C 830/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Jodłowski. Sędziowie: S. Gross, F. Szczepański (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marii Z. o całkowite ubezwłasnowolnienie Jadwigi R., po rozpoznaniu rewizji wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 10 maja 1951 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneMaria Z. wystąpiła do Sądu o wszczęcie postępowania w celu całkowitego ubezwłasnowolnienia jej siostry Jadwigi R., przy czym wyjaśniła, że w sprawie I Ns. 153/50 Sąd częściowo ubezwłasnowolnił Jadwigę R., lecz wskutek coraz bardziej chorobliwego zachowania się Jadwigi R. powstała konieczność całkowitego ubezwłasnowolnienia jej. Cierpi ona bowiem na schizofrenię w najwyższym stopniu, często nie poznaje członków najbliższej rodziny, nie umie powrócić do swego miejsca zamieszkania.Sąd Wojewódzki w Krakowie oddalił ten wniosek, przy czym w uzasadnieniu podał, że na podstawie opinii biegłego sądowego dra Ch. i na podstawie przesłuchania Jadwigi R. ustalono, iż w porównaniu do stanów poprzednich badań Jadwigi R. w 1950 r. nie ma żadnych objawów pogorszenia, zachowuje się ona w taki sam sposób jak poprzednio, zwłaszcza w dawaniu odpowiedzi opacznych, jak to ma miejsce w przypadkach symulacji, jest ona osobnikiem psychopatycznym o cechach zwyrodnienia histerycznego i taki stan czyni ją nadal tylko częściowo niezdolną do kierowania swym postępowaniem.W skardze rewizyjnej wnioskodawczyni Maria Z. wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o całkowite ubezwłasnowolnienie Jadwigi R. lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia i odesłanie sprawy Sądowi pierwszej instancji w celu ponownego przeprowadzenia rozprawy i wydania nowego orzeczenia, przy czym wyjaśniła, że rewizję opiera na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 10 § 1 pkt 1) przep. og. pr. cyw. i na sprzeczności istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W skardze rewizyjnej wnioskodawczyni zarzuca przede wszystkim naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 10 § 1 pkt 1) przep. og. pr. cyw., według którego osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju psychicznego, jeżeli jej stan nie wymaga całkowitego ubezwłasnowolnienia. Ustawodawca nie udziela w artykule tym szczegółowych wskazań co do tego, kiedy psychicznie chory lub psychicznie niedorozwinięty podlega całkowitemu lub częściowemu ubezwłasnowolnieniu.Jednakże w dziale o zdolności do czynności prawnych, a więc w dziale, z którym ubezwłasnowolnienie ściśle się łączy, znajdują się przepisy dotyczące zakresu czynności, jakich mogą dokonywać osoby ograniczone w tej zdolności, do których to osób zalicza się częściowo ubezwłasnowolnionych i małoletnich powyżej 13 lat. Z kolei rodzaj i zakres tych czynności stanowi pewien sprawdzian ułatwiający załatwienie sprawy o ubezwłasnowolnienie. W szczególności, jeżeli psychicznie chory lub psychicznie niedorozwinięty jest niezdolny do wykonania tych czynności, podlega całkowitemu ubezwłasnowolnieniu.Czynności, które osoby ograniczone w zdolności do czynności prawnych mogą wykonywać, wylicza się w art. 51, 52 i 55 przep. og. pr. cyw. W myśl art. 51 przep. og. pr. cyw. osoby takie mogą bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, jeżeli władza opiekuńcza z ważnych powodów nie pozbawi ich tego uprawnienia. Poza tym osoby takie bez zgody przedstawiciela ustawowego mogą w myśl art. 52 przep. og. pr. cyw. zobowiązywać się do świadczenia usług za wynagrodzeniem i podejmować czynności prawne wynikające z takiej umowy. Mogą one np. zawierać umowy o pracę lub w przedmiocie udzielania korepetycji i w związku z tym dokonywać potrzebnych czynności prawnych, wytaczać sprawy o świadczenia przypadające z tych umów, gdyż w myśl art. 57 § 1 k.p.c. przysługuje im zdolność procesowa stosownie do zdolności zobowiązywania się przez umowę. Następnie osoby ograniczone w zdolności do czynności prawnych mogą zgodnie z art. 55 przep. og. pr. cyw. rozporządzać pewnymi przedmiotami majątkowymi danymi im do swobodnego użytku przez przedstawiciela ustawowego, chyba że chodzi o czynności, do których nie wystarcza zgoda przedstawiciela. W związku z tymi rozważeniami godzi się nadmienić, że osoby małoletnie w wieku powyżej 13 lat kończą przeważnie w tym okresie swego życia szkołę podstawową.Uwagi te, jak to już powyżej zaznaczono, stanowią pewien zespół wskazówek orientacyjnych przy załatwianiu spraw o ubezwłasnowolnienie. Ze względu na chorobę psychiczną lub niedorozwój psychiczny częściowo ubezwłasnowolnia się osoby, które znajdują się na takim poziomie rozwoju umysłowego, jak małoletni w wieku powyżej 13 lat, potrafiące dokonywać czynności wyżej opisanych. Wszystkie natomiast inne osoby psychicznie chore lub psychicznie niedorozwinięte, niezdolne do dokonywania powyższych czynności, znajdujące się na niższym poziomie rozwoju umysłowego niż małoletni, którzy ukończyli 13 lat, podlegają w toczących się sprawach całkowitemu ubezwłasnowolnieniu.W niniejszej sprawie z protokołu przesłuchania wnioskodawczyni Marii Z., chorej Jadwigi R. i dra Ch. wynika, że chora nie wie, ile ma lat, gdzie mieszka, gdzie znajduje się, nie zna wartości pieniędzy i cen artykułów pierwszej potrzeby, a przy tym twierdzi, że jest 10 miesięcy w roku, że 2 X 2 = 3. Taki materiał dowodowy świadczy, że Jadwiga R. znajduje się na niższym poziomie rozwoju umysłowego niż małoletni w wieku powyżej 13 lat i nie potrafiłaby samodzielnie dokonywać czynności wyżej wymienionych i że wskutek tego należałoby ją całkowicie ubezwłasnowolnić.Jeżeli zatem Sąd Wojewódzki przy takim poziomie rozwoju umysłowego Jadwigi R. przyjął, że podlega ona częściowemu ubezwłasnowolnieniu, to niewłaściwie zastosował art. 10 § 1 przep. og. pr. cyw.Wprawdzie biegły dr Ch. w swej opinii wypowiedział się, że chora daje odpowiedzi opaczne jak przy symulacji i że częściowo jest niezdolna do kierowania swym postępowaniem, Sąd powinien jednak w myśl art. 242 k.p.c. rozważyć i ocenić, czy wnioski biegłego, wyprowadzone z zebranego w sprawie materiału, są trafne i mają moc dowodową. W szczególności Sąd Wojewódzki nie rozważył i nie ustalił na podstawie zebranego materiału dowodowego, ewentualnie uzupełnionego dodatkowymi dowodami, czy Jadwiga R. jest symulantką, aczkolwiek ustalenie to miałoby istotny wpływ na wynik sprawy.Z tych powodów zaskarżone orzeczenie zostało uchylone w myśl art. 384 k.p.c., a sprawa przesłana do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.