C 625/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Jodłowski (sprawozdawca). Sędziowie: dr A. Hołowczak, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana P. przeciwko Jadwidze P. i nieletniej Wandzie P. o zaprzeczenie ojcostwa, po rozpoznaniu rewizji powoda na wyrok Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 5 października 1951 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym dnia 11 grudnia 1950 r. do Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu powód Marian P. wnosi o ustalenie, iż urodzona w dniu 13 czerwca 1949 r. przez pozwaną Jadwigę P. (żonę powoda) nieletnia Wanda P. nie jest córką powoda.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem powództwo oddalił, uznając, że powód utracił prawo do zaprzeczenia ojcostwa wskutek upływu sześciomiesięcznego terminu przewidzianego w art. 48 § 1 kod. rodz. Sąd Wojewódzki na podstawie akt sprawy, jaka toczyła się między stronami o rozwód (II. C. 504/51), zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 5 kwietnia 1951 r. rozwiązującym małżeństwo stron, a w szczególności na podstawie zeznań powoda z dnia 16 marca 1951 r., ustalił, iż powód dowiedział się o urodzeniu pozwanej Wandy P. w lutym 1950 r. To samo wynika z akt sprawy Sądu Okręgowego w Poznaniu Co. 34/50, a w szczególności z wniosku powoda z dnia 24 marca 1950 r. o przyznanie mu prawa ubogich. Wobec tego Sąd Wojewódzki uznał, że sześciomiesięczny termin z art. 48 § 1 kod. rodz. (który to przepis ma zastosowanie z mocy art. X przep. wpr. kod. rodz.) upłynął najpóźniej z końcem sierpnia 1950 r. Skoro zaś powództwo o zaprzeczenie ojcostwa wytoczone zostało dnia 11 grudnia 1950 r., ulega ono oddaleniu. Sąd Wojewódzki uznał przy tym, że bez znaczenia jest okoliczność, iż powód raz już wystąpił o zaprzeczenie ojcostwa, mianowicie łącznie z powództwem o rozwód, gdyż poprzednie powództwo zostało cofnięte przez powoda i w tym zakresie postępowanie zostało umorzone postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 7 grudnia 1950 r., z mocy zaś art. 209 § 2 k.p.c. pozew cofnięty uważa się za niebyły i dlatego ustały wszystkie skutki procesowe i prawnomaterialne wniesienia powództwa. Zresztą także poprzednie powództwo wytoczone zostało już po upływie terminu prekluzyjnego, gdyż wpłynęło do Sądu w dniu 13 października 1950 r.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarża powód, wnosząc w rewizji o jego uchylenie. Skarżący zarzuca obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 48 kod. rodz., twierdząc, że przepisy kod. rodz. nie działają wstecz.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew zarzutom rewizji trafnie Sąd Wojewódzki przyjął, iż pomimo że nieletnia Wanda P. urodziła się w dniu 13 czerwca 1949 r., a więc przed wejściem w życie kod. rodz., w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa wytoczonej po wejściu w życie tego kodeksu stosować należy art. 48 i nast. kod. rodz., gdyż z mocy art. X przep. wpr. kod. rodz. przepisy tego kodeksu stosuje się do stosunków nim objętych, choćby powstały przed jego wejściem w życie, jeżeli dalsze przepisy inaczej nie stanowią. Również z art. XXIII § 1 przep. wpr. kod. rodz. wynika "a contrario", że w sprawach o zaprzeczenie ojcostwa, wszczętych po wejściu w życie kod. rodz., stosuje się przepisy tego kodeksu. Z braku odmiennych zastrzeżeń odnosi się to i do przepisów ustanawiających nowe terminy zawite do wytoczenia powództw ze stosunków rodzinnych, a więc i do art. 48 § 1 kod. rodz. Przepis ten zakreśla dla powództwa męża matki o zaprzeczenie ojcostwa termin sześciomiesięczny zamiast poprzednio obowiązującego z mocy art. 6 § 1 pr. rodz. terminu trzymiesięcznego. Skarżący pomija, że gdyby stanowisko jego, iż przepisy kod. rodz. nie działają wstecz, było trafne, wówczas w grę wchodziłby termin nie sześciomiesięczny, lecz krótszy, trzymiesięczny.Rozważając kwestię, czy powód zachował termin przewidziany w art. 48 § 1 kod. rodz., Sąd Wojewódzki pominął przepisy dotyczące przerwania terminu prekluzyjnego, na skutek czego doszedł do błędnych konkluzji.Stosownie do art. 114 przep. og. pr. cyw. do terminów zawitych stosuje się odpowiednio przepisy o przedawnieniu z zachowaniem zasad przewidzianych w art. 115-117 tych przepisów. W szczególności do terminów zawitych należy stosować odpowiednio przepisy o przerwaniu przedawnienia, gdyż art. 116 przep. og. pr. cyw. wyłącza tylko stosowanie przepisów o zawieszeniu przedawnienia. Z mocy art. 111 pkt 2) cytowanych przepisów bieg przedawnienia przerywa się między innymi przez każdą czynność przedsięwziętą w celu dochodzenia roszczenia przed sądem, przy czym stosownie do art. 112 § 2 tych przepisów, gdy bieg przedawnienia został przerwany przez czynność w postępowaniu przed sądem, nie zaczyna on biec na nowo, dopóki postępowanie nie będzie zakończone. Te same zasady stosują się więc z mocy art. 114 cytowanych przepisów do przerwania terminu prekluzyjnego.Stosownie do art. XX w związku z art. XIX pkt 1) przep. wpr. przep. og. pr. cyw. przerwanie przedawnienia oraz terminu ustawowego nie będącego terminem przedawnienia należy jednak oceniać według dotychczasowego prawa, o ile chodzi o czas przed wejściem przep. og. pr. cyw. W myśl art. 297 pkt 2) k.z. bieg przedawnienia przerywa się między innymi przez wniesienie pozwu i przez każdą czynność w postępowaniu sądowym, przedsięwziętą w celu ustalenia, zabezpieczenia lub dochodzenia wierzytelności, co odnieść należy do ustalenia, zabezpieczenia lub dochodzenia wszelkich praw wynikających także ze stosunków rodzinnych (por. art. IV § 3 przep. wpr. pr. rodz.).Oceniając w świetle zasad powyższych stan faktyczny sprawy ustalony przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, należy uznać, że termin przewidziany w art. 48 § 1 kod. rodz. został przez powoda zachowany. Bieg tego terminu był bowiem trzykrotnie przerywany przez czynności powoda mające na celu dochodzenie na drodze sądowej prawa zaprzeczenia ojcostwa.Według niekwestionowanych ustaleń Sądu Wojewódzkiego powód dowiedział się o urodzeniu przez pozwaną Jadwigę P. córki Wandy w lutym 1950 r., a w dniu 24 marca 1950 r. złożył do Sądu Okręgowego wniosek o przyznanie mu prawa ubogich do sprawy przeciwko pozwanej Jadwidze P. o rozwód i o zaprzeczenie "ślubności" nieletniej Wandy P. Zgłoszenie do Sądu wniosku o przyznanie prawa ubogich względnie o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 112 k.p.c.) jest czynnością przedsięwziętą w postępowaniu sądowym w celu dochodzenia prawa w rozumieniu zarówno art. 279 pkt 2) k.z., jak i art. 111 pkt 2) przep. og. pr. cyw., przerywa przeto bieg przedawnienia oraz terminu zawitego, czego Sąd Wojewódzki nie uwzględnił.Postanowienie o przyznaniu powodowi prawa ubogich do sprawy o rozwód i o zaprzeczenie "ślubności" nieletniej Wandy P. zapadło w dniu 22 kwietnia 1950 r., wobec czego ponowny bieg terminu zawitego rozpoczął się najwcześniej z tą datą, tj. z momentem ostatniej czynności procesowej Sądu.Według ustaleń zaskarżonego wyroku powód wystąpił z łącznym powództwem o rozwód i zaprzeczenie ojcostwa w dniu 19 października 1950 r. (tj. już po wejściu w życie kod. rodz.), a więc przed upływem terminu 6 miesięcy od postanowienia Sądu przyznającego mu prawo ubogich do tej sprawy. Wprawdzie następnie powód cofnął pozew w części dotyczącej zaprzeczenia ojcostwa (jak zresztą twierdzi w rewizji na skutek "polecenia" Sądu), co spowodowało wydanie przez Sąd w dniu 7 grudnia 1950 r. postanowienia o umorzeniu w tym zakresie sprawy, ale nietrafny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż cofnięcie pozwu przekreśla materialnoprawne skutki wytoczenia powództwa. Art. 209 § 2 (dawniej 215 § 2) k.p.c., głosząc, że pozew cofnięty uważa się za niebyły, niweczy tylko procesowe skutki wniesienia pozwu. Przepis ten nie odnosi się jednak do materialnoprawnych skutków wytoczenia powództwa, które reguluje prawo materialne. Przepisy k.z., a obecnie przep. og. pr. cyw., przywiązując do wytoczenia pozwu skutki polegające na przerwaniu przedawnienia lub terminu zawitego zakreślonego dla dochodzenia roszczeń i innych praw, nie przewidują (odmiennie niż np. art. 2247 k.c.n. i § 1490 k.c.a.), by przerwanie przedawnienia traciło swój skutek, gdy powód zaniecha popierania powództwa (zob. Uzasadnienie Komisji Kodyfikacyjnej do art. 279 k.z.). Cofnięcie pozwu wywołuje w sferze materialnoprawnej ten skutek, że od momentu umorzenia postępowania rozpoczyna się ponownie bieg terminu przedawnienia lub terminu zawitego, przy czym nie mają zastosowania zasady wyrażone w art. 287 § 1 k.z. lub art. 113 przep. og. pr. cyw.W związku z powyższym ponowny bieg terminu zawitego, w jakim powód powinien był stosownie do art. 48 § 1 kod. rodz. wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa, rozpoczął się dopiero z chwilą umorzenia postępowania z pozwu o zaprzeczenie ojcostwa w sprawie II. C. 504/51, a więc z dniem 7 grudnia 1950 r. Skoro zaś powód wytoczył powództwo w sprawie niniejszej w dniu 11 grudnia 1950 r., termin powyższy został zachowany.Z powyższych zasad zaskarżony wyrok ulega uchyleniu, a sprawa odesłaniu do Sądu Wojewódzkiego celem ponownego rozpoznania.