C 448/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Jodłowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Gałecki, F. Błahuta.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława K. przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę 10.500 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 24 stycznia 1952 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki w Opolu odrzucił pozew Stanisława K. przeciwko Skarbowi Państwa o 10.500 zł, w którym to pozwie powód dochodzi należności za snopowiązałkę przejętą od powoda przez P.G.R. w Opolu. Sąd Wojewódzki uznał, że ze względu na to, iż do zastępstwa prawnego P.G.R. w Opolu powołany jest Wydział Prawny Prezydium W.R.N. w Katowicach, powództwo należało wnieść w myśl art. 25 k.p.c. do Sądu Wojewódzkiego w Katowicach.W rewizji na powyższe postanowienie powód wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do merytorycznego rozpoznania. Skarżący wywodzi, że sądem właściwym miejscowo do rozpoznania sprawy niniejszej jest Sąd Wojewódzki w Opolu, ponieważ w Opolu powinien znajdować się wydział prawny Prezydium W.R.N., a okoliczność, czy wydział ten faktycznie istnieje, jest obojętna dla kwestii właściwości sądu.Ponadto dla uzasadnienia właściwości Sądu Wojewódzkiego w Opolu powód powołuje się, poza art. 25 k.p.c., także na art. 29 i 30 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z mocy art. 17 dekretu z dnia 29 marca 1951 r. o organach zastępstwa prawnego (Dz. U. R. P. Nr 20, poz. 159), ilekroć w obowiązujących przepisach mówi się o Prokuratorii Generalnej albo o jej oddziałach, należy przez to rozumieć odpowiednio Urząd Zastępstwa Prawnego albo wydziały lub referaty prawne prezydiów wojewódzkich i powiatowych rad narodowych. W świetle tego przepisu w związku z treścią art. 25 § 1 k.p.c. powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się obecnie według siedziby Urzędu Zastępstwa Prawnego albo wydziału lub referatu prawnego prezydium wojewódzkiej rady narodowej lub powiatowej rady narodowej, zależnie od tego, który z tych organów jest powołany do zastępstwa prawnego Skarbu Państwa. Z mocy art. 10 ust. 2 cytowanego dekretu w zakresie zastępstwa sądowego wydziały prawne prezydiów wojewódzkich rad narodowych działają przed sądem wojewódzkim i sądami powiatowymi z wyłączeniem spraw rozpoznawanych przed sądami w Warszawie, w których z mocy art. 8 cytowanego dekretu Urząd Zastępstwa Prawnego zastępuje Skarb Państwa.W tym stanie rzeczy dla właściwości miejscowej sądu wojewódzkiego, gdy pozwanym jest Skarb Państwa lub przedsiębiorstwo albo instytucja państwowa zastępowane przez organy zastępstwa prawnego, miarodajna jest siedziba tego wydziału prawnego prezydium wojewódzkiej rady narodowej, który powołany jest do zastępstwa sądowego.Z mocy art. 14 cytowanego dekretu do czasu utworzenia wydziałów prawnych w prezydiach wszystkich wojewódzkich rad narodowych Rada Ministrów może zlecić wydziałowi prawnemu prezydium określonej wojewódzkiej rady narodowej sprawowanie zastępstwa sądowego na obszarze kilku województw.W oparciu o ten przepis i wobec faktu, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu nie ma jeszcze wydziału prawnego, zastępstwo sądowe na obszarze województwa opolskiego zlecone zostało Wydziałowi Prawnemu Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Nie oznacza to, by z tego powodu miała ulec przekreśleniu zasada art. 25 k.p.c. co do określenia właściwości miejscowej sądów w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa. W przypadku, gdy z mocy art. 14 cytowanego dekretu zastępstwo sądowe na obszarze pewnego województwa, gdzie nie ma wydziału prawnego prezydium wojewódzkiej rady narodowej, zlecone zostało wydziałowi prawnemu innej wojewódzkiej rady narodowej, ten ostatni wydział jest powołany do zastępstwa sądowego na terenie tamtego województwa we wszystkich przypadkach, gdy Skarb Państwa jest stroną powodową (a nadto w przypadkach zastępstwa przy pomocy sądowej itp.). Gdy natomiast Skarb Państwa jest stroną pozwaną, wydział prawny zastępuje go zawsze w sądach znajdujących się w swojej siedzibie, ponieważ ta siedziba z mocy art. 25 k.p.c. decyduje o właściwości sądu.Błędny jest pogląd skarżącego, iż właściwym miejscowo jest Sąd Wojewódzki w Opolu dlatego, że w Prezydium W.R.N. w Opolu powinien być utworzony wydział prawny. Przy stosowaniu bowiem art. 25 k.p.c. w związku z art. 17 cytowanego dekretu decydujący może być tylko fakt istnienia wydziału prawnego prezydium wojewódzkiej rady narodowej i podjęcia przez ten wydział czynności w zakresie zastępstwa prawnego, a nie przewidywane jego utworzenie w przyszłości.Należy bowiem mieć na uwadze, że "ratio legis" art. 25 k.p.c. polega na tym, by wszystkie procesy, w których Skarb Państwa oraz przedsiębiorstwa i instytucje zastępowane przez organy zastępstwa prawnego są stroną pozwaną, były skoncentrowane w sądach tej miejscowości, w której znajduje się organ zastępstwa prawnego powołany do zastępstwa sądowego. Ta koncentracja spraw w siedzibie organu zastępstwa prawnego jest ustanowiona dla ułatwienia temu organowi wykonywania przezeń funkcji zastępstwa sądowego.Stanowisko, jakiemu daje wyraz rewizja, prowadziłoby do przekreślenia powyższej zasady i do konieczności prowadzenia przez Wydział Prawny Prezydium W.R.N. w Katowicach spraw Skarbu Państwa jako strony pozwanej poza siedzibą tego Wydziału, co mijałoby się z celem i założeniami art. 25 § 1 k.p.c.Skoro w dacie wytoczenia powództwa Wydział Prawny Prezydium W.R.N. w Opolu w zakresie zastępstwa sądowego działalności jeszcze nie podjął, a do zastępstwa tego na obszarze województwa opolskiego powołany był Wydział Prawny W.R.N. w Katowicach, trafnie Sąd Wojewódzki w Opolu uznał swoją niewłaściwość i pozew odrzucił.Należy wreszcie zauważyć, że powołane przez skarżącego art. 29 i 30 k.p.c. nie mogą mieć w sprawie niniejszej zastosowania. Skarżący pomija bowiem, że z mocy art. 29 § 3 k.p.c. przepis ten nie ma zastosowania w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa oraz że z mocy art. 30 § 2 k.p.c. wytoczenie powództwa przed sąd miejsca wykonania umowy może wchodzić w rachubę tylko wówczas, gdy miejsce to jest potwierdzone dokumentem piśmiennym; dokumentu takiego powód jednak do pozwu nie dołączył.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.