiorstwa banku wstępuje Bank Gospodarstwa Krajowego.Skoro bowiem wymieniony art. 35-b powierza nie tylko czynności, przewidziane w art. 35 i 35-a dekretu z dnia 25.X.1948 r., lecz także wszelkie inne czynności, dotyczące przedsiębiorstwa bankowego uznanego za zlikwidowane, Bankowi Gospodarstwa Krajowego, to wynika stąd, że we wszystkich czynnościach, czy to przed wykreśleniem banku z rejestru handlowego, czy też później rozpoczętych, wstępuje w miejsce dotychczasowych organów banku, do jego zastępstwa powołanych, Bank Gospodarstwa Krajowego, i to z mocy szczególnych uprawnień jemu powołanym przepisem nadanych. W sprawie niniejszej, gdzie Bank Gospodarstwa Krajowego od samego początku występował w procesie jako likwidator Banku Zw. Sp. Zarobk., wykreślenie tegoż Banku z rejestru handlowego tym mniej może mieć jakikolwiek wpływ na dalszy tok postępowania.Przechodząc do zarzutu rewizji, jakoby Sąd Wojewódzki naruszył przepis art. 269 k.z., należało zarzut ten uznać za nie usprawiedliwiony. Przepis ten, zezwalający sądowi na oznaczenie sposobu wykonania umowy i wysokości świadczenia a nawet na rozwiązanie umowy, uzależnia to uprawnienie sądu od tego, by z powodu nadzwyczajnych wypadków świadczenie było połączone z nadmiernymi trudnościami lub groziło jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie mogły przy zawarciu umowy przewidzieć. W sprawie atoli trudności i rażące straty, na które pozwany się powołuje, mianowicie przejęcie majątku R. na cele reformy rolnej i upaństwowienie przedsiębiorstwa, które stanowiło jedno z głównych źródeł dochodów pozwanego, są następstwami aktów ustawodawczych, wydanych w związku z przebudową ustroju Państwa, a - jak trafnie zaznacza strona powodowa - zmiana ustawodawstwa nie mieści się w pojęciu "nadzwyczajnych wypadków" w rozumieniu art. 269 k.z.
Powiązane orzeczenia
- III CRN 167/74 1974-04-09Czy osoba zainteresowana, która świadomie zrzekła się uprawnienia do żądania zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego w postępowaniu o dział s…
- II CR 764/62 1963-08-20Czy Bank Gospodarstwa Krajowego jest biernie legitymowany w sprawie o unieważnienie sprzedaży nieruchomości lub o odszkodowanie, jeśli powódka twierdzi, że nastąpiło to w wyniku podstępu ze strony dyrektora Komunalnej Ka…
- IV CSK 229/13 2014-01-30Czy sąd powszechny jest właściwy do rozstrzygania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej, w szczególności w zakresie ustalenia nieważności umowy dzierżawy i prawa własności?
- C 2085/52 1952-10-23Czy akt przekazania nieruchomości Państwu w toku likwidacji komunalnej kasy oszczędności, na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 dekretu o reformie bankowej, stanowi podstawę do wykreślenia hipotek i ciężarów realnych z księg…
- II CSKP 912/22 2023-02-28Czy sąd powszechny może samodzielnie rozstrzygnąć o podleganiu nieruchomości przepisom dekretu o reformie rolnej, czy też wymaga to uprzedniej decyzji administracyjnej, a jeśli tak, to jak wpływa to na domniemanie zgodno…
Powołane przepisy
art. 269art. 35
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 15.07.2026.