C 231/53

SentencjaSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów na posiedzeniu jawnym dnia 13 kwietnia 1953 r. w sprawie z powództwa Wincentego L. p-ko Państwowej Centrali P. o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1952 r. C. 99/52, stwierdza, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisu art. 380 § 2 k.p.c.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Gorzowie wyrokiem z dn. 10 kwietnia 1951 r. zasądził od pozwanej Państwowej Centrali P. na rzecz powoda Wincentego L. 846 zł 45 gr tytułem należności ze stosunku pracy w firmie "P." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.Od powyższego wyroku Wydział Prawny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu jako przedstawiciel strony pozwanej złożył rewizję z wnioskiem o zmianę tegoż wyroku w części zasądzającej od pozwanego przedsiębiorstwa na rzecz powoda 264 zł za urlop niewykorzystany w 1949 r. i oddalenie powództwa w zaskarżonej części.Sąd Najwyższy, któremu sprawa przekazana została przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze na podstawie art. 383 k.p.c. wyrokiem z dn. 16 maja 1952 r., uwzględniając rewizję pozwanego przedsiębiorstwa zgodnie z wnioskiem tejże rewizji zmienił wyrok Sądu Powiatowego w Gorzowie tylko częściowo i oddalił powództwo co do kwoty ponad 582 zł 45 gr. W wyroku tym Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że "przez granice rewizji, którymi sąd rewizyjny w kategoriach spraw wymienianych w art. 380 § 2 k.p.c. nie jest związany, można rozumieć tylko podstawy, na których w myśl art. 371 k.p.c. rewizja może być oparta" oraz że gdyby przyjęto, "że przepis ten zezwala na zmianę wyroku także w części przez żadną ze stron procesu nie zaskarżonej", stworzyłby się dla kategorii spraw w tym przepisie wymienionych wyjątek od zasad wyrażonych w art. 365 do 368 k.p.c., mimo że ustawodawca jedynie w art. 381 k.p.c. dał sądowi rewizyjnemu możność rozpoznawać sprawy także w stosunku do osób, które orzeczenia nie zaskarżyły, gdy będące przedmiotem sporu prawa lub obowiązki są wspólne także dla tych osób albo gdy są oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej.W rewizji nadzwyczajnej założonej od powyższego wyroku Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł o stwierdzenie, że wyrok ten zapadł z pogwałceniem art. 380 § 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje:W zaskarżonym wyroku Sąd Najwyższy wyszedł z założenia, iż art. 380 § 2 k.p.c. nie przekreślił ogólnej zasady postępowania odwoławczego, że sąd II instancji rozpoznaje sprawę tylko na skutek środka odwoławczego i tylko w stosunku do strony, która środek odwoławczy wniosła. Założenie to jest w zasadzie prawidłowe i istotnie znalazło już wyraz w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1951 r. C. 1166/51 (OSN 1952/II poz. 57), na które powołał się Sąd Najwyższy.Wyłącza ono jednak tylko dopuszczalność rozpoznawania w postępowaniu rewizyjnym "na niekorzyść strony odwołującej się, jeżeli druga strona środka odwoławczego nie wniosła". Nie dotyczy natomiast kwestii granic rozpoznania środka odwoławczego wniesionego w sprawach wymienionych w art. 380 § 2 k.p.c.Rozstrzygnięcie tej kwestii zależy od wykładni pojęcia granic rewizji, o którym mowa w powyższym przepisie. Pojęcie to określa bliżej art. 372 k.p.c., obejmując granicami rewizji zarówno podstawy rewizyjne, jak i wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia w całości lub części. Podobnie art. 378 k.p.c. traktuje łącznie podstawy i wnioski rewizyjne, jako wymagające szczególnego uwzględnienia w sprawozdaniu sędziego, określającym z natury swej funkcji procesowej przedmiot rozprawy, która stosownie do art. 379 k.p.c. "odbywa się w granicach rewizji", czyli w granicach tak podstaw, jak i wniosków rewizyjnych.Na tle powołanych poprzednio przepisów nie można zgodzić się z poglądem zaskarżonego wyroku, że między § 1-ym i § 2-im art. 380 k.p.c. istnieje ta tylko różnica, iż w pierwszym przypadku sąd rewizyjny uwzględnia z urzędu jedynie podstawy wymienione w punktach 1) i 3) tego paragrafu, w drugim zaś - "może sprawy wymienione w tym przepisie rozpoznać z urzędu też w tej płaszczyźnie, czy zachodzi sprzeczność istotnych ustaleń sądu I instancji z treścią zebranego materiału lub też, czy zachodzą inne uchybienia procesowe, do czego sąd rewizyjny w braku oparcia rewizji na tych podstawach nie byłby uprawniony, gdyby kodeks postępowania cywilnego nie zawierał przepisu art. 380 § 2". Przeciwko tak ograniczonemu rozumieniu omawianego przepisu przemawia przede wszystkim brzmienie art. 380 k.p.c., który w obu swych paragrafach zawiera wyraźne przeciwstawienie zakresu działania sądu rewizyjnego z punktu widzenia granic rewizji.Gdy bowiem § 1 art. 380 akceptuje, że sąd rewizyjny jest granicami rewizji związany i może tylko z urzędu brać pod uwagę podstawy rewizyjne przewidziane w tym paragrafie, § 2 art. 380 wyraźnie stwierdza, że w sprawach w nim wymienionych sąd rewizyjny nie jest granicami rewizji związany. Dla nadania zaś § 2 art. 380 k.p.c. treści, jaką postuluje zaskarżony wyrok, wystarczyłoby stwierdzić, że w tym przypadku sąd rewizyjny będąc również związany granicami rewizji, może jednak brać z urzędu pod uwagę także inne podstawy rewizyjne oprócz tych, jakie w § 1-ym zostały wymienione. Poza tym nasuwałyby się wątpliwości, czy tak stosunkowo nieznaczne rozszerzenie zakresu działania sądu rewizyjnego uzasadniałoby potrzebę wyodrębnienia pewnych kategorii spraw, do których ustawodawca procesowy przywiązuje szczególną wagę. Wreszcie zastosowana w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 380 § 2 k.p.c. miałaby tę istotną lukę, że nie znajdowałaby oparcia w doświadczeniach teorii i praktyki socjalistycznego procesu cywilnego. Te doświadczenia zaś przy właściwym uwzględnieniu odrębności etapu rozwojowego Polski Ludowej, przyświecały niewątpliwie autorom ustawy z dn. 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych, która wprowadziła do k.p.c. analizowany obecnie przepis. Biorąc te doświadczenia pod uwagę, należy mieć na względzie przepis art. 245 kodeksu procedury cywilnej RSFRR, który ustanawia ogólną zasadę rozpoznawania w postępowaniu rewizyjnym spraw zarówno w części zaskarżonej, jak i nie zaskarżonej. Z tego zaś punktu widzenia odrębne potraktowanie w art. 380 § 2 k.p.c. spraw o prawa niemajątkowe oraz o roszczenia majątkowe ze stosunków rodzinnych i stosunku pracy staje się zrozumiałe tylko przy zastosowaniu przedstawionej poprzednio wykładni pojęcia granic rewizji, tj. w takim znaczeniu, że w sprawach tych sąd rewizyjny uprawniony jest do rozpoznania zaskarżonego orzeczenia zarówno poza granicami podstaw, jak i wniosków skargi rewizyjnej.Wobec zastosowania w zaskarżonym wyroku odmiennej, błędnej wykładni art. 380 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy nie rozpoznał podniesionego w rewizji strony pozwanej istotnego zarzutu, że Państwowa Centrala P. nie jest następcą prawnym firmy "P." sp. z ogr. odp. w której powód był zatrudniony, gdyż nie przejęła ani zakładu pracy tej spółki, ani jej majątku. Zarzut ten z istoty swej dotyczy całości roszczenia powoda opartego na stosunku pracy, a więc również tej części wyroku Sądu Powiatowego, która mimo niezaskarżenia rewizją pozwanej Centrali podlegała kontroli rewizyjnej na podstawie art. 380 § 2 k.p.c.Ograniczenie postępowania rewizyjnego do zaskarżonej części wyroku Sądu Powiatowego mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Pozwana Centrala, jako przedsiębiorstwo państwowe i działające w oparciu o przekazany majątek Skarbu Państwa, nie ponosi bowiem w zasadzie odpowiedzialności za zobowiązanie firmy "P." sp. z ogr. odp. Powództwo wynikające ze stosunku pracy w tej spółce mogłoby zatem zasługiwać na uwzględnienie tylko w razie ustalenia, że obowiązek taki ciąży na pozwanej Centrali na mocy szczególnego tytułu, jak układ zbiorowy, zarządzenie nadrzędnych organów gospodarki narodowej itp.Z tych zasad wobec niewłaściwego zastosowania w zaskarżonym wyroku art. 380 § 2 k.p.c., przy równoczesnym braku interesu Państwa Ludowego w dochodzeniu zwrotu 582 zł 45 gr uzyskanych przez pracownika na podstawie prawomocnego wyroku, Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów na mocy art. 399 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.