C 68/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr J. Marowski, Z. Wasilkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Czesława G. przeciwko Państwowemu Instytutowi Wydawniczemu o zł 101.600, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powoda na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 1949 r., skargę kasacyjną oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Czesław G. twierdził, że pozwany Państwowy Instytut Wydawniczy w Warszawie, w którym powód był zatrudniony w charakterze kierownika księgarni, w dniu 1.XII.1947 r. polecił mu natychmiastowe przekazanie kierownictwa księgarni innej osobie, co powód wykonał, uważając jednak, że takie zarządzenie pozwanego zmieniające jednostronnie charakter pracy powoda upoważnia go do niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę z winy pracodawcy, w dniu 2.XII.1947 r. zaprzestał pracy i zażądał od pozwanego Instytutu wypłacenia kwoty 101.600 zł składającej się z wynagrodzenia za miesiąc grudzień 1947 r., odszkodowania za dalsze trzy miesiące oraz wynagrodzenia za tydzień niewykorzystanego urlopu.Pozwany Instytut wyjaśnił, że powód nie został odsunięty od fachowego kierownictwa księgarnią, lecz jedynie w związku z reorganizacją placówki został podporządkowany w zakresie administracyjnym kierownikowi administracyjnemu oraz że wynagrodzenie powoda w związku z tym nie tylko nie zostało obniżone, lecz zostało podwyższone z kwoty 23.500 zł na 25.000 zł miesięcznie. Tę ostatnią okoliczność powód przyznał.Sąd Okręgowy zatwierdził wyrok Sądu Pracy oddalający powództwo. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy przytoczył, m.in. że ratio legis przepisów o umowie o pracę pracowników umysłowych w zakresie zezwalającym pracownikowi na natychmiastowe rozwiązanie stosunku pracy z winy pracodawcy leży w zabezpieczeniu istotnego interesu życiowego pracownika, jakim jest przede wszystkim zabezpieczenie go przed samowolną obniżką uposażenia lub żądaniem pracy w gorszych warunkach, przy czym zmiana ta powinna być podyktowana złą wolą lub niedbalstwem pracodawcy. Zdaniem Sądu Okręgowego nie można natomiast uznać za taką zmianę istotnych warunków umowy o pracę zarządzenia zachowującego charakter kierowniczy stanowiska powoda, podwyższającego mu wynagrodzenie i ograniczającego zakres jego odpowiedzialności przez przekazanie niektórych funkcji nowoutworzonemu kierownikowi administracyjnemu. Sąd Okręgowy podkreśla ponadto, że pozwany Instytut mający przed sobą olbrzymie zadania upowszechniania czytelnictwa, musi dążyć do jak najsprawniejszej organizacji pracy, że zmiany organizacyjne, a zwłaszcza przeprowadzenie specjalizacji pracowników w okresie organizacyjnym, za jaki uznać należy 8 miesięczną pracę powoda, są objawem naturalnym, podyktowanym interesem społecznym związanym z rozwojem tak doniosłej placówki, który nie może być hamowany ze względu na przeczuloną ambicję powoda.W skardze kasacyjnej powód zarzuca:1)naruszenie przepisu art. 31 rozporządzenia Prezydenta R.P. z dnia 16.III.1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych przez błędną i ścieśniającą interpretacją pojęcia istotnych warunków umowy o pracę;2)obrazę tegoż przepisu w związku z art. 351 k.p.c. przez ustalenie, że po stronie pozwanego Instytutu nie zachodziła zła wola ani niedbalstwo, choć art. 31 ust. 2 cyt. rozporządzenia nie daje podstaw do tak ścieśniającej interpretacji, zwłaszcza że Sąd Okręgowy nie rozważył, iż niedbalstwem było zlekceważenie uprzednich zastrzeżeń powoda, który nie wyrażał zgody na zmianę charakteru pracy;3)naruszenie art. 249, 250 i 351 k.p.c. przez przyjęcie zdaniem skarżącego dowolnie i w sprzeczności z materiałem w aktach, że placówka znajdowała się w reorganizacji, której wymagał uzasadniony interes społeczny oraz przez ustalenie, iż wynagrodzenie powoda miało być zwiększone, gdy zdaniem skarżącego minimalna podwyżka nie nadążała za wzrostem kosztów utrzymania, a ponadto powód został pozbawiony o wiele większej prowizji od obrotu.Ponadto skarżący zarzuca obrazę art. 4 dekretu z dnia 25.VI.1946 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Państwowy Instytut Wydawniczy" oraz art. 5 przep. og. prawa cywilnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Przepis art. 31 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 16.III.1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych obejmuje dwa rodzaje przyczyn upoważniających pracownika do niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę. Do pierwszego rodzaju należą te przyczyny, które zezwalają pracownikowi na niezwłoczne rozwiązanie umowy z tym tylko skutkiem, że pracodawca nie mógłby rościć sobie pretensji do pracownika z powodu przedwczesnego rozwiązania umowy (do takich należy, np. śmierć lub powołanie do wojska członka rodziny pracownika w warunkach przewidzianych w lit. a) cyt. art. 31), do drugiego zaś rodzaju przypadki szczególne, które ponadto rodzą dla pracownika roszczenie odszkodowawcze w stosunku do pracodawcy (np. lit. c) i d) cyt. art. 31 - obraza lub znieważenie pracownika itp.).W związku z powyższym należy rozważyć konstrukcję lit. d) art. 31 cyt. rozporządzenia. Zmiana istotnych warunków umowy przewidziana powyższym przepisem zawsze upoważnia pracownika do niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy, jednakże nie zawsze rodzi dla pracownika roszczenie odszkodowawcze. Może on mianowicie wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko pracodawcy jedynie w przypadkach przewidzianych w ust. 2, w szczególności, jeśli wykaże złą wolę lub niedbalstwo pracodawcy.Dlatego też w sprawie niniejszej punkt ciężkości sprowadza się nie do tego, czy powód miał słuszne podstawy do natychmiastowego rozwiązania stosunku pracy z pozwanym Instytutem, a więc czy zaszła zmiana istotnych warunków umowy (pozwany bowiem nie domaga się od powoda odszkodowania za zerwanie umowy o pracę), lecz przede wszystkim, czy pozwany dopuścił się złej woli lub niedbalstwa zmieniając warunki umowy o pracę.W tej mierze zarzuty skargi kasacyjnej, o ile dotyczą ustaleń Sądu Okręgowego co do braku po stronie pozwanego Instytutu złej woli lub niedbalstwa, są nieuzasadnione. Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany Instytut reorganizując podległe sobie placówki księgarskie kierował się uzasadnionym interesem społecznym, który wyłącza istnienie złej woli lub niedbalstwa. Dlatego też zarzuty skarżącego co do pominięcia przez Sąd Okręgowy braku zgody powoda na zmianę warunków umowy są nieistotne. Zarzuty zaś, że Sąd Okręgowy dowolnie ustalił istnienie interesu społecznego, są nietrafne. Jakkolwiek Sąd Okręgowy nie powoływał się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, to jednak słusznie przytoczył fakt powszechnie znany, że pozwany Instytut spełniający doniosłe zadania kulturalno-oświatowe rozwijał się w nowych warunkach ustrojowych, podobnie jak inne tego rodzaju placówki, w niezwykle szybkim tempie i że potrzeba reorganizacji, która by nadążała za tempem rozwoju, idzie po linii interesu społecznego.Jeżeli w tych warunkach Instytut Wydawniczy uznał za celową taką reorganizację placówek księgarskich, aby obok kierownika fachowego wprowadzić stanowisko kierownika administracyjnego (a powód sam przyznaje, że tego rodzaju organizacja jest praktykowana w wielkich księgarniach), to zasadnie Sąd Okręgowy przyjął, że pozwany nie kierował się ani złą wolą, ani niedbalstwem w stosunku do uprawnień powoda jako dotychczasowego wyłącznego kierownika księgarni, lecz działał w interesie pomyślnego rozwoju tych placówek.Skoro powód nie twierdził, że istnieją inne okoliczności, które miałyby wskazywać na złą wolę lub niedbalstwo pracodawcy, to nie miał on podstaw zgodnie z art. 31 ust. 2 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych do rozwiązania umowy z winy pracodawcy i powództwo jego uznać należy za nieuzasadnione bez potrzeby badania dalszych zarzutów kasacyjnych.Z tych zasad Sąd Najwyższy z mocy art. 436 k.p.c. skargę kasacyjną oddalił.