C 290/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława B. przeciwko Stanisławowi P. i Skarbowi Państwa (Bytomskie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego) o odszkodowanie, po rozpoznaniu skargi rewizyjnej pozwanego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 30 listopada 1951 r.,zaskarżony wyrok w części zasądzającej od Skarbu Państwa kwotę przewyższającą sumę 450 zł zmienił i w tej części powództwo oddalił; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się w pozwie zasądzenia od pozwanych solidarnie kwoty 615.000 zł w dawnej walucie, a mianowicie: a) kwoty 15.000 zł w dawnej walucie tytułem zwrotu kosztów pogrzebu swego dwuipółletniego syna, Janusza B., który dnia 16 września 1949 r. padł martwy rażony prądem, gdy wszedł do nie zamkniętej budki z instalacją elektryczną, będącej własnością państwową i podlegającej Bytomskim Zakładom Przemysłu Węglowego, a nie zamkniętej z winy pozwanego Stanisława P., któremu powyższe zakłady powierzyły funkcję zamykania budki i zabezpieczenia instalacji elektrycznej, b) kwoty 500.000 zł w dawnej walucie tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną, jakiej doznał jako ojciec, c) kwoty 100.000 zł w dawnej walucie jako zadośćuczynienie za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną, jakiej doznała jego żona.Sąd Wojewódzki w Katowicach dnia 30 listopada 1951 r. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 2.450 zł w obecnej walucie, dalsze żądania powoda oddalił, a koszty procesu zniósł wzajemnie. Na zasądzoną kwotę składają się: koszty pogrzebu w kwocie 450 zł i 2.000 zł zadośćuczynienia za krzywdę moralną doznaną przez powoda. Wyrok ten oparł Sąd Wojewódzki na tym, że prawomocnym wyrokiem karnym skazującym pozwanego Stanisława P. zostało ustalone, iż pozwany Stanisław P. pozostawił otwartą budkę transformatora, do której następnie wszedł syn powoda i dotknąwszy się przewodów poniósł śmierć przez porażenie prądem. Zarzutu, że i powód ponosi winę za wypadek wskutek braku dozoru, Sąd Wojewódzki nie uwzględnił, nie dopatrując się związku przyczynowego pomiędzy wypadkiem a rzekomym brakiem dozoru. Sąd Wojewódzki ustalił bowiem, że transformator stoi przy bramie podwórza, na którym bawią się wszystkie miejscowe dzieci. Powszechnie wiadome było, że transformator jest stale zamknięty, dotknięcie zamkniętej budki nie zagrażało życiu, a powód nie wiedział, że budka była krytycznego dnia otwarta.Wyrok ten zaskarżył jedynie pozwany Skarb Państwa w części zasądzającej, jego dotyczącej oraz w części znoszącej wzajemnie koszty procesu, wnosząc o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa albo o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący opiera rewizję na zarzucie naruszenia art. 337 i 242 § 1 k.p.c. oraz art. 158 § 2 k.z., a mianowicie zarzuca, że zaskarżony wyrok błędnie przyjął wyłączną winę pozwanych i brak związku przyczynowego pomiędzy wypadkiem a brakiem dozoru nad zmarłym dzieckiem powoda. Skarżący twierdzi, że jak się dowiedział po ogłoszeniu zaskarżonego wyroku, przed wypadkiem powód oddał swe dziecko pod opiekę swej teściowej G., a ta krytycznego dnia pozostawiła dziecko bez opieki, mimo że już poprzedniego dnia widziała, że drzwi budki z instalacją elektryczną są otwarte, o czym nikogo nie zawiadomiła. Skarżący powołuje na te okoliczności dowód ze świadków. Zarzuca on ponadto naruszenie art. 101 k.p.c. przez wzajemne zniesienie kosztów procesu, mimo że powodowi przyznano tylko nieznaczną część żądania.Ani powód, ani pozwany Stanisław P. powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego nie zaskarżyli.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew poglądowi skarżącego, nie chodzi w niniejszej sprawie o to, czy wypadek nastąpił "z wyłącznej winy pozwanych", ale o to, czy wypadek nie został spowodowany wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej oraz czy istnieją podstawy do zmniejszenia wysokości odszkodowania z uwagi na współprzyczynienie się poszkodowanego do wyrządzenia szkody. Że przypadek pierwszy w niniejszej sprawie nie zachodzi, wynika z nie zakwestionowanych ustaleń zaskarżonego wyroku. Zaznaczyć tu można, że wprawdzie art. 9 ustawy elektrycznej (tekst jednolity: Dz. U. z 1935 r. Nr 17, poz. 98), dotychczas w sprawie tej nie powołany, zwalniając przedsiębiorcę eksploatującego zakład elektryczny od odpowiedzialności w razie udowodnienia, że szkoda nastąpiła "z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej", nie użył określenia "wyłącznie" (jak to czyni art. 152 k.z.), to jednak nie może ulegać wątpliwości, że pod tym względem oba te przepisy są identyczne, że zatem samo współprzyczynienie się poszkodowanego lub osoby trzeciej do powstania szkody nie zwalnia przedsiębiorcy od odpowiedzialności z art. 9 ustawy elektrycznej, a jest on od niej wolny jedynie w razie powstania szkody wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej. Że podwładny pozwanego Skarbu Państwa, pozwany Stanisław P., nie był tu "osobą trzecią", jest oczywiste.Skarżący podnosi w rewizji, że winę za wypadek ponosi inna "osoba trzecia", a mianowicie teściowa powoda, której on powierzył nadzór nad swym dzieckiem. Okoliczność jednak, czy teściowa powoda wskutek braku nadzoru nad dzieckiem ponosi winę za wypadek, jest dla niniejszej sprawy obojętna. Jeżeli tak jest, powodowi służy przeciw niej roszczenie odszkodowawcze jako do zobowiązanej do pełnego odszkodowania solidarnie z innymi, którzy tę szkodę wyrządzili (art. 137 § 1 k.z.). Okoliczność jednak, że również i inna osoba wspólnie z pozwanym Stanisławem P. ponosi winę za szkodę, nie daje podstaw ani do zwolnienia skarżącego od odpowiedzialności, ani nawet do zmniejszenia wysokości odszkodowania należnego powodowi od skarżącego, którego podwładnym był pozwany Stanisław P., lecz jedynie, jak już powiedziano, powiększa liczbę zobowiązanych solidarnie. Rzecz ta może co najwyżej mieć znaczenie w ewentualnej innej sprawie, nie ma jednak żadnego wpływu na odpowiedzialność skarżącego, która jest przedmiotem niniejszego procesu, skoro, jeżeliby faktem było, że za wypadek ponosi również winę teściowa powoda, ustalenie, "kto w jakim stopniu przyczynił się do wywołania szkody" (drugi człon art. 137 § 1 k.z.), nie mogłoby z istoty rzeczy wchodzić w rachubę w rozstrzyganym przypadku, gdyż szkoda byłaby uwarunkowana w całości tak jednym, jak i drugim zaniechaniem.Nie daje również podstawy do zastosowania w niniejszej sprawie art. 158 § 2 k.z. okoliczność, że dziecko samo weszło do budki z instalacją elektryczną, że więc w ten sposób samo spowodowało swą śmierć. Nie wchodząc w rozważanie, czy w zmienionych warunkach ustrojowych nie wymaga gruntownej zmiany dotychczasowa wykładnia art. 158 § 2 k.z., w myśl której nawet wtedy "przyczynienie się" poszkodowanego do wyrządzenia szkody jest podstawą zmniejszenia wysokości odszkodowania, gdy poszkodowanemu nie można przypisać żadnej w ogóle winy, stwierdzić co najmniej należy, że w żadnym razie o "przyczynieniu się" poszkodowanego do wyrządzenia szkody nie może być mowy wtedy, gdy nie ma on możności rozważnej decyzji co do wyboru kierunku działania. Że takiej możności dziecko dwuipółletnie nie ma nigdy, jest oczywiste.Z tych przyczyn zarzut naruszenia wyżej wymienionych przepisów nie jest uzasadniony, a zasądzenie na rzecz powoda zwrotu kosztów pogrzebu całkowicie odpowiada prawu (art. 162 § 1 k.z.).Wychodząc jednak na zasadzie art. 380 § 1 pkt 3 poza granice rewizji, Sąd Najwyższy wziął pod rozwagę naruszenie art. 166 k.z. Jak już Sąd Najwyższy wyjaśnił w uchwale siedmiu sędziów z dnia 1/15 grudnia 1951 r., "zasądzenie zadośćuczynienia za krzywdę moralną na rzecz członków rodziny zmarłego należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, chyba że z krzywdą moralną łączy się szkoda materialna nie ulegająca zasądzeniu z mocy art. 162 k.z.". Skoro zaś w niniejszym przypadku z krzywdą moralną nie łączy się żadna szkoda materialna poza zasądzonymi kosztami pogrzebu, żądanie powoda o zapłacenie jemu samemu, a nie wskazanej ewentualnie instytucji, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę moralną (art. 166 k.z.) powinno ulec oddaleniu.Należało więc w stosunku do skarżącego zmienić zaskarżony wyrok, jak to uczyniono w sentencji.Koszty postępowania rewizyjnego Sąd Najwyższy zniósł wzajemnie i oddalił rewizję skarżącego w części dotyczącej orzeczenia o wzajemnym zniesieniu kosztów procesu w pierwszej instancji. Aczkolwiek roszczenie powoda zostało w przeważnej części oddalone, to jednak art. 101 k.p.c. nie wymaga arytmetycznie dokładnego obliczenia stosunku części uwzględniającej powództwo do części oddalającej, a stawia raczej słuszność jako kryterium rozłożenia ciężaru kosztów procesu. Mając na uwadze, że w czasie wytaczania powództwa w niniejszej sprawie orzecznictwo sądów w przedmiocie zadośćuczynienia za krzywdę moralną z art. 166 k.z. było rozbieżne i przeważnie szło nawet w przeciwnym kierunku niż ustalono następnie wyżej cytowaną uchwałą Sądu Najwyższego (czego wyrazem jest np. fakt, że skarżący Skarb Państwa nie dopatrzył się podstawy rewizyjnej w zasądzeniu na rzecz powoda nawiązki z art. 166 k.z.), należało zgodnie z zasadą słuszności wyrażoną w art. 101 k.p.c. i będącą jego założeniem znieść wzajemnie koszty procesu za obie instancje.