C 434/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: p. o. Prezes W. Święcicki. Sędziowie: S. Gross, dr J. Jodłowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Reinholda G. przeciwko Gertrudzie G. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 16 marca 1951 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Reinhold G. wnosi o orzeczenie rozwodu małżeństwa jego z pozwaną Gertrudą G. nieznaną z miejsca pobytu podając w treści pozwu, iż pozwana w 1946 r. opuściła go, wyjeżdżając do Niemiec.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 16 marca 1951 r. zniósł postępowanie, uznał swoją niewłaściwość i pozew odrzucił. Jak wynika z uzasadnienia, Sąd Wojewódzki miał na uwadze, że powód zapytany informacyjnie na rozprawie dnia 13 marca 1951 r. podał, iż strony zawarły małżeństwo w miejscowości K., pow. kłodzki, oraz że tak on jak i jego żona byli i są obywatelami niemieckimi. W związku z tym Sąd Wojewódzki uznał, że skoro obie strony są obywatelami niemieckimi, a pozwana, jak wynika z treści pozwu, przebywa w Niemczech, brak jest w świetle przepisów k.p.c. podstaw do uznania właściwości Sądu we Wrocławiu do rozpoznawania sprawy niniejszej. W myśl art. 4 k.p.c. pozwana jako obywatelka niemiecka przebywająca w Niemczech nie może być pozywana w sprawie o prawa stanu przed sąd polski; gdy zaś niewłaściwość sądu jest nieusuwalna, uzasadnione jest odrzucenie pozwu.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarża pełnomocnik powoda, który w rewizji (mylnie nazwanej zażaleniem) wnosi o jego uchylenie. Skarżący kwestionuje ustalenie, iż pozwana przebywa w Niemczech, twierdząc, że skoro jest ona nieznana z miejsca pobytu, nie jest wykluczone, iż przebywa ona w Polsce; skarżący zarzuca sprzeczność między sentencją zaskarżonego postanowienia, gdzie pozwana podana jest "nieznana z miejsca pobytu", a jego uzasadnieniem, gdzie uznana jest za przebywającą w Niemczech, skoro zaś nie ma pewności, czy pozwana przebywa za granicą, zaskarżone postanowienie, zdaniem skarżącego, jest nie uzasadnione.Uzasadnienie prawneZażalenie jest bezzasadne. Skarżący pomija całkowicie kwestię obywatelstwa stron, która dla ustalenia jurysdykcji sądu polskiego w sprawie o rozwód ma obok kwestii pobytu znaczenie decydujące.Stosownie do art. 17 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych dla rozwodu właściwe są władze i prawo państwa, któremu małżonkowie osobiście podlegają w czasie żądania rozwodu. Z niekwestionowanego oświadczenia powoda, na jakim oparł się Sąd Wojewódzki, wynika, że strony nie były i nie są obywatelami polskimi. W tym stanie rzeczy w świetle wymienionego przepisu zachodzi brak jurysdykcji sądu polskiego do rozpoznania sprawy o rozwód małżeństwa stron.Wprawdzie sąd polski może być właściwy w sprawie rozwodowej cudzoziemców w przypadku przewidzianym w art. 17 ust. 4) cytowanej ustawy, tj. gdy państwo, do którego należą cudzoziemcy w Polsce zamieszkali, nie zastrzegło sobie orzecznictwa wyłącznego, jednak warunkiem zastosowania tego przepisu jest, niezależnie od pozostałych wymogów, fakt zamieszkiwania przez oboje małżonków w Polsce. Skoro w sprawach rozwodowych małżonków cudzoziemców zasadą jest właściwość ich sądu ojczystego, a właściwość sądu polskiego stanowi wyjątek dopuszczalny tylko w warunkach przewidzianych w art. 17 ust. 4) cytowanej ustawy, o ile oboje małżonkowie zamieszkują w Polsce, przeto ciężar dowodu tej okoliczności spoczywa na stronie żądającej rozwodu przed sądem polskim.Dowodu takiego jednak powód w sprawie niniejszej nie przeprowadził. Wręcz przeciwnie, sam twierdził w pozwie, iż pozwana wyjechała do Niemiec. Twierdzenie to, na którym oparł się Sąd Wojewódzki, znajduje swoje poparcie w zeznaniach zbadanych przez ten Sąd świadków S. i M. Już więc w świetle twierdzeń pozwu Sąd Wojewódzki nie miał podstawy do uznania swojej właściwości, jako sądu polskiego, do rozpoznawania sprawy niniejszej.Również w skardze rewizyjnej powód nie twierdzi, aby pozwana zamieszkiwała w Polsce, twierdzi jedynie, iż "nie jest wykluczone, iż przebywa ona w Polsce". Jednakże samo prawdopodobieństwo pobytu obcego obywatela w Polsce nie mogłoby uzasadniać właściwości sądu polskiego w sprawie rozwodowej cudzoziemców w świetle art. 17 ust. 4) ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r., skoro przepis ten dotyczy cudzoziemców zamieszkałych w Polsce. Wobec niewykazania tej okoliczności przez powoda i ten więc przepis bez potrzeby badania, czy zachodzą pozostałe przesłanki w nim przewidziane, nie może uzasadniać właściwości sądu polskiego do rozpoznawania sprawy niniejszej.Również przepisy k.p.c. nie uzasadniają jurysdykcji sądu polskiego w sprawie niniejszej. Przepisy te przewidują wprawdzie właściwość sądu polskiego w sprawach małżeńskich także w przypadkach, jeżeli pozwany ani nie zamieszkuje, ani nie przebywa w Polsce, ale tylko wówczas, gdy przynajmniej jedna ze stron posiada obywatelstwo polskie. Art. 4 k.p.c. dla jurysdykcji sądu polskiego w sprawach o prawa stanu (do których zaliczyć należy sprawy o rozwód) stawia wymóg obywatelstwa polskiego po stronie pozwanej, o ile przebywa ona za granicą. Przepis ten w zakresie spraw ze stosunku małżeństwa został uzupełniony przez art. 38 k.p.c. (por. orzecz. S.N. Zb. Orz. 26/39), w świetle którego możliwe jest wprawdzie pozwanie cudzoziemca, i to nawet przebywającego za granicą przed sąd polski, jednak tylko w takim przypadku, gdy jedna ze stron (a więc strona powodowa) posiada obywatelstwo polskie. Wobec tego, iż według własnych twierdzeń powoda żadna ze stron obywatelstwa polskiego nie posiada, przepisy k.p.c. nie mogą stanowić podstawy dla uzasadnienia jurysdykcji sądu polskiego w sprawie niniejszej. Również ustawa z dnia 26 kwietnia 1950 r. o właściwości sądów polskich w niektórych sprawach o rozwód (Dz. U. R.P. Nr 20, poz. 175) nie ma do sprawy niniejszej zastosowania, dotyczy ona bowiem przypadków, gdy jedna ze stron uzyskała obywatelstwo polskie.W tym stanie rzeczy postanowienie Sądu Wojewódzkiego odrzucające pozew jest więc trafne, wobec czego rewizja jako nie uzasadniona podlega oddaleniu.