KO 75/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes M. Mazur (sprawozdawca). Sędziowie: A. Bachrach, Z. Kapitaniak. Prokurator: L. Penner.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Tadeusza G. osk. z art. 7 ustawy z dn. 19.IV.1950 r. o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy (Dz. U. R. P. Nr 20, poz. 168), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze pytania prawne:1) "Czy art. 4 pkt 1 ustawy z dn. 7.III.1950 r. Dz. U. R. P. Nr 10, poz. 107), zawieszający prawo pracownika do wypowiedzenia umowy o pracę w czasie oznaczonym w rozporządzeniach wykonawczych (Dz. U. R. P. z 1950 r. Nr 18, poz. 153 i z 1951 r. Nr 63, poz. 431), dotyczy jedynie przypadków rozwiązania umowy o pracę przez wypowiedzenie, stosownie do art. 25 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dn. 16.III.1928 r. (Dz. U. R. P. Nr 35, poz. 323), czy też również przypadków rozwiązania umowy o pracę w myśl art. 31 wspomnianego rozporządzenia, a w szczególności przypadków rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym z powodów wyliczonych w ustępie "e" tego artykułu" i2) "Czy w razie uznania, iż prawo rozwiązania przez pracownika umowy o pracę ze skutkiem natychmiastowym z powodów przewidzianych w pkt e) art. 31 przytoczonego rozporządzenia z dn. 16.III.1928 r. (Dz. U. R. P. Nr 35, poz. 323) jest zawieszone w myśl art. 4 pkt 1 przytoczonej wyżej ustawy z dn. 7. II.1950 r. (Dz. U, R. P. Nr 10, poz. 107) należy przyjąć, iż pracownik, opierający się na fakcie oświadczenia, iż wspomniane rozwiązanie nastąpiło, i trwale nie przybywający do pracy, odpowiada karnie na podstawie art. 7 ustawy z dn. 19.IV.1950 r. - (Dz. U. R. P. Nr 20, poz. 168), czy też na podstawie art. 6 ustawy z dnia 7.III.1950 r. - (Dz. U. R. P. Nr 10, poz. 107)"?rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Przepis art. 4 p. 1 wymienionej ustawy wyraźnie mówi o zawieszeniu prawa pracowników określonych specjalności do wypowiedzenia w oznaczonym okresie umów o pracę. Przepis ten jako wyjątkowy nie może być wykładany rozszerzająco.2.Brak jest podstaw do uznania, że zawieszenie to dotyczy także prawa do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym z przyczyn podanych w art. 31 cytowanego rozporządzenia, gdyż sytuacja przy wypowiedzeniu umowy i natychmiastowym jej rozwiązaniu jest zupełnie inna.3.W przypadku sporu sąd zawsze ocenia zasadność natychmiastowego rozwiązania umowy przez pracownika. Prawo to, jak każde inne, nie może być nadużywane wbrew zasadom współżycia w państwie ludowym. W warunkach odmiennego od przedwojennego ustroju polityczno-gospodarczego Polski Ludowej, sąd powinien wziąć pod uwagę zmienioną sytuację pracownika i jakościowo inną treść samego stosunku pracy, a zwłaszcza możliwość wpływu pracownika na warunki pracy w zakładzie i nawet na konkretne posunięcia kierownictwa zakładu.O ile w warunkach kapitalistycznych przy eksploatatorskim stosunku kapitalisty do pracownika jedyną możliwą reakcją pracownika na sytuacje przewidziane przez art. 31 rozp. z dn. 16.III.1928 r. było odejście z pracy, o tyle teraz pracownik ma możność reagowania w inny sposób, np. przez zwrócenie się do organizacji partyjnych i zawodowych działających na terenie zakładu pracy ma możność wypowiedzenia się na naradach roboczych, w korespondencji do gazet itd.Zaniechanie prób wykorzystania drogi służbowej, społecznej czy partyjnej jest ze wszechmiar niepożądane i skorzystanie od razu przez pracownika z ostatecznego środka - rozwiązania umowy z natychmiastowym skutkiem - może stać się nadużyciem. Kwestia ta będzie zawsze kwestią oceny faktu w danym przypadku.Okoliczności, w jakich następuje rozwiązanie umowy w myśl art. 31 Rozp. Prez. R. P. z dn. 16.III.1928 r., powinny być zawsze przedmiotem skrupulatnej oceny sądu, który weźmie pod uwagę odmienność sytuacji w okresie gospodarki planowej, znaczenie planów gospodarczych, fakt nieistnienia "rezerwowej armii bezrobotnych" i troskę o stabilizację kadr.4.Ocena sądu, że pracownik nie miał podstaw do natychmiastowego rozwiązania stosunku pracy, a jednak tak postąpił - nie prowadzi automatycznie do karalności czynu, gdyż ocena ta ma charakter przedmiotowy, a o odpowiedzialności karnej decyduje wina, a więc moment podmiotowy. Przesłanką do karalności czynu będzie więc przypisanie pracownikowi winy, co sąd na ogólnych zasadach rozstrzyga. Wina pracownika zachodzić będzie, gdy np. pracownik skorzystał z art. 31 rozporządzenia z dn. 16.III.1928 r. z powołaniem się na powody jawnie bezzasadne, gdy uczynił to wbrew swojej lepszej wiedzy i możliwości itp.5.W przypadku ustalenia winy pracownika podlegającego ustawie z dn. 7.III.1950 r. oraz ustawie z dn. 19.IV.1950 r. (o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy) - zgodnie z art. 36 k.k. - ma zastosowanie ustawa z dn. 7.III.1950 r. jako ustanawiająca sankcje surowsze.