C 798/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: W. Kutzner, dr K. Karakulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w T.) przeciwko Witoldowi K. o 2.029 zł 95 gr tytułem komornego, po rozpoznaniu skargi rewizyjnej pozwanego na wyrok Sądu Powiatowego w Pile z dnia 31 maja 1951 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePrezydium Miejskiej Rady Narodowej w T. w pozwie wniesionym dnia 13 lutego 1951 r. żądało zasądzenia od pozwanego Witolda K. kwoty 2.029 zł 95 gr tytułem komornego za zajmowany przez niego lokal za okres od dnia 1 grudnia 1949 r. do dnia 31 grudnia 1950 r.Pozwany żądał oddalenia pozwu, podnosząc zarzut potrącenia powyższej należności z pretensją swą wobec Gminnej Rady Narodowej w Cz. z tytułu czynszu za zajęty przez tę Radę w dniu 23 listopada 1948 r. należący do niego pięcioizbowy dom, za który od 2 1/2 roku żadnego czynszu nie otrzymał.Sąd Powiatowy w Pile wyrokiem z dnia 31 maja 1951 r. powództwo uwzględnił zasądzając od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Prezydium M. R. N. w T.) poszukiwaną należność oraz uznał, "że wierzytelność Skarbu Państwa w stosunku do pozwanego nie łączy się z roszczeniem pozwanego w związku z jego własnością w Cz., a jeśli pozwany ma w stosunku do Skarbu Państwa pretensje, powinien je załatwić w drodze regresu".Na powyższy wyrok powód złożył rewizję, w której wnosi o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego lub jego zmianę i oddalenie powództwa z zasądzeniem kosztów procesu za obie instancje, zarzucając:1)że pozew wniosła Gmina miasta T. działając przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, która na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. utraciła zdolność procesową, co do czego pozwany podniósł zarzut, z którym Sąd Powiatowy nie rozprawił się, mimo że brak zdolności procesowej podlega uwzględnieniu z urzędu i skutkuje nieważność postępowania,2)że zarówno wierzycielem pozwanego, jak i jego dłużnikiem, jest Skarb Państwa, w związku z czym błędne jest stanowisko zaskarżonego wyroku, jakoby pozwany swego roszczenia do Skarbu Państwa musiał dochodzić osobnym pozwem, skoro nadarza mu się sposobność potrącenia zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 254 k.z.W odpowiedzi wniesionej na skargę rewizyjną Wydział Prawny Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu żąda oddalenia rewizji i przyznania stronie powodowej zwrotu kosztów sporu według norm przepisanych.Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 5 marca 1952 r. na podstawie art. 388 k.p.c. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu uznając, że rozstrzygnięcie zależy od wyjaśnienia "zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, a mianowicie czy dopuszczalny jest zarzut potrącenia przeciwko Skarbowi Państwa w wypadkach, gdy wierzycielem dochodzonej przez Skarb Państwa wierzytelności jest inna "statio fisci" aniżeli ta, w stosunku do której służy wierzytelność wzajemna dłużnika".Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanego Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut oparty na niezdolności procesowej Miejskiej Rady Narodowej w T. nie zasługuje na uwzględnienie już z tego względu, że choćby niezdolność taka istotnie miała miejsce, nie mogłaby spowodować nieważności postępowania, skoro do sprawy wstąpiła b. Prokuratoria Generalna R. P. jako przedstawiciel Skarbu Państwa, na którego też rzecz jako strony została zasądzona należność zaskarżonym wyrokiem (art. 60 k.p.c.). W związku z powyższym zarzutem pozwanego należy jednak ubocznie zauważyć, że z ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej wcale nie wynikają wnioski, jakie wysnuwa pozwany. Mimo bowiem, że stosownie do art. 30 ust. 2 tej ustawy majątek b. związków samorządu terytorialnego stał się z samego prawa mieniem państwowym, rady narodowe lub wyłonione przez nie organy nie straciły wobec tego mienia, jak i wobec innych przydzielonych im przez Państwo środków majątkowych, uprawnień z dziedziny prawa cywilnego, zachowując zdolność prawną w takim zakresie, w jakim to jest potrzebne w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami organów jednolitej władzy państwowej na swym terenie.Nie może również odnieść skutku dalszy zarzut rewizji dotyczący odmowy potrącenia. Wprawdzie rewizja trafnie kwestionuje niedostateczność uzasadnienia zaskarżonego wyroku w tym przedmiocie, gdyż art. 254 k.z. przewiduje możliwość potrącenia przez dłużnika ze swego długu tego, "co wierzyciel chociażby z innego stosunku prawnego jest mu dłużny". Jednak potrącenie było w danym przypadku z innych względów niedopuszczalne. Jak wynika z motywów Komisji Kodyfikacyjnej do kodeksu zobowiązań, w kodeksie tym "dopuszczalność potrącenia z zobowiązania płatnego w jednej kasie wierzytelności do pobrania w innej kasie państwowej lub komunalnej nie została rozstrzygnięta jako należąca do zakresu prawa publicznego i do przepisów skarbowych". Z powyższego widać, że nawet w państwie burżuazyjnym, w którym Skarb Państwa w szerokim zakresie występował jako fiskus w charakterze wyłącznego i bezpośredniego podmiotu praw majątkowych Państwa w obrocie kapitalistycznym, ustawodawca cywilny nie uważał za możliwe przesądzić o dopuszczalności potrącenia w przypadku, gdy wierzycielem jest inny organ Skarbu Państwa niż ten, wobec którego dłużnikowi służy roszczenie przeciwstawiane do potrącenia. W Państwie Ludowym sytuacja pod tym względem przedstawia się zupełnie odmiennie. Działalność rad narodowych oparta jest na zasadach odrębności i samodzielności finansowej każdej rady, która pobiera dochody i dokonywa wydatków w ramach uchwalonych przez siebie budżetów (art. 6 pkt 9) cytowanej ustawy z dnia 20 marca 1950 r.). W stosunkach finansowych pomiędzy sobą poszczególne rady narodowe występują jako odrębne i samodzielne podmioty, gospodarujące we własnym zakresie. Spory między nimi podlegają rozpoznaniu przez państwowy arbitraż gospodarczy. W tej sytuacji możliwość dopuszczenia potrącenia z wierzytelności jednej rady narodowej wierzytelności jej dłużnika wobec innej rady narodowej jest już z natury rzeczy wyłączona, gdyż rada będąca wierzycielem nie byłaby w ogóle w stanie zająć stanowiska wobec wierzytelności prezentowanej do potrącenia, a w razie potrącenia musiałaby swej pretensji wynikowej wobec rady - dłużnika dochodzić w drodze postępowania arbitrażowego. W konsekwencji hipoteza dopuszczalności takiego potrącenia byłaby sprzeczna z interesem Państwa Ludowego, gdyż mogłaby prowadzić do oceny przeciwstawionych do potrącenia roszczeń bez udziału ich dłużnika, a nadto wygoda obywatela, polegająca na uwolnieniu go od potrzeby dochodzenia pretensji w drodze sądowej, musiałaby stać się źródłem sporu arbitrażowego między radami narodowymi, wynikłego jedynie na tle dokonanego potrącenia. Jest oczywiste, że przytoczone przesłanki wyłączają dopuszczalność potrącenia przez dłużnika jednej rady narodowej jego wierzytelności wobec innej rady i z tego względu rozstrzygnięcie Sądu Powiatowego w Pile mimo częściowo błędnego uzasadnienia, w ostatecznym wyniku odpowiada prawu.Z tych zasad na mocy art. 383 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.