III CR 654/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: K. Kwapiszewski (sprawozdawca), S. Białek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa P.P. Polskie Koleje Państwowe (D.O.K.P. w K.) przeciwko Ferdynandowi P. o zapłatę 33.104,60 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 13 stycznia 1961 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 23 czerwca 1960 r. strona powodowa wnosiła o zasądzenie od pozwanego Ferdynanda P. kwoty 33.104,60 zł z 8% od dnia 15.VI.1959 r. i kosztami procesu, twierdząc, że pozwany jako kasjer P.K.P. fałszował w latach 1956-1957 r. dokumenty kasowe i powstałe w ten sposób różnice w gotówce w dochodzonej wysokości przywłaszczył sobie.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że powódka nie poniosła szkody, ponieważ place, za których korzystanie pobierał od firm wynagrodzenie, nie były przewidziane przez P.K.P. jako place składowe, dopisywane zaś na liście przewozowym należności wypłacał pracownikom fizycznym za ładowanie. Ponadto pozwany przedstawił do potrącenia kwotę 8.000 złotych za budowę drogi do parceli dzierżawionej od powódki.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 13 stycznia 1961 r. powództwo uwzględnił.Sąd ustalił, że wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 19.VI.1958 r. pozwany został uznany za winnego, że w latach 1956 i 1957 w K. jako zawiadowca stacji P.K.P., przekraczając swoje uprawnienia, w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej, pobierał od przedsiębiorstw państwowych i gospodarki uspołecznionej nienależne wpłaty za korzystanie przez nie z placów składowych, magazynu i budynku kolejowego w łącznej kwocie około 53.000 zł, na pokrycie których wystawił czeki nielimitowane, kopie dowodów wpływów różnych i rachunki zaopatrzone pieczęcią stacyjną, wręczając je następnie przedstawicielom tych przedsiębiorstw, tj. za winnego przestępstwa z art. 286 § 2 k.k.Sąd Wojewódzki uznał, że w myśl art. 7 k.p.c. powyższe ustalenia wyroku karnego wiążą sąd cywilny, a tym samym uzasadniają odpowiedzialność pozwanego za szkodę wyrządzoną powódce tymże czynem przestępnym na mocy art. 134 k.z.Wysokość tej szkody: 33.104,60 zł Sąd ustalił na podstawie akt karnych, w szczególności na podstawie zestawienia kwot nadpłaty, pobranych przez pozwanego od różnych firm na rachunek powódki.Zdaniem Sądu kwota 33.104,60 zł nie obejmuje wynagrodzeń pobranych przez pozwanego za składowanie na placach powódki; mieszczą się one w pozostałych 20.000 zł, które pozwany, jak stwierdza wyrok karny, również przywłaszczył sobie.Przedstawiona przez pozwanego kwota 8.000 zł nie nadaje się, według ustaleń wyroku, do potrącenia (art. 254 § 1 k.z.), albowiem nie można przyjąć, aby pozwany, budując drogę do dzierżawionej od powódki parceli, działał według domniemanej woli powódki i miał prawo do zwrotu poniesionych w związku z tym wydatków (art. 117 § 1 k.z.). Zasądzając tedy od pozwanego na rzecz powódki na mocy art. 134 k.z. roszczenie w całości, Sąd zasądził również zwrot kosztów procesu (art. 100 k.p.c.).W rewizji pozwany, wnosząc o zmianę bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku I instancji, zarzucił:1)naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 371 § 1 pkt 1 k.p.c.), przede wszystkim przepisu art. 134 i 254 § 1 k.z.; 2)sprzeczność ustaleń istotnych Sądu z zebranym w sprawie materiałem (art. 371 § 1 pkt 3 k.p.c.); 3)nierozważenie w sposób należyty całokształtu okoliczności sprawy i niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy punktów spornych, w szczególności - naruszenie przepisów art. 236 § 1, 242 § 1, 218 § 1 k.p.c. oraz art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c.Wywody rewizji pozwanego nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał za wiążące dla siebie ustalenie prawomocnego wyroku karnego skazującego pozwanego z art. 286 § 2 k.k., a więc stwierdzającego, że pozwany, popełniając nadużycia służbowe, działał w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej.Według treści pozwu, P.K.P. dochodzi w tym sporze (z przywłaszczonych przez pozwanego kwot, wynoszących - jak to ustalił sąd karny - kwotę około 53.000 zł) określoną w pozwie kwotę 33.104 zł 60 gr. Powód podał poszczególne tytuły uzasadniające to wyliczenie i powołał się na załączone do akt obu spraw zestawienie, które szczegółowo wymienia konkretne pozycje.Pozwany nie kwestionował tego zestawienia, broniąc się tylko twierdzeniem, że 1) dla P.K.P. żadna szkoda nie powstała, a przedsiębiorstwa, od których pozwany pobierał opłaty, nie zgłaszały do P.K.P. pretensji o zwrot nadpłaconych kwot i że 2) w każdym razie należy się pozwanemu od P.K.P. kwota 8.000 zł, którą on wydatkował z własnych funduszów za wybudowanie drogi do parceli, dzierżawionej od strony powodowej.Oba te zarzuty należy uznać za nieuzasadnione, a stanowisko Sądu pierwszej instancji za trafne z przyczyn następujących:1.Skoro (co nie było kwestionowane) zainteresowane przedsiębiorstwa, korzystając z usług P.K.P., opłacały za te usługi pewne kwoty dla P.K.P. i otrzymywały formalne pokwitowania, podpisywane przez pozwanego pod pieczęcią P.K.P. na przeznaczonych do tego celu urzędowych drukach - to tylko P.K.P. były powołane do inkasowania na własny przychód odpowiednich wpłat. Treść samowolnie fałszywie wypełnianych przez pozwanego dokumentów przychodowych, ujawniona w materiale zebranym wyczerpująco w sprawie karnej, wykazuje - według zestawienia nadpłat - przywłaszczenie przez pozwanego kwoty ze szkodą P.K.P., zasądzoną wyrokiem sądu meriti, a tym samym stwierdza udowodnienie przez powoda wszystkich przesłanek wymaganych przez art. 134 i 157 § 2 k.z.2.Pominięcie dowodów powołanych przez pozwanego celem udowodnienia pretensji w kwocie 8.000 zł, którą skarżący zgłosił do potrącenia, nie narusza powołanych w rewizji przepisów postępowania.Według art. 259 § 1 k.z. wbrew woli wierzyciela nie mogą być umorzone przez potrącenie wierzytelności dotyczące zwrotu rzeczy oddanych na przechowanie, użyczonych lub samowolnie zabranych. Sąd Najwyższy podziela wykładnię, że pojęcie: "samowolnie zabrane rzeczy", o których mowa w powołanym przepisie, obejmuje także wierzytelności pieniężne przywłaszczone przez dłużnika i wyłącza tę kategorię wierzytelności od potrącenia wbrew woli dłużnika wzajemnego.Z przytoczonych zasad Sąd Najwyższy rewizję pozwanego oddalił (art. 383 k.p.c.).