C 372/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia dr B. Dobrzański; Sędziowie: dr J. Jodłowski (sprawozdawca), dr J. Morawski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Skarbu Państwa przeciwko Zbigniewowi Z. o eksmisję, na skutek skargi kasacyjnej pozwanego na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 listopada 1949 r., zaskarżony wyrok uchylił i całe postępowanie zniósł.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym dnia 20.III.1948 r. Prokuratoria Generalna R. P., działając w imieniu Skarbu Państwa, wnosi o orzeczenie eksmisji pozwanego Zbigniewa Z. z lokalu Nr (...) w domu przy ul. F. (...), który znajduje się w użytkowaniu administracji Biura Kontroli przy Radzie Państwa i przeznaczony jest na mieszkanie pracowników tegoż Biura. Strona powodowa podaje w pozwie, że mieszkanie Nr (...), składające się z 2 pokoi z kuchnią, zostało przydzielone inspektorowi Biura Kontroli, Arturowi A., który wbrew zobowiązaniu, bez zgody Biura Kontroli, wpuścił do jednego pokoju pozwanego z rodziną. Artur A. został z powyższego lokalu przekwaterowany gdzie indziej, natomiast pozwany mimo wezwania nie chce usunąć się z zajmowanego pokoju.Na rozprawie w Sądzie Grodzkim w dniu 24.V.1948 r. Prokuratoria Generalna R. P. zmieniła pozew o tyle, że wnosiła o orzeczenie eksmisji pozwanego nie z lokalu Nr (...), lecz Nr (...) w tym samym domu przy ul. F. (...), ponieważ pozwany już po wytoczeniu pozwu opuścił pokój zajmowany w lokalu Nr (...) i przeniósł się do udzielonego mu zastępczo pokoju w lokalu Nr (...). Pozwany oponował przeciwko zmianie powództwa, jednak Sąd Grodzki postanowieniem z dnia 7.I.1949 r. uwzględnił wniosek Prokuratorii co do zmiany numeracji lokalu.Pozwany powództwa nie uznał i wnosił o jego oddalenie, twierdząc, że pokój w lokalu Nr (...) otrzymał za zgodą Biura Kontroli i na czas do przydzielenia mu odpowiedniejszego lokalu przez Ministerstwo Odbudowy, którego jest pracownikiem. Pozwany powołał się przy tym na pismo Min. Odbudowy do Biura Kontroli z dnia 20.VIII.1947 r., w którym Min. Odbudowy, wskazując na fakt, iż dwaj pracownicy Biura Kontroli zajmują lokale w domu przeznaczonym dla pracowników Min. Odbudowy, prosi o wstrzymanie eksmisji pozwanego z lokalu zajmowanego przezeń przy ul. F. (...) do czasu zwolnienia przez pracowników Biura Kontroli mieszkań należących do Min. Odbudowy; ponadto pozwany powołał się także na pismo Biura Kontroli do Min. Odbudowy z dnia 9.II.1948 r., w którym Biuro Kontroli podtrzymuje żądanie przekwaterowania pozwanego do lokalu Nr (...) do czasu przydzielenia mu odpowiedniejszego lokalu przez Min. Odbudowy.Sąd Grodzki po przesłuchaniu świadków powołanych przez obie strony wyrokiem z dnia 14 stycznia 1949 r. powództwo oddalił, uznając je za bezzasadne, gdyż pozwany został przekwaterowany do lokalu Nr (...) przez Biuro Kontroli, a Biuro to nie chce zwolnić mieszkań zajmowanych przez jego pracowników w domu Min. Odbudowy.Na skutek skargi apelacyjnej Prokuratorii Generalnej R. P. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 14.XI.1949 r. wyrok Sądu Grodzkiego zmienił i nakazał eksmisję pozwanego wraz z osobami prawa jego reprezentującymi z lokalu Nr (...), wyznaczając termin eksmisji na 1-8 czerwca 1950 r. Sąd Okręgowy uznał, że pozwany uzyskał prawo zajmowania spornego lokalu tylko czasowo, że lokal ten miał charakter zastępczy, że między stronami nie została zawarta umowa najmu, że dom, w którym zamieszkuje pozwany, służyć ma na mieszkania dla pracowników Biura Kontroli, pozwany zaś nigdy pracownikiem tego Biura nie był; korespondencję między Min. Odbudowy a Biurem Kontroli uznał Sąd Okręgowy za nie mającą znaczenia dla sprawy.Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył pozwany, który w skardze kasacyjnej zarzuca obrazę art. 3 i 5 przep. og. pr. cyw. oraz 250 i 351 k.p.c. i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku.Uzasadnienie prawneRozpoznając skargę kasacyjną Sąd Najwyższy z urzędu wziął pod rozwagę kwestię dopuszczalności drogi procesu cywilnego w sprawie niniejszej, a to z uwagi na fakt, iż z dniem 6 lipca 1950 r., weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 czerwca 1950 r. w sprawie mieszkań służbowych i pracowniczych (Dz. U. R. P. Nr 28, poz. 257), wydane na podstawie art. 15 ust. 2) dekretu o najmie lokali. Z mocy §§ 15-22 cyt. rozporządzenia w związku z art. 2 k.p.c. droga procesu cywilnego w sprawach o eksmisję z lokali służbowych lub pracowniczych została wyłączona. Rozporządzenie powyższe weszło w życie, wprawdzie już po wydaniu zaskarżonego wyroku, jednak przewidując szczególny tryb postępowania w sprawach o eksmisję z wszystkich lokali, które wg przepisów tego rozporządzenia uważa się za mieszkanie służbowe lub pracownicze (§ 22 ust. 1), stosuje się ono - w braku przepisów, które by ustanawiały jakieś wyłączenia w tym względzie - również do spraw o opróżnienie takich mieszkań, choćby mieszkania te były zajęte przez pracownika przed wejściem w życie cyt. rozporządzenia i chociażby sprawy takie były już wszczęte na drodze postępowania sądowego.Powstaje pytanie, czy cyt. rozporządzenie ma zastosowanie w sprawie niniejszej ze względu na stan faktyczny sprawy. Bezsporne jest w sprawie, że lokal Nr (...) przydzielony był przez Biuro Kontroli przy Radzie Państwa Arturowi A., pracownikowi tego Biura, w związku ze stosunkiem służbowym wzgl. umową o pracę. Lokal ten więc z mocy § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia stanowi mieszkanie pracownicze. Bezsporne jest również w sprawie, że pozwany nigdy pracownikiem Biura Kontroli nie był, a zamieszkał w lokalu za zgodą Artura A. Pozwany nie zajmował więc pokoju w mieszkaniu Nr (...) jako mieszkania pracowniczego, lecz jako osoba reprezentująca prawa Artura A. (pracownika w rozumieniu § 1 ust. 1 cyt. rozp.).Z przepisów § 12, 15 i 22 ust. 3 cyt. rozporządzenia (z których pierwszy wymienia materialnoprawne podstawy żądania opróżnienia mieszkania pracowniczego, a dwa pozostałe tryb postępowania w sprawach o opróżnienie takiego mieszkania) wynika, że tryb postępowania przewidziany w § 15 i nast. cyt. rozporządzenia stosuje się, gdy chodzi o opróżnienie mieszkania pracowniczego, nie tylko w stosunku do pracownika, lecz również i w stosunku do osób "wspólnie z nim zamieszkałych".Ratio legis powołanych przepisów każe uznać, że szczególny tryb postępowania przewidziany w cyt. rozporządzeniu stosuje się wobec osób zamieszkałych wraz z pracownikiem w mieszkaniu pracowniczym nie tylko wówczas, gdy pracodawca żąda opróżnienia mieszkania takiego jednocześnie przez pracownika i przez osoby wspólnie z nim zamieszkałe, lecz również i wówczas, gdy pracownik mieszkanie to już opuścił (np. dobrowolnie), a osoby uprzednio z nim zamieszkałe, a nie posiadające samoistnego tytułu do zajmowania lokalu, nadal w lokalu tym zamieszkują.O ile więc chodzi o żądanie eksmisji pozwanego z lokalu, do którego wprowadził go Artur A., tj. z lokalu Nr (...), od momentu wejścia w życie rozporządzenia Rady Min. z dnia 28.VI.1950 r. właściwy byłby wyłącznie tryb postępowania przewidziany w § 15 i nast. tego rozporządzenia.Powstaje dalsza kwestia, czy tryb ten może być stosowany, gdy chodzi o żądanie eksmisji pozwanego z lokalu Nr (...), zważywszy, że pozwany nie zajmuje tego lokalu jako mieszkania pracowniczego, ani też nie zamieszkiwał w nim wspólnie z Arturem A., który w lokalu tym w ogóle nie mieszkał. Jak wynika z ustalonych przez sądy meriti okoliczności sprawy, lokal Nr (...) (względnie jego część) został przydzielony pozwanemu przez Biuro Kontroli zastępczo w zamian za pokój zajmowany w większym lokalu Nr (...). Pozwany nie kwestionuje w skardze kasacyjnej tego ustalenia Sądu Okręgowego, iż lokal Nr (...) był mu przydzielony zastępczo. Sporna natomiast jest między stronami okoliczność, na jaki okres czasu pozwany uzyskał prawo do zamieszkiwania w lokalu Nr (...), czy, jak twierdzi strona powodowa i co przyjął Sąd Okręgowy, "na krótki czas", czy też, jak twierdzi pozwany, "do czasu przydzielenia mu odpowiedniejszego lokalu przez Ministerstwo Odbudowy". Jednakże okoliczność, na jaki czas pozwany uzyskał możność zamieszkania w spornym lokalu jest obojętna przy ocenie kwestii właściwości trybu postępowania. Należy bowiem uznać, że fakt, iż osoba, która zamieszkiwała wraz z pracownikiem, jako osoba reprezentująca jego prawa, w mieszkaniu pracowniczym w rozumieniu § 3 rozp. Rady Min. z dnia 21.VI.1950 r., a która po opuszczeniu mieszkania przez pracownika pozostała w mieszkaniu tym bez samodzielnego tytułu prawnego, następnie zajmuje udzielony jej zastępczo lokal w tym samym domu przeznaczonym na mieszkania pracownicze i służbowe, nie wywiera wpływu na właściwość trybu postępowania w sprawie o opróżnienie mieszkania zastępczego. Potwierdza to treść § 23 cyt. rozporządzenia, w myśl którego "pracownik lub inna osoba uprawniona ma prawo (...) zwrócić się do Woj. Komisji Lokalowej o ustalenie, iż zajmuje lokal na podstawie innego tytułu (...)" A zatem właściwość Woj. Komisji Lokalowej rozciąga się także na przypadki zajmowania mieszkania, którego charakter pracowniczy lub służbowy może być sporny oraz na przypadki, gdy mieszkanie takie zajmowane jest nawet przez inną osobę (tj. przez pracownika w rozumieniu § 1 ust. 1 rozp.) i na podstawie innego tytułu niż tytuł przewidziany w § 2 lub § 3. Uznać należy, że przewidziana w § 23 właściwość Woj. Kom. Lok. rozciąga się także na przypadki, gdy tytuł do lokalu jest sporny lub zachodzi zgoła brak tytułu do zajmowania lokalu, który w myśl cyt. rozp. uważa się za lokal służbowy lub pracowniczy (§ 22 ust. 1).Dlatego też i odnośnie żądania opróżnienia przez pozwanego lokalu Nr (...) właściwy jest tryb postępowania przewidziany w § 15 i nast. cyt. rozporządzenia, a tym samym droga procesu cywilnego przed sądem powszechnym jest w sprawie niniejszej wyłączona.Zauważyć przy tym należy, że z uwagi na to, iż sprawa zajmowania przez pozwanego lokalu w domu przeznaczonym na mieszkania pracownicze b. Biura Kontroli przy Radzie Państwa łączy się, jak wynika z materiału sprawy, ze sprawą przydzielenia pozwanemu mieszkania pracowniczego przez b. Ministerstwo Odbudowy jako jego pracodawcę, a ponadto ze sprawą zajmowania przez pracowników b. Biura Kontroli lokali w domu przeznaczonym na mieszkania pracownicze b. Min. Odbudowy - celowym będzie, aby wszystkie te sprawy zostały rozpatrzone i załatwione w jednolitym postępowaniu przed Wojewódzką względnie Państwową Komisją Lokalową. Będzie to niewątpliwie zgodne z tendencją zarówno art. 15 dekretu o najmie lokali jak i rozporządzenia Rady Min. z dnia 21.VI.1950 r., których założeniem jest, by całość spraw dotyczących mieszkań pracowniczych i służbowych była unormowana jednolitym trybem postępowania i poddana była w ostatecznej instancji kompetencji Państwowej Komisji Lokalowej jako organu powołanego do wytyczania i przestrzegania jednolitej linii polityki Rządu Ludowego w tych sprawach.Z tych względów Sąd Najwyższy uznając, iż droga procesu cywilnego w sprawie niniejszej z dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21.VI.1950 r. w sprawie mieszkań służbowych i mieszkań pracowniczych stała się niedopuszczalna, na mocy art. 2, 213, 236 i 434 k.p.c. zaskarżony wyrok uchylił i całe postępowanie zniósł.