C 576/51

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana S. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w P. o ustalenie i zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Jarocinie Wydział Zamiejscowy w Pleszewie z dnia 6 lutego 1951 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o ustalenie, że stosunek pracy pomiędzy nim a pozwaną Gminną Spółdzielnią "Samopomoc Chłopska" trwał do dnia 31 grudnia 1950 r. oraz o zasądzenie od pozwanej 4.149 zł 50 gr tytułem wynagrodzenia za pracę. Dla uzasadnienia swych żądań powód przytoczył, że jako były powstaniec wielkopolski podlega ochronie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1937 r. o zapewnieniu pracy i o zaopatrzeniu uczestników walk o niepodległość Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 59, poz. 464), przy czym przepisy te przewidują między innymi, że rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko z ważnych powodów. Wbrew powyższemu pozwana Spółdzielnia wypowiedziała powodowi umowę o pracę w dniu 19 grudnia 1949 r., początkowo na dzień 31 marca 1950 r., a następnie na dzień 30 czerwca 1950 r., jednakże bez przytoczenia jakichkolwiek ważnych powodów. Z tych zasad powód jest zdania, że wypowiedzenie nie mogło odnieść skutków prawnych i że stosunek pracy trwał nadal aż do czasu, gdy powód został zatrudniony gdzie indziej, co nastąpiło w dniu 1 stycznia 1951 r.Sąd Powiatowy oddalił powództwo w części dotyczącej ustalenia dalszego trwania stosunku pracy, jako formalnie niedopuszczalne z mocy art. 3 k.p.c., gdyż powodowi - według jego własnych twierdzeń - przysługuje powództwo o zapłatę, w części zaś dotyczącej zapłaty, jako merytorycznie nie uzasadnione. (...)Powyższy wyrok został przez powoda zaskarżony rewizją. Skarżący przytacza jako podstawy rewizyjne art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c., uzasadniając szczegółowo każdą z tych podstaw. Postanowieniem z dnia 18 maja 1951 r. Sąd Wojewódzki na zasadzie art. 388 k.p.c. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu, podnosząc, że budzi poważne wątpliwości prawne zagadnienie, czy w obecnych zupełnie odmiennych warunkach politycznych i gospodarczych mogą być stosowane przepisy ustawy z dnia 2 lipca 1937 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Oceniając zakres mocy obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 1937 r., w szczególności w tej części, która dotyczy zapewnienia pracy uczestnikom walk o niepodległość Państwa Polskiego, należy przede wszystkim uznać za mylny pogląd rewizji, iż ustawodawstwo Polski Ludowej potwierdziło przepisy cytowanej ustawy.Art. 5 dekretu z dnia 2 sierpnia 1945 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 182) stanowi, że rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej wydane w porozumieniu z zainteresowanymi Ministrami ustali zasady zapewnienia pierwszeństwa w uzyskaniu pracy uczestnikom walk o niepodległość Państwa Polskiego. Takie rozporządzenie nie zostało jednak wydane. W szczególności nie jest nim powołane przez skarżącego rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 24 września 1945 r. o pośrednictwie pracy i pośrednictwie przy zawieraniu umów o naukę zawodu (Dz. U. Nr 41, poz. 231), które w § 12 lit. c stanowi, że przy pośrednictwie pracy należy między innymi brać pod uwagę uczestnictwo w walkach o niepodległość Państwa Polskiego i inne ustawowe podstawy pierwszeństwa, gdyż, jak widać z powołania się na wstępie powyższego rozporządzenia, stanowi ono wykonanie art. 2, 4 i 11 dekretu z dnia 2 sierpnia 1945 r., nie zaś istotnego w tej sprawie art. 5 tego dekretu; nie zostało też ono, wbrew treści art. 5 tego dekretu, wydane w porozumieniu z zainteresowanymi Ministrami, wreszcie nie ustala ono zasad pierwszeństwa, a tylko odwołuje się do przepisów ustawowych. Już przeto brak rozporządzenia wykonawczego do art. 5 dekretu z dnia 2 sierpnia 1945 r. czyni wątpliwą możliwość stosowania ustawy z dnia 2 lipca 1937 r., zwłaszcza że ta ostatnia ustawa w art. 2 ust. (2) odwoływała się, jeśli chodzi o sposób udowodnienia czynnego udziału w walkach o niepodległość, również do rozporządzenia wykonawczego, które istotnie zostało wydane jako rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych z dnia 22 stycznia 1938 r. (Dz. U. Nr 8, poz. 50). To ostatnie rozporządzenie jednak nie mogłoby być mechanicznie stosowane w Polsce Ludowej, skoro, jak widać z jego treści, a zwłaszcza ze stanowiącego jego istotną część wykazu organizacji i formacji niepodległościowych, uważa za takie szereg organizacji reakcyjnych i antynarodowych, tym samym nie sprzyjających dążeniu do niepodległości. Konieczność przeto wydania nowego rozporządzenia wykonawczego przez ustawodawstwo ludowe była oczywista, jeśliby ustawa z dnia 2 lipca 1937 r. miała być w zmienionych warunkach w zmieniony też sposób stosowana. Skoro jednak rozporządzenie takie nie ukazało się, a nie leży w kompetencji sądów powszechnych ustalanie kwalifikacji uczestnika walk o niepodległość, zastrzeżone władzom administracyjnym, odpada też możliwość stosowania ustawy z dnia 2 lipca 1937 r., choćby w konkretnym przypadku chodziło o osobę, która istotnie zasłużyła się w walkach o niepodległość.Słuszny jest też pogląd Sądu Powiatowego, że w zmienionych warunkach społeczno-gospodarczych cel ustawy z dnia 2 lipca 1937 r., którym było zapewnienie pracy uczestnikom walk o niepodległość, przestał działać. Zgodnie z art. 58 Konstytucji PRL, wszyscy obywatele mają zapewnione prawo do pracy, przy czym jest notoryjne, że dzięki wykonywaniu planów gospodarczych i rosnącemu uprzemysłowieniu kraju nie tylko zostało zlikwidowane bezrobocie, lecz zachodzi potrzeba uruchomienia nowych rezerw siły roboczej, niezbędnych dla realizacji planów narodowych. W tych warunkach "uprzywilejowanie" pewnych kategorii obywateli w zakresie zatrudnienia stało się bezprzedmiotowe. Tym zapewne należy tłumaczyć, że rozporządzenie zapowiedziane przez art. 5 dekretu z dnia 2 sierpnia 1945 r. nie zostało wydane. Jest też charakterystyczne, że jeśli chodzi o uczestników walk o niepodległość z okresu walki z okupantem hitlerowskim, to pomimo wydania w Polsce Ludowej w odniesieniu do nich szeregu aktów ustawodawczych, nie przewidują one przywilejów w zakresie zatrudnienia. Inaczej natomiast przedstawia się sprawa, jeśli chodzi o inwalidów. Właśnie bowiem w stosunku do inwalidów zostały wydane nowe przepisy, uzupełniające ustawę o zaopatrzeniu inwalidzkim z dnia 17 marca 1932 r. (zob. tekst jednolity ustawy o zaopatrzeniu inwalidzkim - Dz. U. z 1945 r. Nr 22, poz. 131 oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 14 marca 1949 r. - Dz. U. Nr 21, poz. 141), gwarantujące inwalidom szereg przywilejów w zakresie zatrudnienia, zawierania i rozwiązywania umów o pracę. Ten stosunek ustawodawstwa ludowego do sprawy zatrudnienia wskazuje również, że o ile uważało ono za celowe stworzenie określonych gwarancji dla inwalidów, a więc ludzi o zmniejszonych kwalifikacjach do pracy, o tyle uznało za zbędne tworzenie takich gwarancji dla osób zdolnych do pracy, które w normalnym toku rzeczy mogą z łatwością znaleźć zatrudnienie.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że powód nie może skutecznie powoływać się na przepisy ustawy z dnia 2 lipca 1937 r. Skoro zaś został on zwolniony z pracy za uprzednim sześciomiesięcznym wypowiedzeniem, roszczenia jego okazują się nie uzasadnione bez potrzeby rozważania zarzutów rewizji dotyczących ustaleń Sądu co do istnienia ważnych przyczyn upoważniających pracodawcę do rozwiązania stosunku pracy. Należy jednak nadmienić, że również w świetle ustawy z dnia 2 lipca 1937 r. roszczenia powoda okazałyby się nie uzasadnione, skoro Sąd ustala, że pozwana Spółdzielnia zatrudniała więcej uczestników walk o niepodległość, niż byłaby do tego zobowiązana na mocy cytowanej ustawy. Jak zaś wynika z treści art. 3 ust. 4 tej ustawy, po upływie lat pięciu od jej wejścia w życie pracodawcy służyło prawo rozwiązania stosunku pracy na zasadach ogólnych z częścią pracowników, tak, aby osiągnięta została liczba przewidziana przez ustawę. Zarzut przeto rewizji co do wadliwej interpretacji powołanej ustawy jest również chybiony.Z tych zasad Sąd Najwyższy rewizję oddalił.